देवदेव महेश्वरः, लोकहिते रममाणः, सर्वदेवाः प्रणम्य तं प्रार्थयन्ति—"भगवन्, आपद्भ्यः रक्षार्थं, अस्माकं नमस्कारं स्वीकरोतु, कृपां दर्शयतु।" तं प्रति, देवाः पुनः वदन्ति—"देवश्रेष्ठ, तव तेजः लोकाः धारयितुं न शक्नुवन्ति; ब्रह्मतपसा युक्तः, देवीसहितः तपः आचर।" त्रैलोक्यहिताय, "तेजः तेजसि संनियम्य, सर्वलोकान् रक्ष; लोकान् निर्जीवान् मा कुरु," इति देवाः पुनः निवेदयन्ति। देवानां वचनं श्रुत्वा, महेश्वरः सर्वलोकनाथः तान् उवाच—"एवमस्तु," इति, ततः पुनः वदति—"तेजः तेजसि संयम्य, देवीसहितः स्थास्यामि; देवाः भूमिः च शान्तिं प्राप्नुयुः।" "मम परमं तेजः, यत् उत्पन्नं—कः तस्य धारकः स्यात्? देवश्रेष्ठाः, इदं वदन्तु," इति सः पृष्टवान्। तदा देवाः वृषध्वजं प्रत्याहुः—"यत् त्वया उत्पन्नं तेजः, भूमिः तद् धारयिष्यति।" इति उक्त्वा, महादेवः महत् तेजः विसृज्य, भूमिः पर्वतैः वनैः च पूर्णा अभवत्। ततः देवाः अग्नये वदन्ति—"त्वं, महातेजस्वी, वायुसहितः, प्रविश।" ततः अग्निना पुनः पूरिता, श्वेतपर्वतः दिव्यः सरवनः च अग्निसूर्यसमानदीप्त्या उत्पन्नौ। तत्र महातेजस्वी कार्तिकेयः अग्निसम्भूतः जातः। तदा, देवाः ऋषिसंघैः सह, उमा-शिवौ पूजयन्ति। महान् भक्त्या पूजितौ, मनः परमं तुष्टम्; ततः हिमवत्पुत्री देवेषु वदति— क्रुद्धा, कोपेन रक्तलोचना, सर्वान् शशाप—"अहं पुत्रार्थं संयुक्ता, तत्र संयता; अतः, युष्माकं पत्निषु पुत्राः न भविष्यन्ति, अद्य प्रभृति पत्न्यः अपुत्राः स्युः।" एवं शप्त्वा, भूमिं अपि शशाप—"भूमे, त्वं एकरूपा न भविष्यसि; अनेकेषु पत्निषु संन्यक्ता भविष्यसि।" "मूढमना, पुत्रसुखं न प्राप्स्यसि, यः मम पुत्रं न इच्छसि, मां च कुपितवान्।" सर्वेषां देवाः दुःखितान् दृष्ट्वा, देवेशः वरुणरक्षितं देशं गच्छति। तत्र गत्वा, महेश्वरः हिमवतः उत्पन्ने शिखरे, देवीसहितः, उत्तरपर्वते तपः आचरति। हे राम, एषा कथा हिमवत्पुत्र्या कृतं तव प्रति उक्ता; अधुना लक्ष्मणेन सह, गङ्गायाः उत्पत्तिं शृणु। एवं कथायाः समाप्ते, सप्तत्रिंशः सर्गः आरभ्यते। यदा महेश्वरः तपः आचरति, तदा देवाः, इन्द्रः अग्निः च अग्रतः, पितामहम् उपगच्छन्ति, सेनापतिं इच्छन्तः। सर्वे देवाः, इन्द्रः अग्निः च अग्रतः, पितामहं नमस्कृत्य, वदन्ति—"भगवन्, पूर्वं नियुक्तः सेनापतिः, तस्य पत्नीसहितः घोरं तपः आचरति। लोकहिताय यत् कर्तव्यं, तत् विधेयम्; त्वं धर्मज्ञः, अस्माकं परमाश्रयः।" देवानां वचनं श्रुत्वा, सर्वलोकपितामहः शान्तवचनैः अमरान् सान्त्वयति, तदनन्तरं वदति—"हिमवत्पुत्र्याः उक्तं, स्वपत्नीषु प्राणिनां न उचितम्; तस्याः वचनं शुद्धं, सत्यं, न संशयः।" "एषा दिव्या गङ्गा, यत्र अग्निः पुत्रं जनयिष्यति, सेनापतिं धारयिष्यति, शत्रुनाशनम्।" "हिमवत्पुत्र्याः ज्येष्ठा पुत्री, तं पुत्रं पूजयिष्यति; सः उमया मह्यते, न संशयः।" एवं श्रुत्वा, हे रघुकुलनन्दन, सर्वे देवाः, कार्यसिद्ध्याः, पितामहं नमस्कृत्य पूजयन्ति। ततः, रत्नमयकैलासं गत्वा, सर्वे देवाः, पुत्रार्थं, अग्निं नियुक्तवन्तः। "देव, अस्माकं कार्यं साधय; तव तेजः गङ्गायां विसृज, हिमवत्पुत्र्यां।" अग्निः देवैः प्रतिज्ञाय, गङ्गां उपगम्य, "देवि, गर्भं धारय; एषः देवेषु प्रियः," इति वदति। तस्याः वचनं श्रुत्वा, सा दिव्यरूपं धारयति; तस्याः महत्त्वं दृष्ट्वा, अग्नेः तेजः सर्वदिशि प्रसारितम्। ततः, हे रघुकुलश्रेष्ठ, अग्निः देवीं सर्वतः अभिषिञ्चति, गङ्गायाः सर्वधाराः पूर्णाः अभवन्। तदा गङ्गा सर्वदेवसंघं प्रति वदति—"देव, अहं तव दीप्तं तेजः धारयितुं न शक्नोमि।" अग्निना दग्धा, मनः व्याकुला, गङ्गा अग्निना उपनिषद्यमाना। "एषः गर्भः हिमालयशिखरे स्थाप्यताम्," इति अग्निवचनं श्रुत्वा, गङ्गा परमतेजस्वी गर्भं विसृजति। हे पापरहित, महाबलः तेजस्वी गर्भः तस्याः धाराभ्यः निष्क्रान्तः; यत् तत्र उत्पन्नम्, सः सुवर्णसदृशं दीप्तिमान् आसीत्। सुवर्णं, सूर्यसदृशं, भूमिं प्राप्तम्; अतुलं दीप्तं रजतम् अपि भूमिं प्राप्तम्; तस्य तीक्ष्णत्वात् ताम्रं कृष्णायसम् अपि उत्पन्नम्। तत्र, तस्याः मलः पितलं सीसकम् अभवत्; भूमिं प्राप्त्वा, विविधानि धातवः वर्धिताः।