तत्र सा देशभूमिः सर्वतः रत्नमयैः पत्रैः सुवर्णसूत्रैः नीलोत्पलविचित्रैः वनैः च आच्छादिता दृश्यते। तत्र नद्याः तटानि अतुल्यैः मुक्ताफलैः महद्भिः रत्ननिधिभिः च समलङ्कृतानि, नद्यः च सुवर्णधाराभिः प्रवहन्ति। तत्र वृक्षाः सदा पुष्पफलसमृद्धाः, शाखाः सघनपत्राः, दिव्यगन्धरसस्पर्शयुक्ताः, सर्वकामफलप्रदाः च। अन्ये च श्रेष्ठवृक्षाः विविधवस्त्राणि, मुक्तारत्नमणिविभूषितानि आभरणानि च, स्त्रीणां पुंसां च उपयुज्यमानानि वहन्ति। अपराः च उत्तमवृक्षाः सर्वकाले भक्ष्यफलानि प्रयच्छन्ति, केचन रत्नमयफलानि अपि वहन्ति। तत्र शय्याः उत्पद्यन्ते, चित्रच्छदनविभूषिताः, अन्ये वृक्षाः मनोहरमाल्यप्रदाता भवन्ति। तत्र मनोज्ञपानानि, नानाविधानि भोज्यानि, रूपयौवनसम्पन्नाः गुणवत्यः स्त्रियः च सन्ति। तत्र गन्धर्वाः, किन्नराः, सिद्धाः, नागाः, विद्याधराः च स्वतेजसा दीप्तिमन्तः सदा स्त्रीभिः सहिताः रमन्ते। सर्वे पुण्यकर्माणः, सर्वे कामरता, सर्वे स्त्रीभिः सह रममाणाः, सर्वकामसम्पन्नाः च। तत्र गीतवाद्यनिनादः, हासरवः च सदा श्रूयते, सर्वभूतमनःहरः। तत्र कश्चन दुःखितः नास्ति, न च कश्चित् अप्रियदर्शनः; प्रतिदिनं रम्यगुणाः तत्र वर्धन्ते। ततः परं कौरवाणां उत्तरदिशि समुद्रः अस्ति, तस्य मध्ये सोमाख्यः महागिरिः सुवर्णमयः स्थितः। तं दिव्यं पर्वतराजं सुराः ये इन्द्रलोकगाः, ब्रह्मलोकगाः च, स्वर्गे दीप्तिमन्तं पश्यन्ति। तत्र सूर्यस्य विना अपि स्वतेजसा प्रदेशः प्रकाशते; स सूर्यतेजसा विश्रुतः, सूर्यदीप्त्या इव दहमानः दृश्यते। तत्र एव देवदेवः ब्रह्मा महर्षिभिः परिवृतः, एकादशरूपधारी भगवान् शिवः, विश्वात्मा, निवसति। कौरवाणां उत्तरदिशं नातिक्रामेत, अन्ये अपि प्राणी न तां दिशं यान्ति। सोमाख्यः स पर्वतः सुरेन्द्रैः अपि दुरापः; तं दृष्ट्वा शीघ्रं निवर्तितव्यम्। हे हर्यृश्रेठ, वानरैः अत्र एव गन्तव्यम्; अस्माभिः तस्मात् अन्धकारात् अनन्तात् प्रदेशात् परं किमपि न ज्ञायते। यत् अहं वर्णितवान्, तत् सर्वं अन्वेष्टव्यम्; यदि किमपि अवर्णितं अस्ति, तत्र अपि मनः स्थापयेत। एवं कृत्वा दशरथात्मजस्य रामस्य, मम च, महत् उपकारं भविष्यति; वाय्वग्निसमतेजसः कस्यचित् द्वारा वैदेहीदर्शनकर्म अपि साधितं भविष्यति। ततः स्वकार्यसिद्ध्यर्थं, युष्माकं प्रियैः सहितैः, मया सर्वैः सुखैः सत्कृताः, शत्रून् निहत्य, वानराः पृथिव्यां विचरिष्यथ। शृणु चतुश्चत्वारिंशत्तमः सर्गः श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीयः किष्किन्धाकाण्डे। तदा सुग्रीवः विशेषतः हनूमन्तं प्रति वचनं अब्रवीत्, यः तस्य कार्यसिद्धौ निश्चितः आसीत्। स प्रहृष्टः सर्ववानराधिपः सुग्रीवः, वायुपुत्रं वीर्यवन्तं हनूमन्तं इदं वाक्यम् उवाच— "वानरश्रेष्ठ, अहं ते गच्छन्तः पृथिव्याम्, आकाशे, वायौ, अमरालये, उदके वा, किमपि प्रतिबन्धं न पश्यामि। सर्वे लोकाः समुद्रपर्वतयुताः, असुरगन्धर्वनागमानुषदेवयुक्ताश्च, त्वया विज्ञायन्ते। त्वदीयं वेगो लाघवम् तेजः च पितुः वायोः समम्; त्वद्वत् तेजो भूमौ न अस्ति; अतः सिता कथं दृष्टव्या इति विचिन्त्यताम्। त्वयि एव बलं बुद्धिः पराक्रमः देशकालविनियोगश्च नीतिश्च निलयन्ति।" स हनूमन्तः कार्यसिद्ध्यर्थं सज्जतां ज्ञात्वा, रामः तं विचिन्तयामास। सर्वथा वानरपतिः हनूमन्ते निश्चितसिद्धिः, हनूमांश्च कार्यसिद्धौ अधिकं निश्चयवान्। यः प्रयाणे स्थितः, कर्मणा प्रसिद्धः, स्वामिना च प्रीतः, तस्य कार्यसिद्धिः निश्चितम्। तं महाबलिनं निश्चयवन्तं वानरं दृष्ट्वा, रामः कार्यसिद्धिमिव प्राप्य, मनसा इन्द्रियैश्च प्रमुदितः अभवत्। ततः प्रसन्नचित्तः रामः तस्मै नामाङ्कितमुद्रिकां चिन्हतया जानक्यै दर्शयितुं दत्तवान्। "एषा मुद्रिका त्वया दर्शिता, जनकात्मजा माम् आगतम् इति ज्ञास्यति, चिन्ता न करिष्यति।" "तेजस्सम्पन्न, बलयुक्त, सुग्रीवाज्ञाप्रतिपन्न, तव धैर्ये कार्यसिद्धिः मे निश्चिताभाति।" इत्युक्त्वा तां मुद्रिकां गृहित्वा, वानरश्रेष्ठः, प्रणम्य पादयोः, हस्तौ शिरसि कृत्वा, प्रस्थितः। स वीर्यवान् वायुपुत्रः, वानरबलं संहृत्य, मेघविनिर्मुक्ते नभसि तारागणविभूषितचन्द्रमाः इव बभौ। "त्वदीयं अतुलं बलं, अद्वितीयं पराक्रमं, वायुपुत्रत्वं च आश्रित्य, हनूमान् यथायोग्यं कार्यं कुर्यात्, यथा जानक्याः दर्शनं स्यात्।" शृणुत च पंचचत्वारिंशत्तमः सर्गः। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीयः किष्किन्धाकाण्डे पंचचत्वारिंशत्तमः सर्गः समाप्तः।