तत्र तस्मिन् देशे न कश्चन वृक्षः, न काचिद् औषधिः, न लता नापि तृणानि सन्ति। केवलं भूमौ पद्मिनीः सन्ति, यत्र विकसितपद्मानि शोभायमानानि च चिकुरपर्णानि दृश्यन्ते। ताः पद्मिन्यः मनोहरदर्शनाः सुगन्धिन्यः च, किन्तु ताः भ्रमरैः न स्पृष्टाः। तत्रैव कश्चन महर्षिः आसीत्, यस्य नाम कण्डुः, सत्यवादी, तपसा समृद्धः च। स महातपाः ऋषिः अतिदारुणव्रतधारी, दुर्धर्षः चासीत्। तस्यैव आश्रमे, तस्य दशवर्षीयः पुत्रः, मृत्युप्राप्तः, तस्मिन् अरण्ये नष्टः। तदर्थं स महर्षिः धर्मनिष्ठः क्रोधसंयुक्तः सन् तद्वनं समग्रं शप्तवान्। तस्य शापात् तत् वनं शून्यं अभवत्, दुर्गमं, पशुपक्षिवर्जितं च। तस्मात् तत्र यूयं वनस्य सीमाः शैलकन्दर्यः च अन्वेष्टुमर्हथ। ते वानराः एकचित्ताः सन्तः सर्वेषां नदीनाम् आदिग्रहेषु, शैलकन्दर्यः च अन्वेषयन्तः, तत्रापि जनकात्मजान् नापश्यन्। न च तत्र रावणं दृष्टवन्तः, यो सीताहरणं कृत्वा सुग्रीवस्य प्रियं कृतवान्। ततः ते भयङ्करे तस्मिन् स्थले, लतानां गुच्छैः आच्छन्ने, प्रविश्य, कञ्चन भीमं निर्भयं राक्षसं अपश्यन्। तम् राक्षसं पर्वतसन्निभं दृष्ट्वा, सर्वे वानराः भयभीताः निवृत्ताः। स तु बलवान् राक्षसः सर्वान् वानरान् दृष्ट्वा उवाच—“यूयं नष्टाः” इति। स क्रुद्धः अभ्यधावत्त, पाणिं संकुच्य, तदा वालिपुत्रः अङ्गदः सहसा तम् आहतवान्। अङ्गदः तम् रावणं विज्ञाय, तं तलेन ताडितवान्। वालिपुत्रेण ताडितः स राक्षसः भूमौ पतितः, मुखात् रुधिरं वमन्, पतितपर्वतसन्निभः। तस्मिन् मृते राक्षसे, विजितवन्तः वानराः पर्वतकन्दर्यः सम्यक् अन्वेषयन्। सर्वत्र अन्वेष्य, ते सर्वे वनौकसः अन्यां भीषणां पर्वतकन्दरां प्रविश्य, अन्वेषणानन्तरं क्लान्ताः निर्गत्य, एकस्मिन वृक्षे एकान्ते उपविष्टाः, शोकसन्तप्ताः च। एवं ते उपविश्य, शृणुत तु एकोनपञ्चाशत्तमं सर्गं। तदा अङ्गदः बुद्धिमान् क्लान्तः च, सर्वान् वानरान् सान्त्वयन् इदं मधुरं वाक्यम् अब्रवीत्—“वनानि, पर्वताः, नद्यः, सर्वाणि दुर्गमाणि घनानि च स्थानानि, गिरिगह्वराणि च, सर्वाणि सम्यक् अन्वेषितानि। सर्वत्र अन्वेष्य अपि, न वयम् जानकीं दृष्टवन्तः, नापि तं दुष्टं राक्षसं सीताहरणकर्तारं। दीर्घः कालः अतीतः, सुग्रीवः च तीक्ष्णशासनः राजा; अतः सर्वे यूयं समेति सर्वदिशः अन्वेषन्तु। आलस्यं शोकं स्वप्नं च त्यक्त्वा, जानक्याः दर्शनार्थं तथा अन्वेषणं कुर्वन्तु। धैर्यं कौशलं चाप्रतिहतचित्तं कर्मणः सिद्ध्यै कारणं इति श्रूयते; अतः एतद् वः वदामि। अपि च, वनौकसः इदं दुष्करं वनं पुनः अन्वेषयन्तु, श्रमं त्यक्त्वा, सर्वे पुनः समग्रं वनं अन्वेषयन्तु। निश्चितं, ये पुरुषाः प्रयत्नशीलाः, ते कर्मणः फलम् अपश्यन्; किंतु यदि कश्चित् विषादं गच्छति, तस्य कार्यसिद्धिः न भवति। सुग्रीवः राजा क्रुद्धः, कठिनदण्डधारी, हे वानराः, यूयं तं च महात्मानं रामं च सदा भीताः भवितव्यम्। एषः वः हितार्थं उक्तम्; यदि रोचते, तर्हि तत् क्रियताम्। यदि किमपि युक्तं अस्ति, तर्हि सर्वे वानराः उक्तुम् अर्हन्ति।” अङ्गदस्य वाक्यं श्रुत्वा, गन्धमादनः तृषार्तः श्रमक्लान्तः च, स्पष्टया वाचा प्रत्युवाच—“यद् अङ्गदेन उक्तं, तत् भवद्भ्यः युक्तं, हितं च प्रियम् च; तस्य वचनं कार्यं क्रियताम्। पुनः पर्वतान्, गुहाः, शिलाः, शून्यानि वनानि, पर्वतान् नद्यः च अन्वेषयामः। ये स्थानानि महात्मना सुग्रीवेण निर्दिष्टानि, तानि सर्वे वनानि पर्वतदुर्गाणि च सह अन्वेषयामः।” एवं उक्त्वा, ते महाबलिनः वानराः पुनः उत्थाय, दक्षिणां दिशं, विन्ध्यवनैः आच्छन्नां, अन्वेषयन्। वानराः शोभनं रजतपर्वतं आरोहन्, शरद्भ्रदर्शनप्रख्यं, शिखरगुहासम्पन्नं च। सीतां द्रष्टुम् इच्छन्तः, ते वानरश्रेष्ठाः तत्र लोध्रवनानि सप्तपर्णवनानि च अन्वेषयन्। शिखरमधिरुह्य, ते महाबलिनः श्रान्ताः च, वैदेहीं रामपत्नीं न दृष्टवन्तः। तं पर्वतं गुहासम्पन्नं दृष्ट्वा, वानराः तं पर्वतं आरोहन्, सर्वतः निरीक्ष्य। ततः भूमौ अवतीर्य, श्रान्ताः क्लान्तचित्ताः च, क्षणं तत्र स्थित्वा, वृक्षस्य अधः आश्रयम् उपगम्य। विश्रान्ताः क्षणमात्रं, श्रमं निवर्त्य, पुनः दक्षिणां दिशं समग्रां अन्वेष्टुम् आरब्धवन्तः। तदा हनूमत्प्रधाना वानरश्रेष्ठाः विन्ध्यं आरभ्य, सर्वतः अन्वेषयन्, प्रस्थितवन्तः। शृणुत तु पञ्चाशत्तमं सर्गं श्रीमद्रामायणे किंश्चित् किष्किन्धाकाण्डे। तत्र हनुमान् तारया अङ्गदेन च सह, विन्ध्यपर्वतस्य गुहाः घनानि च अन्वेषयन्। तत्र सर्वतः सिंहव्याघ्रनिवासिताः गुहाः, तीक्ष्णप्रपातयुक्ताः महान् जलप्रपाताः च तस्मिन् पर्वते दृश्यन्ते।