अस्मिन महान्यरण्ये कश्चित् महर्षिः अतीव नियमपरः, व्रतबलसमन्वितः, दुर्जयः च स्थितः। तस्य तु दशवर्षीयः पुत्रः तत्रैव वनान्तरे विनष्टः, मृत्युप्राप्तिकाले। तस्य पुत्रस्य विनाशेन स महातपाः धर्मनिष्ठः महर्षिः कोपसमाविष्टः सन्, तद् वनमहद् शप्तवान्। तेन शापेन तत् वनं शून्यं, अगम्यम्, मृगपक्षिरहितं जातम्। तस्मात् यूयम् वनस्य सीमासु पर्वतगुहासु च विचेष्टव्यम् इति निर्दिष्टम्। ततः सर्वे वानराः एकचित्ताः सन्तः, नद्याः स्रोतांसि पर्वतगुहाश्च विचिन्वन्तः, जानक्याः दर्शनं न प्रापुरिति महात्मानः। नापि तत्र रावणं द्रष्टुं शेकुः, यः सीताहरणं कृत्वा सुग्रीवस्य प्रियं चकार। ततः ते भयङ्करे तस्मिन् स्थले लतानिकुरुम्बसंवृते प्रविश्य, भीषणं किंचित् राक्षसं अपश्यन्, यः निर्भयः आसीत्। तं राक्षसं पर्वतसन्निभं दृष्ट्वा सर्वे वानराः भीताः पृष्ठतः प्रतिनिवृत्ताः। स तु बलवान् राक्षसः सर्वान् वानरान् दृष्ट्वा, "यूयं नष्टाः!" इति उवाच। स कोपसमाविष्टः घनदण्डं समुत्क्षिप्य तेषां प्रति अभ्यधावत्। तदा वालिसुतः अङ्गदः सहसा तम् आहतवान्। रावणमिति तम् अवगम्य, अङ्गदः तं तलेन आहतवान्। वालिसुतेन ताडितः स राक्षसः भूमौ पतितः, मुखात् रक्तं वमन्, पतितपर्वतवत्। तस्मिन् राक्षसे मृते, विजितवनराः पर्वतगुहासु सर्वत्र विचिन्वन्तः। सर्वत्र विचिन्त्य, ते सर्वे वनवासिनः अन्यां भीषणां पर्वतगुहां प्रविश्य, विचिन्त्य च श्रान्ताः बहिः निष्क्रान्ताः, एकस्मिन्न् वृक्षेऽधः एकान्ते दुःखार्ताः उपविविशुः। एतस्मिन् समये, अङ्गदः प्राज्ञः श्रान्तः च सन्, सर्वान् वानरान् सान्त्वयन् इदं मृदु वचनम् अब्रवीत्— "वनानि, पर्वतानि, नद्यः च, दुर्गाणि, गुहाश्च, सर्वाणि विचिन्तानि। तथापि, सर्वत्र विचिन्वन्तः अपि, न जानकीं नापि तं पापराक्षसं दृष्टवन्तः। दीर्घः कालः अतीतः, सुग्रीवः च क्रूराज्ञः राजा अस्ति; अतः सर्वे दिशः सम्यक् अन्वेष्टव्यम्। निद्रां शोकं च त्यक्त्वा, तथा सीतां अन्वेष्टव्यम्, यथा जानक्याः दर्शनं स्यात्। यः पुरुषः धैर्यं कौशलं च धत्ते, तस्य कर्मणः सफलता भविष्यति; न तु शोकग्रस्तस्य। अपि च, श्रान्तिं परित्यज्य, वनवासिनः पुनः इदं दुष्करं वनं अन्वेष्टुम्। ये पुरुषाः प्रयत्नं न त्यजन्ति, ते एव कर्मणः फलं पश्यन्ति; निराशस्य तु सिद्धिः नास्ति। सुग्रीवो राजा कोपसमन्वितः, दण्डेन च योजयति; अतः यूयं तं च रामं च सदा भीताः भवितव्यम्। हिताय एतदुक्तम्; युष्माकं मनसि यत् रोचते, तत् क्रियताम्। यदि किमपि योग्यं अस्ति, तदपि वदन्तु वानराः।" अङ्गदस्य वाक्यं श्रुत्वा, गन्धमादनः तृष्णया श्रमसमन्वितः सन्, प्रशस्तया वाचा प्रत्युवाच— "यदुक्तं अङ्गदेन, तत् युक्तं हितं च; तस्य वचनानि कार्याणि। पुनः पर्वतान्, गुहाः, शिलाः, शून्यानि वनानि, पर्वतानदीः च विचिन्वामः। ये स्थानानि सुग्रीवेण निर्दिष्टानि, तत्र सर्वे वनानि पर्वतदुर्गाणि च संयुक्त्या विचिन्वन्तु।" ततः बलवन्तः वानराः पुनः उत्तस्थुः, दक्षिणदिशं विचिन्वन्तः, विन्ध्यवनसमाकुलां। वानराः शोभनं रजतपर्वतम् आरोहन्तः, शरदभ्रसन्निभं, शिखरगुहान्वितं च। सीतादर्शनकाङ्क्षिणः ते वानरश्रेष्ठाः तत्र लोढ्रवनानि सप्तपर्णिकान्यपि विचिन्वन्तः। शिखरं समारुह्य, श्रान्ताः बलिनश्च, न तत्र वैदेहीं रामपत्नीं ददृशुः। तं पर्वतं बहुगुहानिविष्टं दृष्ट्वा, वानराः सर्वतः परितः परितः विचिन्वन्तः आरोहन्ति। ततो भूमौ अवतीर्य, श्रान्ताः क्लान्तचित्ताश्च, किञ्चित्कालं तत्र वृक्षमूले स्थित्वा विश्राम्यन्ति। किञ्चित् विश्रान्ताः सन्तः, श्रमं परित्यज्य, पुनः दक्षिणदिशं सर्वतो विचिन्वन्तः। तदा हनूमत्प्रधाना वानरश्रेष्ठाः विन्ध्यं आरभ्य सर्वतः विचिन्वन्तः। ततः हनुमान् तारया अङ्गदेन च सह, विन्ध्यस्य गुहाः लतानिकुरुम्बाणि च विचिन्वन्। तत्र सर्वत्र सिंहव्याघ्रनिवासाः गुहाः, प्रपातयुक्तानि शिलासानूनि च दृष्टानि। तस्य पर्वतस्य दक्षिणपश्चिमे शिखरे ते समागच्छन्, तत्रैव किञ्चित्कालं स्थित्वा कालः व्यतीतः। स क्षेत्रः दुर्गमः, विस्तीर्णः, गुहासंकीर्णः, लतानिकुरुम्बसंवृतश्च आसीत्; तत्र पवनसुतः सर्वं पर्वतं विचिन्वन् स्थितः। एवं ते वानराः श्रान्ताश्च, दुःखार्ताश्च, सर्वत्र सीतायाः अन्वेषणं कुर्वन्तः, पुनः पुनः प्रयत्नं कुर्वन्तः, महद् धैर्यं च धारयन्तः, स्वकर्मणः सिद्धिं प्रार्थयन्तः च, विन्ध्यादिपर्वतानि, गुहानि, वनानि, सर्वत्र विचिन्वन्तः, रामस्य कार्यसिद्ध्यर्थं यत्नं अकुर्वन्।