एवं उक्त्वा हनूमान् तां धर्मनिष्ठां तपस्विनीं शुभलक्षणां वल्कलाजिनवसनां सान्त्वयन् इदं वचनम् अब्रवीत् — "वयं अयत्नेनैव अन्धकारेण संवृतं विवरं प्रविश्य, क्षुधया तृषया च क्लान्ताः, अत्र आगताः। भूमौ महद् विवरं प्रविश्य, तृषार्ताः, विचित्राणि अद्भुतानि वस्तूनि दृष्टवन्तः। एतद् दृष्ट्वा वयं सन्तप्तचित्ताः सन्दिग्धमनसः च सन्तः, न ज्ञातुं शक्नुमः — कस्य एते सुवर्णवृक्षाः आदित्यसमप्रभाः? एते शुद्धाः मूलफलाः, सुवर्णमयानि प्रासादानि, रजतमयानि गृहाणि — कस्यैतानि? सुवर्णवातायनानि, रत्नजालानि, पुष्पितफलिनः सुरभयश्चैते वृक्षाः — कस्य तेजसा एते जाताः? कस्य तेजसा एते जाम्बूनदसुवर्णमयाः वृक्षाः, एते च सुवर्णपद्मानि निर्मले जले विकसन्ति? किमर्थं सुवर्णमीनाः कूर्मैः सह अत्र दृश्यन्ते? एषः ते स्वशक्तेः परिणामः, उत अन्यस्य तपसोऽपि? यतः वयं न जानिमः, सर्वं नः आख्यातुम् अर्हसि।" इति हनूमता पृष्टा सा धर्मचारिणी तपस्विनी तं प्रत्युवाच — "वानरश्रेष्ठ! अस्मिन् स्थले मायानामा महात्मा मायावी दानवः आसीत्। तेन सर्वं सुवर्णमयं वनं मायया निर्मितम्। स हि प्राचीनकाले दानवश्रेष्ठानां तक्षकाणां मुख्यविश्वकर्मेव आसीत्। तेन सहस्रसंवत्सरं महत्तपः कृत्वा, एषः सुवर्णमयः दिव्यः श्रेष्ठः प्रासादः निर्मितः। तस्मै ब्रह्मणा उशानःपुत्राणां सर्वं धनं वररूपेण दत्तम्। सः सर्वं सम्पाद्य, सर्वकामेश्वरः अभवत्। किञ्चित्कालं सः अस्मिन्महावने सुखेन वसन्, अप्सरसं हेमां प्रति अनुरक्तः अभवत्। तं च महेन्द्रः वज्रेण महत्या युद्धे निहत्य, एषत् श्रेष्ठवनं ब्रह्मणा हेमाय दत्तम्। एषा नित्यश्चैषा भोगभूमिः, एषः सुवर्णमयः प्रासादः च दत्तः। अहम् अस्याः हेमायाः प्रासादस्य रक्षिका, अहं स्वयम्प्रभा, मेरुसावर्णिः कन्या, सा च मम माता। हेमायाः मम सखा, सा नृत्यगीतविशारदा। तया मया च वरदानेन एषः प्रासादः रक्ष्यते। ब्रूहि, किं कार्यं, कस्य हेतोर्वा, यूयं अत्र दुर्गमं वनं प्रविष्टाः? कथं चैतद् दुष्प्रवेशं वनं दृष्टवन्तः? शुद्धानि मूलफलानि भुक्त्वा, जलं पीत्वा, सर्वं आख्यातुम् अर्हथ।" एवमुक्ते हनूमता, सा धर्मनिष्ठा तपस्विनी वानरश्रेष्ठान् पप्रच्छ — "वानराः! यदि यूयं फलभक्षणेन श्रमं त्यक्तवन्तः, यदि च मम श्रोतुम् उचितं, तर्हि स्वकथां श्रोतुम् इच्छामि।" तस्याः वचः शृत्वा, हनूमान् वातात्मजः सर्वं यथावत् सत्यं साक्षात् आख्यातुम् आरब्धवान् — "राजा दशरथात्मजः रामः, सर्वलोकस्येश्वरः, महेन्द्रवरुणोपमः, दण्डकारण्यम् प्रविष्टः। तेन सह भ्राता लक्ष्मणः, भार्या सीता च प्रविष्टा; तस्य भार्या रावणेन जनस्थानात् बलात् हृता। तस्य राज्ञः सुग्रीवः नाम वानरः, वानरेन्द्राणां राजा, सः अस्माभिः प्रेषितः। अङ्गदप्रमुखैः वानरैः सह वयं यमाभ्यरक्षितां, अगस्त्यपावनां दक्षिणदिशं प्राप्ताः। सर्वे वयं रावणं मायाविनं राक्षसं, सीतया सह, अन्वेष्टुम् आज्ञापिताः। वनं दक्षिणदिगन्तं पर्येष्य, समुद्रपर्यन्तम् अन्वेष्य, वयं सर्वे क्षुधार्ताः वृक्षमूले उपाविशत। सर्वे वयं क्लमिनः चिन्तया निमग्नाः, मार्गमपि न पश्यामः, महतीं चिन्तासमुद्रं निमग्नाः। तदा वयं दृष्ट्वा गहनं गुहां लतानिचितां, अन्धकारेण संवृताम्। तस्मात् स्थानात् जलबिन्दुशीतलपक्षाः हंसाः सारसैः बकैर्युताः निर्गच्छन्तः दृष्टाः। 'अत्र प्रवेष्टव्यम्' इति मया उक्तम्, सर्वे च तद् एव मतिः। ततः सर्वे वयं कार्यनिश्चयेन तत्र प्रविश्य, परस्परं हस्तग्रहणेन गाढं निमग्नाः। अयत्नेनैव अन्धकारेण संवृतां गुहां प्रविश्य, अत्र आगताः। इदं कारणं, येन वयं अत्र आगताः। अधुना सर्वे वयं क्षुधार्ताः, त्वां प्राप्तवन्तः। त्वया अतिथिधर्मेण मूलफलानि दत्तानि। वयं तानि क्षुधार्ताः भुक्तवन्तः; त्वया सर्वे जीविताः। प्रतिकारार्थं किम् वानराः कर्तुं शक्नुवन्ति इति वद।" एवम् उक्ते वानरैः, सर्वज्ञा स्वयम्प्रभा प्रत्युवाच — "मया सर्वे उत्साहवन्तः वानराः तुष्टाः। अहम् आत्मधर्मेण जीवामि, न च कस्यचित् अत्र कार्यमस्ति।" इति सा तपस्विनी शुभानि धर्म्याणि वचनानि उक्त्वा वानरश्रेष्ठान् प्रति अभ्यनन्दत्।