सर्वे वानराः स्वस्वसेनया सह उत्तरदिशं सम्यक् अन्वेष्य, तदा भयाकुलाः स्वसैन्येन सह प्रत्यागच्छन्। सुषेणः अपि पश्चिमदिशं वानरैः सह अन्वेष्य, मासस्य समाप्तौ सुग्रीवम् उपससार। ते सर्वे प्रस्रवणगिरौ रामेण सह निषण्णं सुग्रीवं समुपेत्य, विनयपूर्वकं प्रणम्य, वाक्यम् इदम् ऊचुः— "सर्वे पर्वताः, घनवनानि, समुद्रगामिन्यः नद्यः, सर्वाणि च जनपदानि अन्वेष्टानि। ये त्वया कीर्तिताः गुहाः, महावनेषु च लतान्तःस्थलानि, तानि अपि अन्वेष्टानि। दुर्गमेषु विकटे च स्थलेषु, महान् आकारः यः प्राणी दृष्टः, सः निहतः; पुनः पुनः तानि दुर्गमस्थानि अन्वेष्टानि। हनुमान् महात्मा, वायुसूनुः, नूनम् एव मैथिलीम् अधिगमिष्यति; तस्यैव दिशि हनुमान् गतः, यत्र सीता नीताऽभूत्।" ततः हनुमान् तारया अङ्गदेन च सह, सुग्रीवेण निर्दिष्टां दिशं शीघ्रं जगाम। सः सर्वैः वानरश्रेष्ठैः सह दूरं गत्वा, विंध्यपर्वतस्य गुहाः घनवनानि च अन्वेष्टुम् आरब्धवान्। ते पर्वतशिखराणि, नदीदुर्गाणि, सरांसि, महावृक्षान्, विविधवनानि, पर्वतान्, वनस्पतींश्च सर्वत्र अन्वेष्टुम् आरब्धवन्तः। सर्वे ते वानरवीराः सर्वदिशं विचिन्वन्तः, जनकात्मजां सीतां न ददृशुः। मार्गमाणाः ते दुर्धर्षाः मूलानि फलानि च भक्षयित्वा, क्वचित् क्वचित् स्थित्वा, अगच्छन्। सा दिशः विस्तीर्णा, दुर्गमा, गुहानि घनवनानि च युक्ता, निर्जला, शून्या, भयङ्करा च दृष्ट्वा। तानि अपि वनानि अन्वेष्य, महता क्लेशेन, अपश्यन् तत्र अपि तां विशालां दुर्गमां प्रदेशम्। ततः तस्मात् स्थलात् निर्गत्य, सर्वे वानरनायकाः निर्भयाः अन्यं दुर्गमं देशं प्रविविशुः। तत्र वृक्षाः फलिनः व्यर्थाः, पुष्पहीनाः, पत्रहीनाश्च; नद्यः शुष्काः, मूलानि दुर्लभानि। न तत्र महिषाः, न मृगाः, न गजाः; न व्याघ्राः, न पक्षिणः, न अन्ये वन्यजीवाः। न वृक्षाः, न औषधयः, न लताः, न तृणानि; केवलं भूमौ पद्मिन्यः पर्णमणिभिः शोभमानाः, सुरभिणः, मधुकरैः अस्पृष्टाः। तत्र कश्चन महर्षिः कण्डुः नाम, सत्यवादी, महातपस्वी, वसति स्म। स महायशाः, अतिदारुणव्रतः, दुर्धर्षः; तस्य तु दशलवर्षीयः पुत्रः तस्मिन्वने विनष्टः, मृत्युप्राप्तः। तस्य निधनात् क्रुद्धः स महर्षिः धर्मनिष्ठः, तत् सर्वं वनं शप्तवान्। ततः तत् वनं शून्यं, अगम्यम्, पशुपक्षिहीनं जातम्। तस्मात् यूयं वनसीमानि पर्वतगुहाश्च विचिन्वन्तु। तदा वानराः एकचित्ताः, नद्यः प्रस्रवणानि पर्वतगुहाश्च अन्वेष्टुम् आरब्धवन्तः; तत्र अपि तं जनकात्मजां न ददृशुः। न अपि रावणं ददृशुः, यः सुग्रीवस्य प्रियम् अकरोत्। तं भयंकरं लतान्तःस्थं वनं प्रविश्य, ते वानराः एकं भीषणं, निर्भयं राक्षसं ददृशुः। तम् अदृश्य, सर्वे वानराः भयात् प्रत्यपेयुः; स तु बलवान् राक्षसः सर्वान् दृष्ट्वा, "यूयं नष्टाः!" इति व्याहरत्। कोपेन सः उद्यतभुजो वानरान् प्रति धावितवान्; तदा वालिसुतः अङ्गदः तं सहसा ताडितवान्। तं रावणमिव ज्ञात्वा, अङ्गदः तं करस्पर्शेन ताडितवान्। स वालिसुतेन ताडितः राक्षसः भूमौ पतितः, मुखात् रक्तं वमन्, पर्वत इव निपातितः। राक्षसे मृते, विजितवन्तः वानराः सर्वाः गुहाः सम्यक् अन्वेष्टवन्तः। सर्वत्र अन्वेष्य, ते वानराः अन्यां भीषणां पर्वतगुहां प्रविश्य, अन्वेषणात् क्लान्ताः, बहिः निष्क्रान्ताः, वृक्षस्य छायायाम् एकाकिनः दुःखिताः उपविविशुः। ततः अङ्गदः, बुद्धिमान् श्रान्तश्च, सर्वान् वानरान् सान्त्वयन्, मृदु वाक्यं अब्रवीत्— "वनानि, पर्वताः, नद्यः, दुर्गाणि, घनानि, कन्दराणि, पर्वतगुहाश्च सर्वत्र सम्यक् अन्वेष्टानि। सर्वत्र विचिन्वन्तः अपि, न जनकात्मजां ददृशुः, नापि तं पापराक्षसं येन सीता हृता। बहु समयः अतीतः; सुग्रीवः तु कठोरशासनः राजा; अतः सर्वे मिलित्वा सर्वदिशं पुनः विचिन्वन्तु। निद्रां, शोकं, आलस्यं च त्यक्त्वा, एवम् अन्वेषणं कुर्वन्तु यथा जनकात्मजां पश्येम। श्रमः कौशलं च, अपराजितं मनश्च, कार्यसिद्धये कारणम् इति श्रूयते; अतः एतद् वचनं वः ब्रवीमि। अपि च, वनौकसः श्रमं परित्यज्य, पुनः सर्वे एतद् दुर्गं वनं सम्यक् अन्वेषन्तु।" एवं वानराः, अङ्गदस्य वचनेन प्रेरिताः, पुनः उत्साहपूर्वकं सर्वं वनं विचिन्वन्ति स्म।