तत्र तु न कश्चित् कदाचित् दुःखी, न च कश्चित् अप्रियः; प्रतिदिनं तत्र रम्याः गुणाः वृद्धिं यान्ति। तस्य प्रदेशस्य पार्श्वे उत्तरः समुद्रः अस्ति, तस्य मध्ये महत् सुवर्णमयं पर्वतं सोमाख्यं तिष्ठति। ये देवाः इन्द्रलोकं गताः, ये च ब्रह्मलोकं प्राप्ताः, ते दिवि दीप्तं तं पर्वतराजं सोमं पश्यन्ति। तत्र, सूर्यस्य अभावे अपि, प्रदेशः स्वदीप्त्या प्रकाशते; सूर्यस्य तेजसा तस्य प्रदेशस्य परिचयः भवति, सूर्यतेजसा इव स्फुल्लति। तत्र भगवाञ् शिवः, विश्वस्य आत्मा, एकादशरूपधारी, देवदेवः ब्रह्मा च, महर्षिभिः परिवृतः, निवसति। कुरूणां उत्तरप्रदेशात् परं गन्तव्यम् नास्ति; अन्ये अपि जीवाः तस्मात् परं न याति। सोमाख्यः पर्वतः देवेष्वपि दुर्गमः; तं दृष्ट्वा शीघ्रं तस्माद् प्रदेशात् निवर्तितव्यम्। वानरश्रेष्ठ, वानराः केवलं इतः पर्यन्तं गन्तुं शक्नुवन्ति; सूर्यरहितस्य अनन्तस्य प्रदेशस्य परं न ज्ञायते। यत् अहम् उक्तवान्, तत् सर्वं अन्वेष्टव्यम्; यदि किञ्चिद् अपरम् अपि अविशेषितम् अस्ति, तत्रापि मनः स्थापयेत। ततः रामस्य, दशरथस्य पुत्रस्य, महत् उपकारः भविष्यति; ममापि, वाय्वग्निसमः कश्चित् यदि सीतां द्रक्ष्यति, तत् कर्म सिद्धं भविष्यति। ततः, कार्यसिद्धौ, वानराः स्वसखिभिः सह, मया सर्वैः रम्यैः गुणैः सम्मानिताः, शत्रून् विजित्य, प्रियैः सह पृथ्वीं विचरिष्यन्ति। शृणु वाल्मीकिरामायणे, कीष्किन्धाकाण्डे, चतुश्चत्वारिंशः सर्गः। तत्र सुग्रीवः विशेषतः हनुमन्तं सम्बोधितवान्, यः कार्यसिद्धौ निश्चितः आसीत्। सुग्रीवः, सर्ववनवासिनां प्रभुः, हनुमन्तं वायुपुत्रं वीरं इदं उवाच—“वानरश्रेष्ठ, पृथिव्याम्, आकाशे, वायौ, अमरालये, जलमध्ये ते गतौ न कापि बाधा दृश्यते। सर्वे लोकाः, समुद्राः, पर्वताः, असुराः, गन्धर्वाः, नागाः, मानवाः, देवाः च, सर्वं ते ज्ञातम्। त्वदीया वेगः, शीघ्रता, तेजः, लाघवम्, वायुपुत्रस्य पितरं वायुम् समं। पृथिव्याम् तव तेजः समानं नास्ति; अतः, सीता कथं अन्वेष्या इति विचिन्तय। त्वयि एव बलम्, बुद्धिः, वीर्यम्, स्थानकालविनियोगः, नीतिः च निवसन्ति, हनुमन्।" ततः हनुमन्तस्य कार्यसिद्धौ तत्परता ज्ञायमानम्, रामः अपि हनुमन्तं ज्ञात्वा चिन्तयितुम् आरभत। सर्वथा वानरराजस्य कार्यसिद्धिः हनुमन्ते निश्चितः; हनुमान् अपि कार्यसिद्धौ अधिकं दृढः। यः प्रयाणाय उद्यतः, कर्मणा प्रसिद्धः, स्वामिना प्रियः, तस्य कार्यसिद्धिः निश्चितः। तं महाबलम् वानरम्, कार्यनिश्चयसम्पन्नम्, दृष्ट्वा रामः हर्षितः अभवत्, इन्द्रियाणि मनः च प्रमुदितम्। ततः, प्रसन्नः रामः हनुमन्तं मुद्रिकां स्वनाम्ना भूषिताम् उपहाररूपेण दत्तवान्। “एषा चिन्हमुद्रिका, वानरश्रेष्ठ, जनकनन्दिनी त्वां ममदूतम् इति ज्ञायिष्यति, चिन्ता न भविष्यति। वीर, तव निश्चयः, बलयुक्तं धैर्यम्, सुग्रीवस्य आज्ञा—एते सर्वे कार्यसिद्धिं मे दर्शयन्ति।” ततः, ताम् मुद्रिकाम् आदाय, वानरश्रेष्ठः, शिरसि अञ्जलिं कृत्वा, चरणयोः प्रणम्य, गच्छन् वानरवरः अभवत्। स वायुपुत्रः वीरः, वानरबलम् उद्धृत्य, नभःस्थ चन्द्रः मेघविहीनः, तारा-समूहैः शोभितः इव, दीप्तिमान् अभवत्। “तेन अतुल्येन बलम्, वानरश्रेष्ठ, अतुलवीर्येण, वायुपुत्र, हनुमान् यथा कर्तव्यम्, तथा कुरु, यत् जनकनन्दिनी अन्वेष्येत।” शृणु पंचचत्वारिंशः सर्गः। वाल्मीकिरामायणे, कीष्किन्धाकाण्डे, पंचचत्वारिंशः सर्गः समाप्तः। ततः सुग्रीवः, वानरश्रेष्ठः, सर्वान् वानरान् आह्वयन्, रामस्य कार्यसिद्धये तान् सम्बोधितवान्। “एवं वानरश्रेष्ठाः, स्वामीश्वरस्य कठोरम् आज्ञाम् अवगम्य, अन्वेषणं कर्तव्यम्।” वानराः, मेषकाः इव भूमिं आच्छाद्य, प्रसरवणस्थे रामे लक्ष्मणेन सह, प्रयाणम् आरब्धवन्तः। सीतान्वेषणाय नियुक्तः कालः मासः प्रतीक्ष्य, रामः तत्रैव स्थितः, उत्तरा दिशा महापर्वतैः परिवृता, अन्वेषणाय नियोजिता। ततः वीरः वानरः शतबलिः शीघ्रं उत्तरदिशं प्रस्थितः; वानरनायकः विनतः पूर्वदिशं गतः। वायुपुत्रः हनुमान् ताराङ्गदादिभिः सह दक्षिणदिशं अगस्त्यगमिताम् प्रस्थितः। सुसेनः वानरराजः पश्चिमदिशं वरुणरक्षितां, वानरव्याघ्रः इव, प्रस्थितः। एवं सर्वाः दिशाः सम्यक् प्रेषिताः, वीरः वानरसैन्यनायकः राजा हर्षितः अभवत्। सुग्रीवेण प्रेरिताः, सर्वे वानरसैन्यनायकाः, स्वस्वदिशायाम् उद्दिष्टम् कार्यम् साधयितुम् शीघ्रं प्रस्थितवन्तः। गर्जन्तः, नादयन्तः, उच्चैः शब्दं कुर्वन्तः, महाबलाः वानराः, धावन्तः, प्रस्थितवन्तः।