सर्वथा कपिसत्तमः हनूमति सिद्धिम् अवश्यं प्राप्स्यतीति निश्चयं बभूव, हनूमान् च तस्मिन् कार्यसिद्धौ अधिकतरं दृढनिश्चयः आसीत्। एवं कृतकृत्यः, स्वकर्मभिः प्रसिद्धः, स्वामिसंमतः च यः भवति, तस्य कार्यसिद्धिः निश्चितम् एव। तं महाबलिनं वानरं धृत्यात्मानं दृष्ट्वा रामः प्रहृष्टः अभवत्, स च मनसा इन्द्रियैः च तुष्टः, यथा स्वकार्यं साधितम् इव। तदा रामः प्रसन्नचित्तः तस्मै सुवर्णमुद्रिकां ददौ, या तस्य नाम्ना अलंकृता आसीत्, तां जानक्यै परिचयचिह्नरूपेण दत्त्वा। एषा मुद्रिका त्वया गृहीता, हे वानरश्रेष्ठ, जनकात्मजा त्वां ममागमनं विज्ञाय शोकं न गच्छेत्। हे वीर, तव दृढनिश्चयः, बलयुक्तं साहसम्, सुग्रीवाज्ञा च, एते सर्वे मम कार्यसिद्धौ प्रत्ययं जनयन्ति। ततः स कपिसत्तमः ताम् मुद्रिकाम् आदाय, शीर्ष्णा अञ्जलिं कृत्वा, रामपादयोः प्रणम्य, प्रस्थितवान्, स वानरयूथमध्यमः। स वीरः वायुसूनुः, वानरबलम् उद्यम्य, नभःशुभ्रं चन्द्रमिव, तारागणैः भूषितः, प्रकटितः अभवत्। तव अतुलबलम् आश्रित्य, हे वानरश्रेष्ठ, तव अप्रतिमं वीर्यं, हे वायुसुत, यथोचितं कार्यं कुरु, यथा जनकात्मजा अन्विष्यते। एवं चतुश्चत्वारिंशत्तमः सर्गः समाप्तः। ततः सुग्रीवः कपिसत्तमः सर्वान् वानरान् आहूय, रामस्य कार्यसिद्ध्यर्थं तान् अवदत्। एवं भवद्भिः, वानरश्रेष्ठाः, स्वामिनः दृढाम् आज्ञां विज्ञाय, अन्वेषणीयम् इदम्। ते वानराः, वसुधां शलाभाः इव आच्छाद्य, प्रस्थिताः, रामः तु प्रस्रवणगिरौ लक्ष्मणेन सह स्थितः। मासपर्यन्तम् सीतान्वेषणाय प्रतीक्ष्य, तत्रैव सः स्थितवान्, रम्यम् उत्तरदिक् महाशैलसंवृतम् अभवत्। ततः शूरः शतबलिः शीघ्रं उत्तरदिशं प्रति प्रस्थितः, विनतश्च वानरयूथपति पूर्वदिशं जगाम। वायुसूनुः हनूमान् ताराङ्गदादिभिः सह दक्षिणां दिशं, अगस्त्यचरिताम्, जगाम। सुग्रीवसखः सुषेणः पश्चिमदिशं, वरुणरक्षितां, व्याघ्रः इव वानरेषु, जगाम। एवं सर्वासु दिशः सम्यक् प्रेष्य, वानरसैन्यस्य सेनापतिः राजा हृष्टः अभवत्। ततः राज्ञा प्रेरिताः सर्वे वानरयूथपाः, स्वस्वदिशं प्रति, शीघ्रं प्रस्थिताः। गर्जन्तः, निनदन्तः, उच्चैः शब्दं कुर्वन्तः, महाबलिनः वानराः धावन्तः प्रस्थिताः। राज्ञा प्रेरिताः सर्वे वानरयूथपाः उच्चैः घोषयन्ति—"सीतां नयिष्यामः, रावणं च हनिष्यामः"। "अहमेव रावणं युद्धे हनिष्यामि, ततः त्वरया जित्वा जानकीं आनयिष्यामि"। "सा यदि श्रान्ता कम्पमाना अपि स्यात्, त्वं दृढः भव; अहमेव जानकीं पातालात् अपि आनयिष्यामि"। "वृक्षान् भिनद्मि, पर्वतान् विदारयामि, भूमिं विदारयामि, सागरेषु चाञ्चल्यम् करिष्यामि"। "अहं योजनप्रमितं पातुम् शक्नोमि, अस्मिन् न संशयः; शतयोजनाधिकं च सम्प्राप्तुम् शक्नोमि"। "पृथिव्याम्, सागरे, पर्वतेषु, वनान्तरेषु, पातालमध्ये अपि, मम गतिः निवार्यते न कदाचन"। एवं बलसमन्विताः वानराः, स्वबलगर्विताः, राज्ञः समीपे वाक्यानि ऊचुः। एवं पञ्चचत्वारिंशत्तमः सर्गः समाप्तः। वानरयूथपेषु प्रस्थितेषु, रामः सुग्रीवम् अपृच्छत्—"कथम् त्वं समग्रां पृथिवीं वेत्सि?" तदा सुग्रीवः विनीतचित्तः रामं प्रत्युवाच—"शृणु, सर्वं विस्तारतः कथयिष्यामि"। यदा वाली दुण्डुभिनाम्ना राक्षसेन महिषरूपेण युद्धं कृतवान्, सः मलयगिरिं प्रति गतः। तदा तस्मिन् गुहायां प्रविष्टे वाली अपि तं हन्तुम् प्रविष्टः। अहं तदा विनीतः गुहाद्वारे स्थितः, परन्तु वर्षे गते अपि वाली न निष्क्रान्तः। तदा रक्तप्रवाहेण गुहा पूरिता, तद्विदित्वा अहम् विस्मितः भ्रातृशोकात् विवर्णः अभवम्। तस्मिन् काले, मनसा मम भ्राता निहतः इति निश्चित्य, गुहाद्वारे गिरिप्रख्यं शिलाखण्डं स्थापयामि। निःस्रष्टुं अशक्नुवन् सः महिषः विनष्टः स्यात् इति मत्वा, अहं किष्किन्धां प्रत्यागच्छम्, तस्य जीविते आशां त्यक्त्वा। ततः राज्यं लब्ध्वा, तारा च रुमया सह, मित्रैः सह निःशंकः वसामि। तदा वाली प्रधनं कृत्वा पुनः आगतः, तस्मै राज्यं पुनरपि दत्त्वा, भयात् आदराच्च। परन्तु वाली, कुपितचित्तः, मां हन्तुम् इच्छन्, मदनुगैः सह मां अन्वधावत्। तदा वलिना अनुद्यमानः, पलायमानः, नानाविधाः नद्यः, वनानि, नगराणि च दृष्ट्वा, अहं अगच्छम्। एवं षट्चत्वारिंशत्तमः सर्गः समाप्तः।