एवम्, या दिव्या रम्या नदी पर्वतराजस्य सुता, निष्पापाऽप्सरस्विनी सुरलोकमुत्तमं जगाम। अथ महर्षेः कथा श्रुत्वा, वीर्यवान् राघवः लक्ष्मणेन सह तां कथामभिनन्द्य महर्षिं प्राञ्जलिरुवाच। "भगवन् ब्राह्मण, त्वया धर्म्यं परमं चरितं श्रुतमस्माभिः; अधुना विस्तरेण पर्वतराजस्य ज्येष्ठायाः कन्यायाः जन्म वृत्तान्तं श्रोतुमिच्छामः। त्वं हि तस्या दिव्यमानुष्ययोः सर्वमर्थं सम्यग्विदितवान्।" "कस्मात् कारणात् सा गङ्गा, लोकरजनी, त्रिपथगा जाता? कथं सा ख्यातिं लब्धवती यथा त्रिस्रोतसं प्रवहन्तीति? त्रिषु लोकेषु, धर्मज्ञ, केन सह कृतेन वा सा किमाचरदिति?" इति काकुत्स्थनन्दनः पप्रच्छ। तदा विश्वामित्रः, तपसा समृद्धः, मुनिसमूहे स्थित्वा सर्वमाख्यात्। "पूर्वे काले, हे राम, महातपस्वी शितिकण्ठः नवविवाहितः आसीत्। तदा स भगवान् महादेवः, नीलकण्ठः, देवीं दृष्ट्वा तया सह संयोगमकरोत्। एवं महात्मना देवेन सह रममाणया शतं दिव्यानि वर्षाणि व्यतीतानि। तथापि, राम, तस्यां पुत्रो न जातः। तदा सर्वे देवाः प्रजापतिप्रमुखाः महता चिन्तया पीडिताः।" "यदि कश्चन सत्त्वं अत्र जायेत, तं को धर्तुं समर्थः स्यात्?" इति सर्वे देवाः प्रणम्य प्रह्वाः तमुवाचुः—"देवदेव, महादेव, लोकहिते रतः, अस्माकं प्रणामात् त्वं प्रसादं दातुमर्हसि। यद्यपि ब्रह्मतेजसा युक्तः, त्वं देव्या सह तपः कुरु। तव तेजसा लोकाः धर्तुं न शक्नुवन्ति। त्रयाणां लोकानां हिताय तेजस्तेजसि संनियम्य रक्ष। लोकान् नाशयितुं त्वं न अर्हसि।" एवं देववचनं श्रुत्वा स भगवान् सर्वलोकनाथः "एवमस्तु" इति सर्वान् प्रत्युवाच। पुनः स उवाच—"मम यत् परमं तेजः उत्प्रकाशितं, तत्कः धारयिष्यति? एष मे वचनं शृण्वन्तु देवश्रेष्ठाः।" तदा देवाः वृषध्वजं प्रत्यूचुः—"तव यत् तेजः उत्प्रसारितं, तत् पृथिवी धारयिष्यति।" इति उक्त्वा, स भगवान् महादेवः महत्तेजः सृष्ट्वा पृथिव्यां स्रष्टुम् आरब्धवान्, येन सा पृथिवी पर्वतवनसमन्विता अभवत्। पुनः देवाः अग्निं प्रार्थयामासुः—"त्वं महातेजाः, प्रज्वलनः, वातेन सह प्रविश।" तदा अग्निना पुनः पूरिता श्वेतपर्वतः दिव्यः सरवनश्च जातः, यः अग्निसूर्यसदृशः प्रभया बभासे। तत्र एव महातेजाः कार्त्तिकेयः अग्निसंभूतः अजायत। तदा देवाः मुनिसंघैः सह उमा-शिवौ भक्त्या पूजयामासुः। सर्वे सन्तुष्टचित्ताः भक्त्या तौ पूजयित्वा, तदा पर्वतानन्दिनी देवी क्रुद्धा, कोपविस्फारितनेत्रा, सर्वान् देवांश्च शशाप—"मया संयमिता सती पुत्रार्थं युज्यमानया, भवद्भ्यः स्वपत्नीषु न पुत्राः भविष्यन्ति। अद्यप्रभृति भवतां पत्न्यः अपुत्राः स्युः।" एवम् उक्त्वा, सा पृथिवीं अपि शशाप—"हे पृथिवि, त्वं नैकस्वरूपा भविष्यसि; बहुपत्नीकां रूपं धारयिष्यसि।" "चेतनापराधात् त्वं मम पुत्रमिच्छसि न, तस्मात् पुत्रसुखं न प्राप्स्यसि," इति शप्तवती। सर्वान् देवांश्च शप्त्वा, तेषां क्लेशं दृष्ट्वा, स भगवान् महादेवः वरुणपालितां दिशं प्रययौ। तत्र गत्वा, हिमवत्प्रसूतशिखरे, देवीसहितः, उत्तरेण पार्श्वे महत्तपः समारब्धवान्। "एषा कथा, हे राम, पर्वतसुता त्वया श्रुता; अधुना लक्ष्मणेन सह मम वचः शृणु, यथा गङ्गायाः उत्पत्तिः जातेत्यहं वक्ष्यामि।" एवं कथायां प्रवृत्तायाम्, तदा सर्वे देवाः इन्द्राग्निप्रमुखाः पितामहमुपगम्य सेनापतेः कामनया प्रणम्य वचनमूचुः—"भगवन्, येन सेनापतिर्नियुक्तः सः स्वपत्नीया सह दीर्घं तपः करोति। लोकानां हिताय यत्कर्तव्यं, तत् त्वं विधेहि, त्वमेव अस्माकं परायणम्।" तदा सर्वलोकपितामहः देववाक्यं श्रुत्वा, अमरान् सान्त्वयित्वा, मधुरया गिरा प्रोवाच—"या पर्वतपुत्र्या उक्ता, सा न स्वपत्नीषु सन्तानिनां प्रजासु युक्ता; सा वाणी शुद्धा, सत्यं च।" "एषा दिव्या गङ्गा, यत्र अग्निना पुत्रः जनिष्यते, सः देवसेनापतिः, रिपुघ्नः भविष्यति। ज्येष्ठा पर्वतराजकन्या तं पुत्रं पूजयिष्यति; सः उमया महता मान्यः भविष्यति।" एवं श्रुत्वा, रघुनन्दन, सर्वे देवाः कृतार्थाः पितामहमभिवाद्य पूजयामासुः। ततः सर्वे देवाः कैलासं रत्नमण्डितं गत्वा, पुत्रार्थं अग्निं नियुक्तवन्तः। एवमिदं दिव्यं गङ्गायाः त्रिगत्याः, कार्त्तिकेयस्य च उत्पत्तेः, शिवस्य च तपसः, पर्वतपुत्र्याश्च शापस्य, देवसेनापतेः च सम्पूर्णं चरितं मुनिना रामलक्ष्मणाभ्यां निवेदितम्।