ततः मम पुरतः पृथिवी दर्पणतलवत्, भ्रमणशिखिज्वालावत्, गोशखचिह्नसमानया लघुतया दृश्यते स्म। अथ पूर्वदिशं प्रति गच्छन्, विविधवृक्षान् रम्यगिरिं नदीश्च, नानाविधानि च सरांसि अपश्यं। तत्र अहं प्रबुद्धरत्नैः शोभितं पूर्वसूर्योदयगिरिं, सुरांगनानां नित्यनिवासभूतं क्षीरसमुद्रं च अपश्यम्। किन्तु तदा वालीना पीड्यमानः, सहसा प्रत्यगमिष्यं, हे नृप। ततः पुनः दक्षिणदिकं प्रति प्रस्थितवान्, विंध्यमूलसंयुक्तां, चन्दनद्रुमैः शोभितां तां दिशं गच्छन्। वृक्षगिरिषु विचरन्, दक्षिणदिशमधिकं प्राप्य, पुनरपि वालीना पीडितः अभवम्। विविधदेशान् तं च उत्तमं गिरिं निरीक्ष्य, महान् पश्चिमगिरिः प्राप्य, उत्तरदिकं प्रति प्रेरितः अभवम्। हिमालयं मेरुं च उत्तरसागरं च अपश्यम्, किन्तु वालीना पीड्यमानः, क्वचित् अपि आश्रयम् न लब्धवान्। तदा हनूमान् बुद्धिमान् माम् अब्रवीत् – “स्मरामि, नृपते, यथा वाली कपिसत्तमः मातङ्गशापेन, यदि अस्मिन्मुनिवासे प्रवेशयेत्, तदा तस्य शिरः शतधा विदीर्येत।” “अत्र वासोऽस्माकं निःशङ्कः, निरभयः भविष्यति।” इत्युक्त्वा, हे राजन्, वयं ऋश्यमूकगिरिं प्राप्तवन्तः। तदा वाली मातङ्गभीत्या न प्रविष्टः। एवं सर्वमिदं प्रत्यक्षमवेदम्, अतः अहं भूमिं संचार्य अस्मिन्गुहायाम् वसामि। श्रूयतां कीशिन्धाकाण्डे चतुश्चत्वारिंशत्तमः सप्तचत्वारिंशत्तमश्च सर्गः श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना रचिते। ततः सीतायाः अन्वेषणार्थं कपीन्द्राज्ञया कपिश्रेष्ठाः शीघ्रं सर्वतः प्रस्थिताः। ते सर्वत्र सरांसि, नदीतीराणि, गगनं, नगराणि, दुर्गमदेशांश्च विचिन्वन्ति स्म। सुग्रीवेण निर्देशिताः सर्वे कपिश्रेष्ठाः गिरिपर्वतान्, वनानि, उपवनानि च विचिन्वन्ति स्म। सर्वदिनं सीतां चिन्तयन्तः विचिन्वन्तः, रात्रौ भूमौ समागच्छन्ति स्म। सर्वेषु देशेषु, सर्वकालेषु फलद्रुमान् दृष्ट्वा, रात्रौ तत्रैव शय्यां कुर्वन्ति स्म। प्रथमदिवसस्य समाप्तौ, कपिश्रेष्ठाः कपिराजसंमिलनानन्तरं, प्रस्रवणगिरिं गतवन्तः, निराशाः सन्तः अपि। पूर्वदिशं विचित्य, मन्त्रिभिः सह महाबलवान् प्रत्यागच्छत्, न सीतां दृष्टवान्। उत्तरेषु देशेषु विचित्य, महाकपिः स्वसेनया सह तस्मिन् समये भीतः प्रत्यागच्छत्। सुषेणः पश्चिमदिकं कपिभिः सह विचित्य, मासान्ते सुग्रीवम् उपागमत्। सुग्रीवम् उपेत्य, रामेण सह प्रस्रवणगिरौ स्थितम्, सम्यक् प्रणम्य, त एवमूचुः – “सर्वे गिरयः, घनानि वनानि, सागरसन्नाहानि नद्यः, जनपदाः च विचिन्विताः। ये गुहाः त्वया कीर्तिताः, ते अपि विचिन्विताः, महानि च लतानि आवृतानि काननानि। दुर्गमेषु विषमेषु च प्रदेशेषु, महाकायाः प्राणिनः दृष्टाः, हतानि च तैः, ते प्रदेशाः पुनः पुनः विचिन्विताः। हनूमान् उत्तमवंशसम्भूतः, महाबलश्च, नूनं मैथिलीं प्राप्स्यति; पवनसूनुः हनूमान् तत्र एव दिशि गतः यत्र सीता गता।” श्रूयतां कीशिन्धाकाण्डे अष्टचत्वारिंशत्तमः सर्गः श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना रचिते। ततः हनूमान् तारया अङ्गदेन च सह, शीघ्रं सुग्रीवेण निर्दिष्टां दिशं प्रति प्रस्थितः। तैः सर्वैः कपिवरैः सह दीर्घं पन्थानं गत्वा, सः विंध्यगुहासु, घनलतानि च विचिन्वन् स्थितः। ते पर्वतशिखराणि, नदीदुर्गाणि, सरांसि, महावृक्षान्, विविधोपवनानि, पर्वतान्, वनस्पतींश्च विचिन्वन्ति स्म। सर्वे ते विक्रान्ताः कपिश्रेष्ठाः सर्वतः विचिन्वन्तः, जनकात्मजां सीतां न ददृशुः। अन्वेषणे स्थिताः ते दुर्धर्षाः मूलानि फलानि च भक्षयन्तः, क्वचिद् क्वचिद् वसन्ति स्म। सा देशः विस्तीर्णः, दुर्गमः, गुहानि घनवनानि च यत्र, निर्जलः, शून्यः, भीषणदर्शनः च। तानि वनानि अपि विचित्य, अत्यन्तक्लिष्टाः सन्तः, ते अपि विस्तीर्णं दुर्गमं प्रदेशं प्राप्तवन्तः, गुहानि घनलतानि च यत्र। ततः तस्मात् देशात् निर्गत्य, सर्वे कपिश्रेष्ठाः, निर्भयाः, अन्यं दुर्गमं देशं प्रविशन्ति स्म। तत्र द्रुमाः निष्फलाः, अपुष्पाः, निरपत्राः, नद्यः शुष्काः, मूलानि च अत्यन्तदुर्लभानि। न तत्र महिषाः, न मृगाः, न गजाः, न व्याघ्राः, न पक्षिणः, नान्येऽपि वन्यजन्तवः। न तत्र वृक्षाः, न ओषधयः, न लतान्यपि, न तृणानि; केवलं भूमौ पद्मिन्यः, संपूर्णपद्माः, शुक्लपत्राः, सुगन्धिन्यः, मनोहरदर्शनाः, न तु भृङ्गैः स्पृष्टाः। तत्र कश्चित् महर्षिः कण्डुर्नाम, सत्यवादी, तपोबलसम्पन्नः, निवसति स्म। एवं वाल्मीकिरामायणे कीशिन्धाकाण्डे उक्तानि सर्वाणि चरितानि, क्रमशः एकस्मिन्नेव प्रवाहे सम्यग् उपदर्शितानि।