राघव, हिमवतः प्रिया भार्या मेनानाम्नी, मेरुतेजसः कन्या, मनोहराङ्गी च सती। तस्याः किल, रघुनन्दन, गङ्गा ज्येष्ठा कन्या अभवत्, द्वितीया तु उमा नाम्ना। तदा सर्वे देवाः त्रिपथगा गङ्गां, जगतां शुद्धिं साधयितुम्, गिरिराजस्य समीपं समुपजग्मुः। धर्मात्मा हिमवान् तां गङ्गां, स्वेच्छया प्रवहन्तीं, त्रैलोक्यहिताय, जगतां पावनीमात्मदुहितरं, देवेषु दत्वा, तेषां कामं पूरयित्वा, ते सुराः त्रिलोक्यशिवकामनया यथाभिलषितं प्रययुः। अन्यां तु सुतां, उमां, तपोधनां, दृढव्रतां, हिमवान् रुद्राय ददौ, सा च जगतां पूजिता, रूपेण अनुपमा, घोरतपसा युक्ता आसीत्। एवं गिरिराजस्य एते द्वे कन्ये, गङ्गा सुरनदी श्रेष्ठा च उमादेवी, लोके पूजिते। एषा सर्वा कथा, राघवश्रेष्ठ, यथा गङ्गा त्रिपथगा दिवं जगाम, विस्तरेण उक्ता। सा दिव्या सुशोभना सुरनदी, गिरिराजदुहिता, पापरहिताऽपि, अमृतजलधारिणी, सुरलोकं जगाम। एवमुक्ते मुनिना, रामलक्ष्मणौ तं तपस्विनं कृताञ्जलिः पप्रच्छतुः— “ब्राह्मणश्रेष्ठ, त्वया धर्म्यं चरितं श्रुत्वा, गिरिराजस्य ज्येष्ठायाः जन्मकथां विस्तारतः श्रोतुमिच्छामः। सा गङ्गा, जगतां पावनी, त्रिपथगा कथं जाताऽभूत्? कस्य हेतोः सा त्रैविष्टपगतिः? केन कर्मणा, केन साहचर्येण, सा त्रिषु लोकेषु प्रवहति?” ततो विश्वामित्रः तपसा समृद्धः, मुनिसंघस्य मध्ये, सर्वमाख्यात्— “पुराकाले, राम, महातपस्वी शितिकण्ठः नवविवाहितः आसीत्। तदा भगवतीं दृष्ट्वा, महादेवः, नीलकण्ठः, सहसा रममाणः, शतं दिव्यानि वर्षाणि व्यतीयाय। तथापि, राम, तस्याः सुतः न जातः, तदा सर्वे देवाः, प्रजापतिप्रमुखाः, चिन्तिताः अभवन्— ‘यदि अत्र कश्चित् सुतः जायेत, कः तं सहिष्यते?’ इति। ततः सर्वे देवाः प्रणम्य, शम्भुं प्रार्थयामासुः— ‘देवदेव, महादेव, लोकहितकामिन्, अस्माकं नमस्कारानुग्रहेण त्वं प्रसन्नो भव।’ ‘देवश्रेष्ठ, तव तेजः लोकाः न सहिष्यन्ति; ब्रह्मतेजसा सह, भगवत्याः सह तपः समाचर। त्रैलोक्यहिताय तेजः तेजसि संयच्छ, लोकसङ्घान् रक्ष, लोकान् नाशयितुं न अर्हसि।’ इति। तेषां वचः श्रुत्वा, त्रैलोक्यनाथः ‘एवं भवतु’ इति प्रत्युवाच। ‘तेजसा सह तेजो रक्षिष्ये, भगवत्या सह। देवाः, पृथिव्याः च शमं प्राप्नुयुः। एतत् परमं तेजः मम, उत्प्रवृत्तं, कः धारयिष्यति?’ इति पप्रच्छ। देवाः तु वृषध्वजं प्रत्युवाचुः— ‘यत् त्वत्तः उत्पन्नं तेजः, पृथिवी धारयिष्यति।’ ततो महेश्वरः, देवाधिपः, तत्तेजः विससर्ज, येन पृथिवी गिरिवनसंयुक्ता अभवत्। तदा देवाः अग्निं प्रार्थयामासुः— ‘त्वं तेजस्विन्, वातेन सह प्रविश।’ तेन पुनः अग्निना प्रविष्टे, श्वेतपर्वतः, दिव्यं सरवनं च, अग्निसूर्यसमप्रभं, अभवत्। तत्र अग्निसम्भूतः, महातेजाः कार्तिकेयः जातः। तदा देवाः मुनिसंघैः सह, उमां शंकरं च पूजयामासुः, हृष्टमानसाः। ततः पार्वती, क्रोधात् रक्तलोचना, देवांश्च शशाप— ‘मम सुतार्थं यत्नोऽपि विफलः जातः; अतः प्रभृत्य्, भवतां पत्न्यः अपत्यरहिताः स्युः।’ पृथिवीं च शशाप— ‘एकरूपा न स्याः; बहुपत्नीकां रूपं प्राप्स्यसि। त्वं मम सुतं न इच्छसि, अतः पुत्रसुखं न लप्स्यसे।’ इति। देवाः शापपीडिताः दृष्ट्वा, देवेशः वरुणरक्षितां दिशं जगाम। तत्र गत्वा, हिमवत्प्रसवशिखरे, भगवत्या सह, महादेवः तपः अकरोत्। एषा कथा, राम, गिरिदुहितरं प्रति उक्ता; अधुना गङ्गायाः उत्पत्तिं शृणु। एवं शम्भौ तपः कुर्वति, देवाः इन्द्राग्निप्रमुखाः पितामहम् उपगम्य, सेनापतिं कामयामासुः। एषा कथा, राम, श्लक्ष्णया, दिव्यया, धर्म्यया च प्रवृत्तिः।