यदा ते वीराः जीवनस्य निराशाः सन्तः प्रकाशं दृष्टवन्तः, तदा तं स्थानं गत्वा, सौम्यं तिमिररहितं च, वनं प्रकटितम्। तत्र ते सुवर्णवृक्षान् ददृशुः, दीप्तिमन्तः ज्वलनस्य तेजसा प्रकाशमानान्—शालवृक्षान्, तालवृक्षान्, तमालवृक्षान्, पुनागान्, वञ्जुलान्, धवान् च। चम्पकान् नागान् च, पुष्पितान् कर्णिकारान् च, सुवर्णपुष्पसमूहैः विविधैः रक्तपल्लवैः शोभमानान्। लताकिरणैः सुवर्णालङ्कृतैः शिरोभिः भूषितान्, नवसूर्यसदृशान्, वैडूर्यप्रस्तरैः निर्मितवेदिकाभिः युक्तान्। सुवर्णरूपैः दीप्तिमन्तः वृक्षाः, नीलोत्पलानि पक्षिसंघैः परिवृतानि। महतीभिः सुवर्णवृक्षैः सूर्यस्य उदयसमये सदृशैः परिवृतम्, शुद्धसुवर्णमीनैः महतोत्पलैः युक्तम्। तत्र ते सरांसि स्फटिकजलपूर्णानि ददृशुः, सुवर्णप्रासादान् तथा रजतप्रासादान् च। सुवर्णवातायनैः मुक्ताजालैः छन्नैः, सुवर्णरजतभूमिभिः वैडूर्यरत्नैः अलङ्कृतैः। सर्वत्र वानराः दिव्यगृहाणि ददृशुः, पुष्पितफलवृक्षान् प्रवालमणिसदृशान्। सुवर्णमधुमक्षिकाः मधु च सर्वत्र, रत्नसुवर्णशय्यान् आसनानि च। सर्वत्र विविधानि महान्ति सुवर्णरजतकांस्यपात्रसमूहानि ददृशुः। दिव्यागुरुचन्दनानि भक्ष्यशुद्धानि मूलफलानि च तत्र आसन्। द्रव्ययानानि, मधुरमधु, दिव्यवस्त्रसमूहानि च तत्र ददृशुः। रंगवर्णपट्टानि मृगचर्माणि च, इदं तत्र, अग्निदीप्तिमन्तः शोभमानानि। दीप्तसुवर्णसमूहानि तत्र तत्र ददृशुः, गह्वरं विचिन्वन्तः। वीर्यवन्तः वानराः समीपस्थां स्त्रीं ददृशुः, काषायचर्मवस्त्रधारिणीम्। सा तपस्विनी अल्पाहारनियमिता, दीप्तिमती, तेजसा ज्वलन्तीव; वानराः विस्मिताः तत्र स्थिता। हनुमान् तां पप्रच्छ, "कस्त्वं, कस्य गह्वरम् इदं?" पुनः पर्वतसदृशः हनुमान् वृद्धां तां प्रणम्य पप्रच्छ, "कस्त्वं, कस्य निवासः गह्वरं च? कस्य रत्नानि इमानि? वद।" ततः वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धाकाण्डे एकपञ्चाशत्तमः सर्गः श्रूयते। तस्मात् हनुमान् तां सौभाग्ययुक्तां तपस्विनीं काषायचर्मधारिणीं धर्मपथानुगामिनीं संबोधितवान्। "अस्माभिः अन्धकारपूर्णं गह्वरम् आकस्मिकम् प्रविष्टम्, श्रान्तैः क्षुधातृष्णाक्लान्तैः। भूमेः महान् विवरः प्रविष्टः, तृषार्तः, अत्र विविधानि अद्भुतानि दृष्टानि। एतत् सर्वं दृष्ट्वा, मनः व्याकुलं, मोहितं, नष्टचेतः। कस्य सुवर्णवृक्षाः सूर्यस्य उदयसमये सदृशाः प्रकाशन्ति? शुद्धभक्ष्याणि, मूलफलानि, सुवर्णप्रासादाः, रजतगृहाणि—कस्य? सुवर्णवातायनैः रत्नजालैः युक्तानि गृहाणि, पुष्पितफलवृक्षैः सुरभिभिः परिवृतानि—कस्य शक्त्या एते जाम्बूनदसुवर्णवृक्षाः? सुवर्णोत्पलानि शुद्धजले वर्धमानानि—कस्य? सुवर्णमीनाः कूर्मैः सह दृश्यन्ते—कस्य तपसा, वा तव स्वशक्त्या, वा अन्यस्य? न ज्ञायते, तस्मात् सर्वं वद।" एवं हनुमता उक्ता धर्मनिष्ठा तपस्विनी उत्तरम् उवाच। "वानरश्रेष्ठ, माय नाम्ना महातेजस्वी मायावी आसीत्। तेन अयं सुवर्णवनं मायया निर्मितम्; प्राचीनकाले दानवश्रेष्ठानां विश्वकर्मा इव प्रमुखः। तेन अयं सुवर्णमयं दिव्यं उत्तमं भवनं निर्मितम्, महावने सहस्त्रवर्षाणि घोरं तपः कृत्वा। तेन ब्रह्मणः प्रसादात् उशानः वंशस्य सर्वधनं प्राप्तम्, सर्वसिद्धः सर्वकामेश्वरः अभवत्। सः किञ्चित्कालं अत्र महावने सुखेन स्थितवान्, तदा दानवश्रेष्ठः हेमायाः अप्सरः स्नेहं कृतवान्। किन्तु इन्द्रः तं वज्रेण घोरयुद्धे हतवान्, ततः ब्रह्मणा एषः वनः हेमायै दत्तः। एषा नित्यसुखसंपत्तिः सुवर्णमयं भवनं च दत्तम्। अहं स्वयम्प्रभा मेरुसावर्णस्य कन्या, सा मम माता। वानरश्रेष्ठ, अहं हेमायाः भवनं रक्षामि; हेमा मम सखी, नृत्यगीतकुशलाः। तया वरदत्तं भवनं रक्षामि; किं कारणं, कस्यार्थं, अस्मिन वन्ये प्रविष्टाः? कथं एतत् दुर्गमं वनं दृष्टम्? शुद्धं मूलफलं भुक्त्वा जलं पीत्वा, सर्वं वद।" ततः वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धाकाण्डे द्विपञ्चाशत्तमः सर्गः श्रूयते। तदा सर्वे वानरपुङ्गवाः विश्रान्ता, धर्मनिष्ठा तपस्विनी तान् इदं वचनम् उवाच।