ततः सुग्रीवः विनयपूर्वकं हृदयेन रामं प्रत्युवाच—"शृणु, यथावत् सर्वं विस्तरेण कथयामि। यदा वाली दुण्डुभिनाम्ना राक्षसेन महिषरूपिणा सह युद्धाय मलयपर्वतं जगाम, तदा स महिषः मलयस्य गुहां प्रविवेश। वाली अपि तं हन्तुम् अभिप्रेत्य गुहां प्रविवेश। अहं तस्य गुहाद्वारि विनयेन स्थितः, किं तु वर्षे पूर्णेऽपि वाली न निष्क्रान्तः। तदा रक्तवेगेन गुहा सम्पूर्णा जाता; तद्विदित्वा भ्रातरं प्रति मम मनः शोकवेगात् विस्मितं समभवत्। मनसि मम मोहं प्राप्ते ज्येष्ठो निहतः इति निश्चित्य, पर्वतसमानं शिलाखण्डं गुहाद्वारे स्थापयामि। तत्र महिषः निर्गन्तुं न अशक्नोति, स च विनष्टः स्यात्; अहं तु भ्रातुः प्राणेषु निराशः किष्किन्धां प्रत्यागच्छम्। ततः राज्यं महदाप्तं, तारा च रुमया सह लब्धा, मित्रैः सह विगतचिन्तः तत्र वसामि। ततः वाली तं हत्वा पुनरागतः; तस्मै राज्यं पुनरददं, सम्मानात् भयाच्च। स तु वाली दुष्टबुद्धिः सम्मोहितेन्द्रियः मां हन्तुम् इच्छन्, अहं मन्त्रिभिः सह पलायमानः तेनान्विष्टः। तदा वालीना निपीडितः पलायमानः नानानदीवनपुराणि पश्यन् धावामि। तत्र मे भूमिः दर्पणतलवत्, प्रदीप्तधूमशिखावत्, गोष्पदपरिमाणवत् लघ्वी जाताभवत्। पूर्वदिशं प्रति गतः, तत्र नानावृक्षान् रम्यशैलान् नदीन् सरांसि च दृष्टवान्। तत्र सवर्णरत्नभूषितं पूर्वपर्वतं, सुराङ्गनानां नित्यवासं क्षीरसागरं च दृष्ट्वा, वालीना पुनः पीडितः त्वरितं प्रत्यागतः। अनन्तरं दक्षिणदिशं प्रति गच्छन्, विंध्यशृङ्गसम्भूतां मूलसमृद्धां चन्दनवनशोभितां भूमिं प्राप्नोमि। तत्रापि वृक्षगिरिषु विचरन्, दक्षिणां दिशं गत्वा पुनरपि वालीना पीडितः। नानादेशान् तं च श्रेष्ठं पर्वतं निरीक्ष्य, पश्चिमपर्वतं गत्वा उत्तरदिशं प्रति प्रेरितः। हिमालयं मेरुं च उत्तरसागरं च दृष्ट्वा, वालीना पीडितः न क्वापि शरणं लब्धवान्। तदा हनूमान् बुद्धिमान् मां प्रति उवाच—"राजन्, स्मराम्यहं यथा वाली मतङ्गेन शप्तः, यदि तेनाश्रमं प्रविशेत्, तदा तस्य शिरः शतधा भिद्येत। अत्र वयं सुरक्षिताः निर्भयाश्च वत्स्यामः।" इत्युक्त्वा, हे राजन्, ऋश्यमुखपर्वतं प्राप्ताः। वाली मतङ्गभयात् तत्र न प्रविशति स्म। एतत् सर्वं प्रत्यक्षं मया दृष्टं, तस्मात् भूमिम् अतिक्रम्य अस्मिन्गुहायां वसामि। अथ श्रृणु, हे राम, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना किष्किन्धाकाण्डे सप्तचत्वारिंशः सर्गः। ततः सीतायाः अन्वेषणार्थं वानरयूथपाः सुग्रीवेण समादेशिताः शीघ्रं सर्वतः प्रस्थिताः। ते सर्वत्र—सरोवरान्, नदीतीराणि, आकाशं, नगराणि, दुर्गमप्रदेशांश्च—अन्वेषयन्ति। वानरयूथपाः सुग्रीवेण निर्दिष्टाः पर्वतान्, वनानि, उपवनानि च अन्वेषयन्ति। अहोरात्रं सीतायाः मार्गणाय यत्नवन्तः वानराः दिवसं सर्वं विचिन्त्य, रात्रौ भूमौ समागच्छन्ति। ते प्रतिदिनं सर्वत्र ऋतुफलसमृद्धवृक्षान् दृष्ट्वा, रात्रौ तत्रैव शय्यानि कुर्वन्ति। प्रथमं दिवसं समाप्त्य, वानरयूथपाः वानरराजेन सह मिलित्वा, आशां हित्वा प्रस्रवणं पर्वतं जग्मुः। पूर्वदिशं यथानिर्दिष्टं विचिन्त्य, सः महाबलः मन्त्रिभिः सह आगतः, सीतां न दृष्ट्वा। स तु महावानरः सर्वां उत्तरदिशं विचिन्त्य, स्वसेनया सह तस्मिन्नपि काले भीतः प्रत्यागतः। सुषेणः पश्चिमदिकं वानरैः सह विचिन्त्य, मासे पूर्णे सुग्रीवमुपागमत्। सुग्रीवं प्रस्रवणपर्वते रामेण सह स्थितं दृष्ट्वा, प्रणम्य, वाक्यमिदं ऊचुः—"सर्वे पर्वताः अन्वेषिताः, घनानि वनानि, समुद्रगामिन्यः नद्यः, सर्वे जनपदाश्च। ये त्वया निर्दिष्टाः गुहाः, ते अपि अन्वेषिताः, महावनानि लतान्वितानि च। दुर्गमेषु विषमेषु च देशेषु, अतिमात्रं महाकायाः प्राणिनः दृष्टाः, तान् च हत्वा, पुनः पुनरन्वेषितमपि। हनूमान् महात्मा महाबलवंशसम्भवः निश्चितं मैथिलीं प्राप्स्यति; वायुपुत्रः हनूमान् तस्याः गमनदिशां प्रति प्रस्थितः।" अथ शृणु, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना किष्किन्धाकाण्डे अष्टचत्वारिंशः सर्गः। ततः हनूमान् तारया सहाङ्गदेन च, सुग्रीवेण निर्दिष्टां दिशं शीघ्रं प्रस्थितः।