देवाः सर्वे समागत्य, विनयपूर्वकं प्रणम्य, तं महेश्वरं जगत्पतिं इदं ऊचुः— "देवदेव महादेव लोकहिते रमस्व, अस्माकं प्रणामेन त्वं कृपाम् प्रदातुम् अर्हसि।" ते ऊचुः— "देवश्रेष्ठ, तव तेजः लोकाः न सहिष्यन्ति; ब्रह्मतपसा युक्तः त्वं देवीसहितः तपः कुरु।" "त्रैलोक्यहिताय तेजः तेजसि संयच्छ; सर्वलोकान् रक्षस्व, लोकान् निर्जनान् मा कुरु।" एवं देववाक्यम् श्रुत्वा, महेश्वरः सर्वलोकनाथः तान् प्रत्युवाच— "एवमस्तु," इति तेषां प्रति पुनः उवाच— "तेजः तेजसा संयच्छामि देवीसहितः; देवाः भूमिश्च शान्तिम् प्राप्नुवन्तु।" "मम उत्तमं तेजः यत् स्थानात् क्षुब्धम्, तत् को धारयिष्यति? देवश्रेष्ठाः मे एतद् कथयन्तु।" इत्युक्ते, देवाः वृषध्वजं प्रत्युवाचुः— "यत् त्वया अद्य क्षुब्धं तेजः, तत् भूमिः धारयिष्यति।" एवं उक्त्वा, देवेश्वरः महातेजाः स्वं महत्तेजः विसृज्य, भूमिः पर्वतवनैः सह तेन पूर्णा अभवत्। ततः पुनः देवाः अग्निं प्रति ऊचुः— "त्वं महातेजाः, विक्रांतः, वातेन सह प्रविश।" अग्निना पुनः पूर्णा, श्वेतपर्वतः दिव्यः सरवनं च अग्निसूर्यसमप्रभं अभवत्। तत्र महातेजस्वी कार्तिकेयः अग्निसम्भवः जातः। तदा देवाः ऋषिसंघैः सह उमां शिवं च पूजितवन्तः। भक्त्या पूज्य, हर्षितचित्ताः, तदा हिमवन्तनन्दिनी देवाः प्रति इदं उवाच— "क्रुद्धा, ताम्रलोचनाः, सर्वान् शप्तवती— 'यतोऽहं संयता, पुत्रार्थं युक्ता, तथापि न मे साक्षात्करणम्।'" "ततः प्रभृत्य, भवतां पत्निषु पुत्रोत्पत्तिः न भविष्यति; भवतां पत्न्यः पुत्रहीनाः स्युः।" एवं सर्वान् देवान् शप्त्वा, भूमिं अपि शप्तवती— "भूमे, तव एकरूपत्वं न स्यात्; बहुपत्नीकां त्वं भविष्यसि।" "त्वं, मोहिता, पुत्रसुखं न प्राप्स्यसि, यतो मम पुत्रं न इच्छसि, माम् च कुपितवती।" सर्वे देवाः शापपीडिताः दृष्ट्वा, देवेश्वरः वरुणपालितं देशं प्रति प्रस्थितवान्। तत्र गत्वा, शिवः हिमवत्प्रसूतस्य पर्वतः उत्तरे शिखरे देवीसहितः तपः अकरोत्। हे राम, एषा कथा हिमवन्तनन्दिन्या तव उक्ता; अधुना लक्ष्मणसहितः गङ्गायाः उत्पत्तिकथां शृणु। अथ सप्तत्रिंशः सर्गः श्राव्यः। शिवस्य तपः कुर्वतः, देवाः इन्द्राग्निप्रमुखाः, ब्रह्माणं जगत्पितरं उपगम्य, सेनापतिः कामयमानाः अभवन्। ते सर्वे इन्द्राग्निप्रमुखाः ब्रह्माणं प्रणम्य, इदं ऊचुः— "यः सेनापतिः त्वया नियुक्तः, सः पत्न्या सह घोरं तपः करोति।" "यद् लोकहिताय कर्तव्यम्, तत् विधेयम्; त्वं धर्मवित् अस्माकं शरणम्।" ब्रह्मा तान् देवांश्च श्रुत्वा, सौम्यवाक्यैः सान्त्व्य, इदं उवाच— "हिमवन्तनन्दिन्या उक्तं, स्वपतिषु जीवेषु न युक्तम्; तस्याः वचनं शुद्धं, सत्यम्।" "एषा दिव्या गङ्गा, यस्यां अग्निः पुत्रं जनयिष्यति, सः सेनापतिः, शत्रुनाशकः भविष्यति।" "हिमवन्तस्य ज्येष्ठा कन्या तं पुत्रं समादरयिष्यति; सः उमया मह्यते, न संशयः।" एतद् श्रुत्वा, हे रघुनन्दन, सर्वे देवाः कृतार्थाः, ब्रह्माणं प्रणम्य पूजितवन्तः। ततः सर्वे देवाः कैलासं रत्नमयं गत्वा, पुत्रार्थं अग्निं नियुक्तवन्तः। "हे देव, अस्माकं कार्यं साधय; तव तेजः गङ्गायां विसृज।" देवेषु प्रतिज्ञाय, अग्निः गङ्गाम् उपगम्य, "हे देवी, गर्भं धारय; एषः देवेषु प्रियः," इति उवाच। तस्य वचनं श्रुत्वा, सा दिव्यरूपं धारयामास; तस्य तेजः सर्वदिशः प्रसारितम्। ततः, हे रघुनन्दन, अग्निः देवीं सर्वतः अभिषिक्तवान्; गङ्गायाः सर्वे धाराः पूर्णाः अभवन्। ततः गङ्गा सर्वदेवसङ्घं प्रति उवाच— "हे देव, तव उद्भूतं दाहकं तेजः मया न सह्यते।" तया तेन दाहेन संतप्ता, मनः व्याकुला, तदा अग्निः, देवेषु सर्वहविस्स्वीकर्ता, ताम् उवाच— "एषः गर्भः हिमवत्प्रदेशे स्थाप्यताम्।" अग्निवचनं श्रुत्वा, गङ्गा तेजस्वी गर्भं विसृज्य। हे पापकः, गङ्गायाः धाराभ्यः, तेजस्वी गर्भः निर्गतः; यत् तस्यात् उद्भूतं, तद् सुवर्णसदृशं दीप्तिमान् अभवत्। सुवर्णं सूर्यसदृशं भूमिं प्राप्तम्; अतुलं दीप्तिमान् रजतम् अपि; तस्य तीक्ष्णत्वात् ताम्रं श्यामलायसं च उत्पन्नम्।