ततः कार्यसिद्धिं प्राप्त्य सह मित्रैः, मया सर्वैः रम्यैः गुणैः सत्कृताः यूयं वानराः स्वप्रियैः सह शत्रून् विजित्य पृथिवीं विचरिष्यथ। ततः श्रीमद् वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धा-काण्डे चतुश्चत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्। सुग्रीवः विशेषतया हनुमन्तं सम्बोधयामास, तस्य कार्यसिद्धौ निश्चितः स वानरश्रेष्ठः। स तु वनचराणां स्वामी, अतिसन्तुष्टः, वायुसुतं वीरं हनुमन्तं इदं वचनम् अब्रवीत्—“वानरश्रेष्ठ, पृथिव्यां, आकाशे, वायौ, अमरालये, जलासु च तव गतौ बाधा नास्ति। सर्वे लोकाः सागरपर्वतसमेताः, असुराः, गन्धर्वाः, नागाः, मनुष्याः, देवाः च तव ज्ञाताः। तव वेगः, शीघ्रता, दीप्तिः, लाघवम् च, वायोः महाबलस्य पितुः तुल्यं महावानर। पृथिव्यां तव दीप्त्याः तुल्यं नास्ति; अतः सीतायाः अन्वेषणे यथायथं विचारय। तव बलम्, बुद्धिः, वीर्यम्, देशकालसंपादनम्, नीतिरेव तव मध्ये निवसति, हनुमन्, विप्र।" हनुमन्तस्य कार्यसिद्धौ तत्परत्वं ज्ञात्वा, रामः हनुमन्तम् चिन्तयामास। सर्वथा वानरराजः हनुमन्तेन कार्यसिद्धौ निश्चितः; हनुमान् तु कार्यसिद्धौ अधिकं दृढः। यस्य प्रयाणं, कर्मणा प्रसिद्धिः, स्वामिना च अनुकूलता, तस्य कार्यसिद्धिः निश्चितम्। तं महाबलिनं वानरं, दृढसंकल्पं दृष्ट्वा, रामः कार्यसिद्धिमिव हर्षितः, मनसः इन्द्रियाणि च प्रसन्नानि। ततः रामः प्रसन्नः, तस्मै मुद्रिकां स्वनामाङ्कितां राजकन्यायाः परिचयार्थं दत्त्वा। “एतया परिचयमुद्रिकया, वानरश्रेष्ठ, जनकनन्दिनी तव मम सन्देशागमनं ज्ञास्यति, चिन्ता न कर्तव्या। वीर, तव निश्चयः, बलयुक्तं साहसम्, सुग्रीवस्याज्ञा—एषा सर्वा कार्यसिद्धौ मे निश्चितता इव दृश्यते।” तदा वानरश्रेष्ठः मुद्रिकां गृहित्वा, शिरसि अञ्जलिं कृत्वा, पादयोः प्रणम्य, वानरवरः प्रययौ। स वायुसुतः वीरः, वानरबलस्य महाशक्तिं प्रकट्य, नीरदविप्रयुक्ते शुद्धे व्योम्नि चन्द्रमिव, तारागणैः शोभितः अभवत्। “तव अद्भुतबलं, वानरश्रेष्ठ, अतुल्यं साहसं, वायुसुत, हनुमन्तस्य यथायोग्यं कार्यं कुरु, यथा जनकनन्दिनी अन्वेष्यते।” इति रामः सम्बोधयामास। ततः श्रीमद् वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धा-काण्डे पञ्चचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्। सुग्रीवः वानरश्रेष्ठः, सर्वान् वानरान् आह्वय्य, रामस्य कार्यसिद्ध्यर्थं तेषां नायकान् सम्बोधयामास। “वानरश्रेष्ठाः, स्वामिनः कठोराज्ञां विज्ञाय, एषा अन्वेषणं कर्तव्या।” इत्युक्त्वा, वानराः पृथिवीं तृणपुटिकाः इव व्याप्य, रामः प्रस्रवणस्थले लक्ष्मणेन सह तिष्ठति स्म। तं मासं सिता-अन्वेषणाय नियुक्तं प्रतीक्ष्य, तत्र प्रस्रवणस्थले स्थित्वा, रम्यं उत्तरदिशं महापर्वतैः संवृतं वानराः अन्वेषणाय प्रययुः। ततः शतबलिः वीरवानरः शीघ्रं उत्तरदिशं जगाम; विनताः वानरनायकः पूर्वदिशं। वायुसुतः हनुमान् तारः, अङ्गदः, अन्यैः सह दक्षिणदिशं, अगस्त्यस्य गतां दिशं, जगाम। सुसेनः वानरपति पश्चिमदिशं, वरुणरक्षितां, वानरव्याघ्रः इव जगाम। सर्वाः दिशः सम्यक् प्रेष्य, वानरसैन्यस्य वीरनायकः राजा हर्षितः अभवत्। राजाज्ञया सर्वे वानरनायकाः स्वस्वदिशायां कार्यसिद्ध्यर्थं शीघ्रं प्रस्थिताः। गर्जन्तः, नादयन्तः, क्रन्दन्तः, महाबलिनः वानराः, शब्दं कृत्वा, धावन्तः प्रस्थिताः। राजाज्ञया सर्वे वानरनायकाः उच्चैः घोषयन्तः—“सीतां आनयिष्यामः, रावणं च हनिष्यामः।” “यद्यपि रावणः युद्धाय आगच्छेत्, अहं एव तं हनिष्यामि, शीघ्रं विजित्य जनकनन्दिनीं आनयिष्यामि।” “विषण्णां, श्रमपरिपीडितां अपि जानकीं अहं एव पातालात् आनयिष्यामि।” “तरूञ् भिनद्मि, पर्वतान् विदारयामि, पृथिवीं विदारयामि, सागरान् व्याकुलयामि।” “योजनपरिमितं अन्तरं अहं लङ्घयामि, नात्र संशयः; शतयोजनं अधिकं च लङ्घयामि।” “पृथिव्यां, सागरमध्ये, पर्वतेषु, वनान्तरेषु, पाताले अपि, मम गमनं न प्रतिबन्ध्यते।” इति सर्वे महाबलिनः वानराः, बलगर्विताः, वानरराजस्य सन्निधौ एतद् वचनम् ऊचुः। ततः श्रीमद् वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धा-काण्डे षट्चत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्। वानरनायकानां प्रस्थानं दृष्ट्वा, रामः सुग्रीवम् अपृच्छत्—“सर्वां पृथिवीं कथं जानासि?” सुग्रीवः विनययुक्तं हृदयेन रामं प्रत्युवाच—“शृणु, सर्वं विस्तारतः कथयामि।” एवं श्रीमद् वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धा-काण्डे एते सर्गाः अनुवृत्ताः।