यदा वाली दुण्डुभिनाम्नं राक्षसं महिषरूपिणं प्रति सम्यग् युध्यन् मलयगिरिं प्रति गतवान्, तदा स महिषः मलयगिरौ गुहाम् प्रविष्टः। तत्र वाली अपि तम् हन्तुं संकल्प्य गुहाम् प्रविवेश। अहं तु तदा विनयेन गुहाद्वारि स्थितः, परन्तु वत्सरं यावत् वाली न निष्प्रपद्यते स्म। अथ सहसा रक्तप्रवाहेन सा गुहा पूर्णा अभवत्। तत् दृष्ट्वा भ्रातरि शोकेन सन्तप्तचित्तोऽहम् विस्मितः अभवम्। तदा मम मनः मोहं गतं—नूनं ज्येष्ठो मम निहतः इति मे अभिप्रायः। अतः गुहाद्वारे पर्वतसमानं शिलाखण्डं स्थापयित्वा अहम् अपि तत्र महिषस्य निःसरणं न सम्भविष्यति इति निश्चित्य, कीष्किन्धां प्रत्यागतम्। भ्रातुः प्राणेषु निराशः सन्, महद् राज्यं तारा च रुमया सह प्राप्तवान्, मित्रैः सह निरभयं वसन्। ततः वाली वानरश्रेष्ठः तम् हत्वा पुनरागतः। अहं तु तस्मै राज्यं पुनर्यथावत् आददम्, भयात् च सन्मानात् च। किन्तु वाली दुष्टबुद्धिः, विमूढेन्द्रियः, मां हन्तुं प्रयासमकरोत्। सः मन्त्रिभिः सह पलायमानं माम् अनुययौ। तदा वालीनिषेवितः, अहम् विविधाः नद्यः, वनानि, नगराणि च दृष्ट्वा पलायितः। तदा मम भूमिः दर्पणतलवद्, भ्रमत् शिखिवद्, गोशृङ्गपरिमितेव च अभवत्। पूर्वदिशं प्रति गतः, विविधवृक्षान् रम्यशैलान् नद्यः सरांसि च अपश्यम्। तत्र सूर्यस्योदयनं पर्वतम्, रत्नखचितं क्षीरसमुद्रं च अपश्यं, यत्र सुराङ्गनाः नित्यवसन्ति। तथापि वालीनिषेवितः, आकुलोऽहम् पुनरपि प्रत्यागच्छम्। ततः दक्षिणां दिशं प्रति गच्छन्, विन्ध्यकूटमूलानि चन्दनवनानि च शोभयन्ति इति दृष्ट्वा, तत्रापि वालीनिषेवितः, अन्यं देशं प्रति गतः। विविधभूभागान्, उत्तमं पर्वतं च दृष्ट्वा, पश्चिमं महाशैलं प्राप्तः, तत्रापि वालीनिषेवितः उत्तरदिशं प्रति नीतः। तत्र हिमालयं मेरुं च उत्तरसमुद्रं च अपश्यं, किन्तु वालीनिषेवितः, क्वापि शरणं न लब्धवान्। अथ हनुमान् बुद्धिमान् मां उक्तवान्—"राजन्, स्मरामि यथा वाली, वानराधिपतिः, मातङ्गेन शप्तः—यदि एष तपोवनं प्रविशेत्, तदा तस्य शिरः शतधा विदीर्येत। अत्र वसामः, अत्र नः निवासः निरभयः भविष्यति।" इत्युक्त्वा, वयं ऋश्यमूकगिरिं प्राप्तवन्तः। तत्र वाली मातङ्गभयात् न प्रविष्टवान्। एतत् सर्वं मया प्रत्यक्षं दृष्टम्, एवं भूमिम् अनुचरन्, अस्मिन्गुहायां वसामि। एतस्मिन्नन्तरे, श्रीमद्रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे सप्तचत्वारिंशत्तमः सर्गः प्रवर्तते। ततः सीतायाः अन्वेषणार्थं वानरयूथपाः, वानरराजेन आज्ञापिताः, शीघ्रं सर्वदिशः प्रति प्रस्थिताः। ते सरांसि, नदीतीराणि, नभः, नगराणि, दुर्गमप्रदेशांश्च विचिन्वन्ति स्म। वानरश्रेष्ठाः सुग्रीवेण निर्दिष्टाः, पर्वतान्, वनानि, उपवनानि च अन्वेषयन्ति स्म। दिवसमेकं विचित्य, सीतायाः प्राप्त्यर्थं निष्ठया, रात्रौ भूमौ समागच्छन्ति स्म। सर्वेषु देशेषु, सर्वर्तुफलवृक्षान् वानराः प्राप्नुवन्ति स्म, तत्रैव रात्रौ शय्याः स्थापयन्ति स्म। प्रथमं दिनं समाप्त्य, वानरयूथपाः, वानरराजेन सह मिलित्वा, निराशेन भावेन प्रस्रवणगिरिं गतवन्तः। पूर्वदिशम् अन्वेष्य, मन्त्रिभिः सह, बलवान् वानरः, सीतां अदृष्ट्वा, प्रत्यागतः। स महावानरः, उत्तरदिशम् अपि सम्यगन्वेष्य, स्वसेनया सह, भयभीतः तदा प्रत्यागच्छत्। सुसेनः पश्चिमदिशम् अन्वेष्य, वानरैः सह, मासपर्यन्ते सुग्रीवम् उपगम्य, प्रणम्य, रामेण सह प्रस्रवणगिरौ स्थितं सुग्रीवं इदं वचनम् ऊचुः— "सर्वे पर्वताः अन्वेषिताः, घनानि वनानि, समुद्रगामिन्यः नद्यः, सर्वे च जनपदाः। यानि गुहानि त्वया निर्दिष्टानि, तानि सर्वाणि विचितानि, महानि च लतानि वेल्लितानि। दुर्गमेषु, विषमेषु, दूरस्थेषु च स्थलेषु, महाकायाः प्राणिनः दृष्टाः, हताश्च; तानि दुर्गमप्रदेशान् पुनः पुनः विचिन्वन्तः। हनुमान्, कुलीनः, महाबलः, निश्चितं मैथिलीं प्राप्स्यति; वायुपुत्रः हनुमान् तस्यां एव दिशि गतः, यत्र सीता गता।" अथ श्रीमद्रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे अष्टचत्वारिंशत्तमः सर्गः प्रवर्तते। ततः हनुमान् तारया अंगदेन च सह, शीघ्रं सुग्रीवेण निर्दिष्टं देशं प्रति प्रस्थितः। सः च तैः सर्वैः वानरश्रेष्ठैः सह, महान् मार्गं गत्वा, विन्ध्यशैलस्य गुहानि घनानि च अन्वेषयामास।