राज्ञा तथा प्रेरिताः सर्वे वानरसेनापतयः एकस्वरेण घोषयामासुः—"वयं सीतां प्रत्यानयिष्यामः, रावणं च हनिष्यामः।" तत्रान्यः कश्चन वीरः गर्वेणोक्तवान्—"यदि रावणः युद्धाय आगच्छेत्, अहमेव तं हनिष्यामि; ततः शीघ्रं तं जित्वा जनकात्मजानयिष्यामि।" अपरः पुनरुवाच—"यदि सा क्लान्ता कम्पमाना अपि स्यात्, त्वं स्थिरः भव; अहमेव पातालादपि जानकीं आनयिष्यामि।" अन्यः वीरः गर्वेण प्रतिजज्ञे—"अहं वृक्षान् विदारयिष्यामि, पर्वतान् च भेदयिष्यामि, भूमिं विदारयिष्यामि, सागरान् च कम्पयिष्यामि।" अन्योऽप्यवदत्—"न मे संशयः, अहं योजनशतानि लंघयितुं समर्थः; शतमपि योजनानां पारं गन्तुं शक्नोमि।" अपरः स्वबलं दर्शयन् अवदत्—"भूमौ वा, सागरे वा, पर्वतेषु वा, वनान्तरेषु वा, पातालस्य गहनेषु वा, मम गतिः निवारयितुं न शक्या।" एवं बलसम्पन्नाः तत्र वानरश्रेष्ठाः स्वस्वबलं गर्वेण वानरराजस्य सन्निधौ प्राकथयन्। शृणु भूयः—श्रीमान् वाल्मीकि रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, षट्चत्वारिंशत्तमः सर्गः प्रवर्तते। वानरपतयः तत्र निर्गतान् सति, रामः सुग्रीवमिदं पप्रच्छ—"कथं त्वं पृथिव्याः सम्पूर्णं विस्तारं जानासि?" तदा सुग्रीवः विनयेन राममुवाच—"शृणु, सर्वमाख्यास्ये विस्तारतः।" यदा वाली दुण्डुभिनाम्ना राक्षसेन, महिषरूपिणा, समागच्छत्, सः मलयपर्वतं प्रति जगाम। तत्र सः महिषः मलयपर्वते गुहाम् प्रविष्टः, तत्रापि वाली तम् हन्तुं प्रविश्य गतः। अहं तु तदा गुहाद्वारे विनीतः स्थितवान्; वर्षमेकं यावत् वाली न निष्क्रान्तः। ततः तत्र रुधिरप्रवाहः गुहाम् अपूरयत्; तद्विलोक्य भ्रातरं प्रति शोकात् विस्मितोऽभवम्। मनसि मोहं गतः, जेष्ठो मम नूनं हतः इति मत्वा, गुहाद्वारे गिरिप्रख्यं शिलाखण्डं स्थापयामासम्। तदनन्तरं, बहिर्निष्क्रान्तुं अशक्तः स महिषः विनष्टः; अहं किष्किन्धां प्रत्यागच्छम्, भ्रातरं मृतमिति सन्देहं कृत्वा। ततः राज्यं प्राप्तम्, तारा च रुमया सह, निर्भयः मित्रैः सह तत्र वसामि स्म। किञ्च, वाली तं राक्षसं हत्वा पुनः प्रत्यागच्छत्; तस्मै राज्यं पुनः दत्वा, सन्मानात् भीतः अपि। तदा वाली पापबुद्धिः, प्रमत्तेन्द्रियः, मां हन्तुम् इच्छन्, मन्त्रिभिः सह पलायमानं मां अन्वधावत्। तदा वानरैः सह पलायमानः, वालीनुयातः, नानारूपाणि नद्यः, वनानि, नगराणि च दृष्टवान्। तत्र भूमिः मम दर्पणवदिव, ज्वलनशिखावत्, गोशृङ्गमात्रवत्, संकुचिता इव दृष्टा। ततः पूर्वदिशं प्रति गतः, नानावृक्षान्, रम्यपर्वतान्, नद्युक्तान् देशान्, विविधानि सरांसि च अपश्यम्। तत्र सूर्यस्य उदयाचलम्, रत्नमयम्, क्षीरसागरं च, नित्यं अप्सरसां वासस्थानम्, दृष्टवान्। तत्रापि वालीनुयातः, त्वरितं प्रत्यागच्छम्, हे नृप। ततोऽहं दक्षिणदिशं प्रति गतः, विन्ध्यपादपद्भिः शोभितां, चन्दनवनैः रमणीं च। तत्रापि वृक्षपर्वतान् निरीक्ष्य, दक्षिणं देशं गत्वा, पुनः वालीनुयातः। विविधदेशान्, श्रेष्ठं पर्वतं च वीक्ष्य, पश्चिमं पर्वतं प्राप्तः, उत्तरदिशं प्रति अपि प्रेरितः। हिमालयं, मेरुं, उत्तरसागरं च दृष्टवान्; वालीनुयातः, विश्रान्तिं न लेभे। तदा हनूमान् बुद्धिमान् मामुवाच—"राजन्, मम स्मृतमस्ति, यथा वाली, वानराधिपः, मातङ्गेन शप्तः—यदि स इमां मुनिवासां प्रविशेत्, तदा तस्य शिरः शतधा विदीर्येत।" "अत्र वासः अस्माकं निर्भयः स्याद्" इति; एवं वयं ऋष्यमूकपर्वतं प्राप्तवन्तः। वाली तदा मातङ्गभीत्या न प्रविष्टः। एवं राजन्, अहं सर्वं प्रत्यक्षं दृष्टवान्, पृथिवीं परिभ्रम्य, अस्मिन्गुहायां वसामि। शृणु भूयः—श्रीमान् वाल्मीकि रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, सप्तचत्वारिंशत्तमः सर्गः प्रवर्तते। तदनन्तरं, सीतायाः अन्वेषणार्थं, वानरयूथपाः वानरराजेन आज्ञापिताः, शीघ्रं सर्वदिशः प्रतस्थुः। ते सर्वत्र अन्वेषयामासुः—सरोवराणि, नदीनां तटानि, नभः, नगराणि, दुर्गमदेशांश्च। सर्वे वानरप्रमुखाः सुग्रीवेन उपदिष्टाः, तेषु पर्वतेषु, वनेषु, उपवनेषु च विचिन्वन्ति स्म। दिवसं सम्पूर्णं अन्वेष्य, सीतायाः प्राप्त्यर्थं, रात्रौ भूमौ एकत्र समागम्य उपविशन्ति स्म। सर्वत्र वानराः फलेन युक्तान् वृक्षान् सर्वकालिकान् प्राप्य, प्रतिदिनं रात्रौ तत्रैव शय्यां कृतवन्तः। एवं प्रथमं दिनं समाप्त्य, वानरयूथपाः, वानरराजेन सह मिलित्वा, निराशाः अपि प्रस्रवणपर्वतं गतवन्तः। पूर्वदिशं अन्वेष्य, मन्त्रिभिः सह, बलवान् वानरः, सीतां अदृष्ट्वा, निवृत्तः।