देवानां वचः श्रुत्वा, “न शक्यं तव तेजः लोकैः सोढुं, भगवन्,” इति तम् उत्तमं देवमूर्तिं ब्रुवन्तः, ब्रह्मतपसा युक्तः स भगवान् देवीसहितः तपः समाचरतु इति प्रार्थयामासुः। त्रैलोक्यहितार्थं तेजस्विनि तेजसा स्वं तेजः संयच्छ, सर्वान् लोकान् रक्ष, न च लोकान् शून्यान् कुर्याः इति देवाः पुनः निवेदयामासुः। एवमुक्तः सर्वलोकनाथः महादेवः सर्वेभ्यः देवताभ्यः “एवं भवतु” इति प्रत्युवाच, पुनः चेदमुवाच—“स्वं तेजः तेजसा सह संयच्छामि, देवीसहितः; देवाः च पृथिवी च शान्तिम् आप्नुवन्तु।” ततः स भगवान् उवाच—“एतत् मम परं तेजः यत् अस्थानात् उद्भूतं, केन ध्रियेत? एतद् उत्तमं देवः ब्रूयात्।” एवं देवाधिदेवेन पृष्टाः देवाः वृषध्वजं प्रति प्राहुः—“यत् तव तेजः अद्य उत्पन्नं, तत् पृथिवी धारयिष्यति।” तदनन्तरं महेश्वरः तैः एव उक्तः, स्वं महत्तेजः विससर्ज, येन सा पृथिवी पर्वतवनसमन्विता पूर्णा अभवत्। तदा देवाः पुनः अग्निं प्रति वचः प्राहुः—“त्वं महातेजा, उग्रः, अनिलसहितः प्रविश।” तदनन्तरं अग्निना पुनः पूरिते, श्वेतपर्वतः दिव्यं सरवनं च अग्निसूर्यसमप्रभं समुत्थितम्। तत्र महातेजाः कार्त्तिकेयः अग्निसम्भूतः अभवत्। तदानीं देवाः मुनिसंघैः सहिताः उमां शिवं च पूजयामासुः। महाभक्त्या तान् पूजयित्वा, परमप्रसन्नचित्ताः, तदा हिमकन्या देवताः इदं वचनं प्राह—क्रोधेन रक्तलोचना, सर्वान् शशाप—“अहम् अपत्यार्थं संनद्धा अपि निरोधिता, अतः, यूयं स्वपत्नीषु अपत्यं न जनयिष्यथ; अद्य प्रभृति, भवतां पत्न्यः अपत्यरहिताः स्युः।” एवं सर्वान् देवतान् शप्त्वा, सा पृथिवीं अपि शशाप—“हे पृथिवि, एकरूपा न भविष्यसि; बहुपत्नीकृताऽपि स्याः।” तथा, “यस्य मनः तमसा आवृतम्, स पुत्रसुखं न प्राप्स्यति; यः मम पुत्रं न इच्छति, मां च कोपयति।” सर्वान् देवतान् शापपीडितान् दृष्ट्वा, तदा देवेशः वरुणपालितां दिशं प्रति प्रस्थितः। तत्र गत्वा, महादेवः हिमवतः समुत्पन्ने शिखरे, देवीसहितः, उत्तरस्यान् पर्वतस्य शृङ्गे तपश्चर्याम् उपचक्राम। एषा कथा, हे राम, गिरिकन्यया तुभ्यं निवेदिता; अद्य त्वं लक्ष्मणेन सहितः गङ्गोत्पत्तिं मम वचः शृणु। एवं तु तस्य तपस्यतः, सर्वे देवाः इन्द्राग्निप्रमुखाः ब्रह्माणं प्रति जग्मुः सेनापतेः कामनया। सर्वे देवाः इन्द्राग्निप्रमुखाः ब्रह्माणं प्रणम्य, इदं वचनं ऊचुः—“भगवन्, यः सेनापतिः त्वया नियुक्तः, सः स्वपत्नीया सह तपः करोति। यत् कर्तव्यं लोकानां हिताय, तत् त्वं व्यवस्थापय, त्वमेव अस्माकं परमाश्रयः।” एवं देववचनं श्रुत्वा, सर्वलोकपितामहः अमरान् सौम्यवाक्यैः सान्त्वयित्वा इदं प्रोवाच—“गिरिकन्यया यत् उक्तं, तत् स्वपत्नीषु प्रजासु न युक्तम्; सा वाणी शुद्धा, सत्यं च न संशयः। एषा दिव्या गङ्गा, यत्र अग्निना पुत्रः जनयिष्यते, सः सेनापतिः अमरिणां, रिपुघ्नः भविष्यति। सः पुत्रः गिरिराजस्य ज्येष्ठकन्यया पूजितः भविष्यति, उमया च परममान्यः सन्देहः नास्ति।” एवं श्रुत्वा, हे राघव, देवाः सर्वे कृतार्थाः सन्तः ब्रह्माणं प्रणम्य पूजयामासुः। ततः सर्वे देवाः कैलासं रत्नमण्डितं गत्वा, पुत्रार्थं अग्निं नियुक्तवन्तः। “देव, एष कार्यं देवतानां कृते कुरु—स्वं तेजः गङ्गायां सृज, या गिरिकन्या।” एवमुक्त्वा, अग्निः गङ्गां प्रति गतः, ताम् उवाच—“हे देवी, गर्भं धारय; एष देवतानां प्रियं।” तस्य वचः श्रुत्वा, सा दिव्यरूपां धारयामास; तस्याः महत्त्वं दृष्ट्वा, अग्नितेजः सर्वतो व्यसृतम्। तदा, हे राघव, अग्निः सर्वतः तां देवीम् अभिषिञ्चत्, सर्वाः गङ्गानद्यः पूर्णाः अभवन्। ततः गङ्गा सर्वदेवसंघं प्रति उवाच—“भगवन्, अहं न शक्नोमि तव जातं दाहकं तेजः सोढुं।” तस्याः तेन तेजसा दग्धा, मनसा च विह्वला, गङ्गा तदा अग्निना, हविस्प्रग्रा, इत्युक्ता—“अयं गर्भः अत्र हिमवतः शिखरे स्थाप्यताम्।” एवमग्निवचः श्रुत्वा, सा गङ्गा तं महातेजस्विनं गर्भं विससर्ज। तदा, हे अनघ, तस्याः स्रवतः स तेजस्वी गर्भः निष्क्रान्तः, यः तप्तकाञ्चनसदृशः प्रभया बभासे। सुवर्णं सूर्यसमप्रभं पृथिवीं गतम्, तथा अतुलं रजतम्, ताम्रं कृष्णायसम् अपि तस्य तीक्ष्णत्वात् उत्पन्नम्। तत्रैव, तस्याः मलः त्रपुसीसकायौ अभवताम्; पृथिवीं प्राप्ते, विविधधातवः अभिवृद्धाः। यदा स तेजस्वी गर्भः न्यस्तः, तदा सर्वं वनं पर्वतैः परिवृतं सुवर्णमयं जातम्।