शिवः स्वशक्त्या सह शक्तिं शक्त्या निग्रहीतुं संकल्पं कृतवान्, उवाच च—"शमं प्राप्नुयुः देवाः पृथिवी च, अहम् आत्मशक्त्या स्वशक्तिं निग्रहीष्यामि।" ततः पुनः स भगवान्—"एषा या मम परमा शक्तिः स्थानाच्चलिता, तां को धारयिष्यति? तद् वदन्तु श्रेष्ठा देवाः।" इति पृष्टे, देवाः वृषध्वजं प्रति प्रोचुः—"भगवन्, या ते अद्य उत्प्रकम्पिता शक्तिः, सा पृथिव्या ध्रियताम्।" ततो देवैः समनुज्ञातः स महादेवः तां महतीं शक्तिं विससर्ज, येन पृथिवी गिरिवनयुतं समाकुला अभवत्। पुनः देवाः अग्निं प्रति वचः प्रोचुः—"त्वं महाशक्तिमान्, कठोरः, वातसमन्वितः, अस्मिन् प्रविश।" ततोऽग्निना पुनः पूरिता सा पृथिवी, तत्र शुभ्रः पर्वतः दिव्यः सरवनं च उत्पन्नम्, यौ अग्निसूर्यसमप्रभौ। तत्र महातेजाः कार्त्तिकेयः अग्निसम्भूतः जातः। तदा देवाः मुनिसंघैः सह, उमां शिवं च पूजयामासुः। भक्त्या परमया पूज्य, परमसन्तुष्टचित्ताः, तदा हिमवतः पुत्री देवांश्चेदमुवाच। सा क्रुद्धा, रोषारुणलोचना, सर्वान् देवाँ शशाप—"यतोऽहं संयता पुत्रार्थं संनद्धा अपि, तस्मात्—युष्माकं स्वपत्नीषु न स्युः सुताः; अद्य प्रभृति पत्न्यः पुत्रवत्यः न भविष्यन्ति।" एवं देवांश्च शप्त्वा, पृथिवीं अपि शशाप—"हे पृथिवि, एकरूपा न भविष्यसि, बहुपत्निका इव रूपाणि प्राप्स्यसि।" पुनः—"यस्य ते मनः तमसा आवृतं, सुतसुखं न प्राप्स्यसि, यतो मम पुत्रं न वाञ्छसि, मां च कोपयामासिथ।" एवं सर्वान् देवाँ शप्त्वा, तेषां दुःखं दृष्ट्वा, स देवाधिदेवः वरुणरक्षितां दिशं प्रस्थितवान्। तत्र गत्वा, स महेश्वरः हिमवतो जन्मना शिखरे पार्श्वे, देवीसहितः, तपः समास्थितः। एषा कथा, हे राम, हिमवतः कन्यया त्वयि निवेदिता; इदानीं लक्ष्मणेन सह गङ्गोद्भवकथां शृणु। एवं सप्तत्रिंशः सर्गः श्राव्यः। अथ, भगवान् तपस्यां स्थिते, देवा इन्द्राग्निप्रमुखाः पितामहम् उपजग्मुः सेनापतेः कामनया। ते सर्वे देवा इन्द्राग्निप्रमुखाः भगवतं पितामहं प्रणम्य, एवमूचुः—"भगवन्, योऽस्माकं सेनापतिः पूर्वं नियुक्तः, सः स्वपत्नीया सह घोरं तपः करोति। यदिदानीं लोकहितं कर्तव्यम्, तत् विधेहि, त्वं हि धर्मवित् परमशरणं नः।" एवं देववचनं श्रुत्वा, प्रजापतिः सुमधुरैः वाक्यैः तान् अमरान् सान्त्वयन् इदं प्रोवाच—"या हिमवतः कन्यया उक्तं, सा स्वपत्नीषु प्रजासु न युक्ता; सा वाणी शुद्धा, सत्यं च, न संशयः। एषा दिव्या गङ्गा, यत्र अग्निना पुत्रः जन्यते, सः देवसेनापतिः, शत्रुनाशनः भविष्यति। सा हिमवतः ज्येष्ठा कन्या तं पुत्रं पूजयिष्यति, सः उमया परमसम्मतः भविष्यति।" एवं श्रुत्वा, हे रघुनन्दन, सर्वे देवा कृतार्थाः सन्तः पितामहम् प्रणम्य पूजयामासुः। ततः सर्वे देवा कैलासं रत्नमण्डितं गताः, तत्र पुत्रार्थं अग्निं नियुक्तवन्तः। "भगवन्, अस्मिन्नेव कार्ये त्वं देवेषु साहाय्यं कुरु; स्वतेजः गङ्गायां सृज।" इति देवानां वाक्यं प्रतिज्ञाय, अग्निः गङ्गाम् उपेत्य उवाच—"हे देवी, गर्भं धारय, एष देवेषु प्रियः।" एवं श्रुत्वा, सा दिव्यरूपां धारयामास; तस्या ऐश्वर्यं दृष्ट्वा, अग्नेः तेजः सर्वतः व्यसृत्य। ततः, अग्निना सर्वतः अभिषिञ्च्यमाना, गङ्गा सर्वनद्यः पूरिताः। ततः गङ्गा सर्वान् देवाँ सभायां उवाच—"भगवन्, यदिदं त्वत्तः जातं दाहकं तेजः, तदहं न सोढुं शक्नोमि।" तस्या दुःखिता, अग्निदाहेन संतप्ता, तदा अग्निना—"अयं गर्भः हिमवत्पृष्ठे स्थाप्यताम्।" इति उक्ता, गङ्गा तं महातेजस्विनं गर्भं विससर्ज। ततः, हे अनघ, तस्याः स्रोतसः स्रवमाणः स गर्भः महातेजाः, स स्वर्णसदृशः प्रभया, दीप्तमानः उत्पन्नः। तत्र सूर्यसदृशं सुवर्णं, अप्रतिमं रजतं, ताम्रं कृष्णायसं च, तस्य तीक्ष्णतया भूमौ प्राप्तम्। तत्र तस्याः मलः त्रपुसीसकां रूपेण, भूमौ प्राप्तः विविधधातुना वर्धितः। यदा स गर्भः तेजसा युक्तः निक्षिप्तः, तदा सर्वं वनं पर्वतसंवृतं सुवर्णमयम् अभवत्। तस्मात्कालात् तत् 'जातरूप' इति विख्यातम्, यत् वह्निसमप्रभम्; तत्र सर्वे तृणलतावनस्पतयः सुवर्णमयाः अभवन्। तदा देवा इन्द्रमारुतगणैः सह, कृतिकाभ्यः तं जातं बालं पालयितुं नियुक्तवन्तः। ताः कृतिकाः, उत्तमं संविधानं कृत्वा, निर्धार्य, "सर्वासां नः एष पुत्रः," इति प्रोचुः।