सर्वेषां दानवपुंगवानां धनसम्पदः प्रजापतिना ब्रह्मणा तस्मै वररूपेण दत्ता, तेन सर्वकृत्यसिद्धः स सर्वकामेश्वरः समभवत्। स च महाबलः दानवराजः किञ्चित्कालं महद्वने सुखेन वसन्, अप्सरः हेमायाः स्नेहेन युक्तः अभवत्। किन्तु महेन्द्रेण तस्य महत्यां समरे वज्रेण स हतः, ततः एषा श्रेष्ठा वनभूमिः ब्रह्मणा हेमायै प्रदत्ता। एषः नित्यः भोगः, एष च सुवर्णमयः प्रासादः तस्यै दत्तः। अहं स्वयम्प्रभा, मेरुसावर्णस्य कन्या, सा च मम माता। वानरश्रेष्ठाः, अहं हेमायाः प्रासादस्य रक्षिका अस्मि; सा हेमाप्सराः मम प्रियसुहृद्, नृत्यगीतविशारदा च। तस्या वरदानेन अहं एतत् महत् निकेतनं पालयामि। किं कारणं, कस्यार्थं वा, यूयं एतद् दुर्गमं वनं प्रविष्टाः? कथयत, यथा सर्वं जानीयामि। कथं यूयं एतद् दुस्तरं दुर्गमं वनं दृष्टवन्तः? शुद्धमूलफलानि भुक्त्वा, जलं च पीत्वा, सर्वमाख्यातुम् अर्हथ। शृणुत, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिप्रणीते किष्किन्धाकाण्डे द्विचत्वारिंशदुत्तरपञ्चाशत्तमः सर्ग आरभ्यते। अथ सर्वे वानरयूथपाः विश्रान्ताः सन्तः, धर्मनिष्ठा तपस्विनी स्वयम्प्रभा तान् इदं वचनम् अब्रवीत्— "वानराः, यदि फलेन श्रमः निवृत्तः, यदि च मम श्रोतुम् उचितं, तदा भवतां वृत्तान्तम् अनुग्रहीतुम् इच्छामि।" तस्या वचः श्रुत्वा, हनूमान् पवनसुतः, सर्वं यथावत् सत्यं साक्षात् आख्यातुम् आरब्धवान्— "सर्वलोकस्य राजा रामः, दशरथात्मजः, महेन्द्रवरुणोपमः, दण्डकारण्यं प्रविष्टः। भ्रात्रा लक्ष्मणेन सहितः, भार्यया सीतया च, स प्रविष्टः; तस्य भार्या रावणेन जनस्थानात् बलात् हृता। तस्य राज्ञः सुग्रीवो नाम कपिमित्रं वीर्यवान्, स वानराध्यक्षः, तेन वयं प्रेषिताः। अग्रणीभिः वानरैः अङ्गदप्रमुखैः सह, वयं दक्षिणां दिशं, यमपालितां, अगस्त्यतीर्थसंस्कृतां, प्राप्ताः। सर्वे वयं रावणं मायाविनं राक्षसं, सीतया सहितं, अन्वेषणाय नियोजिताः। सर्वं वनं दक्षिणां च दिशं समुद्रपर्यन्तं विचित्य, क्षुधार्ताः वृक्षमूले आश्रयं प्राप्तवन्तः। तत्र वयं सर्वे, शोकसागरमग्नाः, मार्गमपश्यन्तः, शुष्कवदनाः, चिन्तायाम् मग्नाः। तदा वयं सर्वे, दृष्ट्वा महदन्धं गुहां, लतानिवृत्तां, तरुभिः छन्नां, तिमिरावृताम्, तत्रैव स्थितवन्तः। तस्मात् स्थले, जलबिन्दुशिशिरपक्षाः हंसाः, बकाः, क्रौञ्चाः च निर्गच्छन्तः दृष्टाः। अहं वानरान् उवाचम्— 'अत्र प्रवेष्टुम् उचितम्,' सर्वेषां तदैकमतम् अभवत्। ततः वयं सर्वे, कार्यनिष्ठया, परस्परं हस्तग्रहणेन, गुहायाः गहनं भागं प्रविष्टवन्तः। सहसा तमसावृतां गुहां प्रविश्य, अस्माकं आगमनम् एतदर्थम्। इदानीं वयं सर्वे, क्षुधार्ताः, त्वत्सकाशम् आगताः; त्वया धर्मतः मूलफलानि दत्तानि। वयं तानि क्षुधार्ता भुक्तवन्तः; तव कृपया वयं सर्वे जीविताः। किं प्रत्युपकारं कर्तुं शक्नुमः, तद् ब्रूहि। एवं पृष्टा मया, सर्वज्ञा स्वयम्प्रभा प्रत्युवाच— 'सर्वैः उत्साहयुक्तैः वानरैः अहं परितुष्टा। स्वधर्मे स्थितया मया अत्र कश्चित् कार्यं नास्ति।' इति शुभैः धर्मयुक्तैः वाक्यैः तपस्विन्या उक्ताः स्मः। ततः हनूमान् तां निष्प्रतिपत्तिम् अक्षिप्रभां उवाच— 'वयं सर्वे त्वां शरणं प्राप्ताः, धर्मज्ञे। महात्मनः सुग्रीवस्य निश्चितः कालः अतिक्रान्तः; अस्माकं जीवितं संकटे स्थितम्। अतः अस्मान् गुहायाः मोचयितुम् अर्हसि; सुग्रीवस्य आदेशात् वयं कालातिक्रमं कृतवन्तः। अस्मान् सुग्रीवकोपभीतान् त्रातुम् अर्हसि; कार्यं च महदस्ति, यत् अद्यापि न कृतम्।' एवं हनूमता उक्ता सा तपस्विनी प्रत्युवाच— 'इह प्रविष्टस्य जीवितेन निर्गमनं दुर्लभम्, तपोबलव्रतसंपन्नस्य विना। अहं सर्वान् वानरान् निर्गमयिष्यामि; यूयं सर्वे वानरश्रेष्ठाः, नेत्राणि निमील्यत। उन्मीलितेभ्यः निर्गमनं न शक्यते।' ततः सर्वे कोमलैः पाणिभिः नेत्राणि पिधाय, निर्गमनकाङ्क्षिणः हृष्टाः, शीघ्रं पाणिभिः मुखानि च पिधाय, तिष्ठन्तः आसन्। क्षणमात्रेण सा तपस्विनी सर्वान् वानरान् गुहायाः बहिः निन्ये। ततो धर्मनिष्ठा तपस्विनी तान् सर्वान् इदं वचनम् अब्रवीत्— 'इह सौम्याः, एषः शोभनः विन्ध्यपर्वतः, नानावृक्षलताभिः भूषितः। एषः प्रस्रवणगिरिः, एषः च महोदधिः। स्वस्ति भवताम्, वानरर्षभाः; अहं स्वनिलयं प्रतिपत्स्ये।' इत्युक्त्वा, या स्वयम्प्रभा, सा दिव्यगुहां प्रविवेश।