निहते तस्मिन् राक्षसे विजितवनरा वानराः पर्वतगुहासु सर्वतो विचिन्वन्तः तत्र विचरन्ति स्म। सर्वत्र विचित्य, सर्वे ते वनवासिनः अन्यां भीमां पर्वतगुहां प्रविश्य, तत्र अपि यथाशक्ति अन्वेषणं कृत्वा, क्लान्ताः निराशाः च बहिः निष्क्रान्ताः, एकस्मिन् वृक्षस्य अधः शून्ये समागत्य दुःखिताः उपविशन्। ततः अङ्गदः प्राज्ञः क्लान्तः च समस्तवानरान् सान्त्वयन् इदं मधुरं वचनं अब्रवीत्— "वनानि पर्वतान् नद्यः च, सर्वाणि दुर्गमाणि घनानि स्थलानि, गुहाश् च पर्वतानां—सर्वत्र वयं विचरितवन्तः। एवं सर्वत्र अन्वेषणं कृत्वापि, न जनकात्मजां नापि तां दुष्टां राक्षसीं येन सीता हृता सः, दृष्टवन्तः। दीर्घः कालः अतीतः; सुग्रीवः च तीक्ष्णशासनः राजा; अतः सर्वे समेत्य सर्वतः अन्वेषणं कुर्वन्तु। आलस्यं शोकं निद्रां च परित्यज्य, जानक्याः दर्शनाय यथाशक्ति विचिन्वन्तु। धैर्यं कौशलं च निश्चलचित्तं च, कर्मणि सिद्धिं जनयन्ति; अतः एतद् वः वदामि। अद्यापि वयं क्लेशं त्यक्त्वा, पुनरपि एतत् दुर्गमं वनं विचिन्वेम। निश्चितं यः पुरुषः प्रयत्नवान् सः कर्मणः फलम् पश्यति; निराशः तु किमपि न साधयति। सुग्रीवः राजा क्रुद्धः, दण्डे च कठोरः; अतः सदा तं च महात्मानं रामं च बिभीत। एतत् वः हितार्थं उक्तम्; यद्येतद् रोचते, तर्हि कार्यं भवतु। यद्यन्यत् युक्तं भवेत्, तत् सर्वे वानराः वदन्तु।" अङ्गदस्य वचनं श्रुत्वा, गन्धमादनः तृष्णया श्रमेन च क्लान्तः, स्पष्टं वाक्यं प्रत्युवाच— "यद् अङ्गदेन उक्तं तत् युक्तं हितं च; तस्मात् तस्य वाक्यं क्रियताम्। पुनरपि पर्वतान् गुहाः शिलाः च, निर्जनानि वनानि पर्वतानां स्रोतांसि च विचिन्वेम। ये स्थानानि महात्मना सुग्रीवेण निर्दिष्टानि, तानि सर्वे समेत्य वनानि गिरीन्द्रगुहाश्च विचिन्वेम।" ततः ते महाबलाः वानराः पुनः उत्तिष्ठन्तः, दक्षिणां दिशं विंध्यकाननसमृद्धां विचिन्वन्तः जग्मुः। तत्र वानराः शोभनं रजतमयं पर्वतं शरद्भ्रसमप्रभं, शिखरगुहायुतं च आरुह्य, सीतादर्शनकाङ्क्षया लोढ्रवनानि सप्तपर्णवनानि च विचिन्वन्तः। शिखरमधिरुह्य, ते महाबलाः क्लान्ताश्च रामपत्नीं वैदेहीं न दृष्टवन्तः। तत्र बहुगुहायुतं पर्वतं दृष्ट्वा, वानराः सर्वतः पश्यन्तः तम् आरोहन्ति स्म। ततो भूमौ अवतीर्य, श्रमेण चित्तैः च क्लान्ताः, तत्र क्षणमेकं वृक्षस्य अधः विश्रान्ताः स्थिताः। विश्रान्ताः क्षणमात्रं, अल्पं श्रमं विहाय, पुनः दक्षिणां दिशं विचिन्वन्तः प्रस्थिताः। ततो हनूमत्प्रधानाः ते वानरश्रेष्ठाः, विंध्यं आरभ्य, सर्वतः अन्वेषणं चक्रुः। तत्र हनुमान् तारा अङ्गदसहितः, विंध्यस्य गुहाः घनानि च विचिन्वन्तः। तत्र सर्वतः सिंहव्याघ्रनिवासिताः गुहाः, प्रवृत्तजलप्रपातयुक्ताः शिलासंनिकर्षाः च तस्मिन् पर्वते आसन्। तस्य पर्वतस्य दक्षिणपश्चिमं शिखरं प्राप्ताः, तत्र वसन्तः कालः तेषां व्यतीतः। स क्षेत्रम् अत्यन्तं दुर्गमं, विशालं, गुहानां घनानां च पूरितम्; तत्र वायुपुत्रः सर्वं पर्वतं विचिन्वन् आसीत्। पृथक् स्थिताः, परस्परं दूरं न, गजः गवाक्षः गवयः शरभः गन्धमादनश्च आसन्। मैनद्विविदौ च, हनुमान् जाम्बवान् अङ्गदः कुमारः तारा च वनचारी तत्र आसन्। दक्षिणदिशि पर्वतश्रेण्यावृतं क्षेत्रं विचिन्वन्तः, ते ततः एकां विवृतां गुहां दृष्टवन्तः। सा दुर्गमृक्षेति प्रसिद्धा, दुर्गमप्रवेश्या, राक्षससंरक्षिता; क्षुधया तृषया च पीडिताः, जलार्थिनः क्लान्ताः च ताम् आसन्नाः। तां महान् गुहां लताविटपसमावृतां दृष्ट्वा, तत्र बकहंससरसाः निर्गच्छन्तः दृश्यन्ते स्म। तत्र चक्रवाकाः अपि, जलात् सिक्ताः, पद्मरजसा रक्ताङ्गाः च आसन्; तां सुरभिं दुर्गमां गुहां प्राप्ताः। तत्र वानरश्रेष्ठाः विस्मयचिन्तार्दिताः अभवन्; ते गुहायाः विषये संशयं जगृहुः। तथापि, प्रमुदिताः उत्साहयुक्ताश्च ते महाबलाः, बहुजनाकीर्णां राक्षसाधिपगृहसन्निभां तां गुहां प्रविशन्ति स्म। सा भयङ्करा, दुर्दर्श्या, सर्वतो दुर्गमापि अभवत्; तत्र वायुपुत्रः हनुमान् पर्वतशिखरसमः वानरान् उवाच— "दक्षिणदिशि पर्वतश्रेण्यावृतं क्षेत्रं विचिन्वन्तः..." इत्येवमस्ति।