रामस्य प्रियायाः सीतायाः अन्वेषणार्थं तेषां वानराणां प्रमुखेण सुग्रीवेण आदिष्टानि मार्गाणि एवं प्रवृत्तानि। सः तान् वानरान् उवाच—“यूयं बुद्ध्या, धैर्येण, उपायैश्च, दुर्गमेषु प्रदेशेषु, नद्यः पर्वतानि च विचिन्वन्तु। तत्र म्लेच्छानां, पुलिन्दानां, शूरसेनानां, प्रस्थलानां, भरतानां, कुरूणां, माध्रकाणां च देशान् परीक्षध्वम्। ततः कम्बोजान्, यवनान्, शाकानां नगराणि च अन्वेष्य, दरदान् हिमालयं च विचिन्वन्तु। लोढ्रपद्मकवनानि, देवदारुवनानि च, सर्वत्रैव रावणः वैदेह्या सहितः अन्विष्यः। ततः सोमस्य आश्रमं, यत्र देवगन्धर्वाः रमन्ते, सम्प्राप्य, कालाख्यं महापर्वतम् आगन्तव्यम्। तस्य पर्वतस्य विशालेषु शिखरेषु गुहासु च, हे महाबलिनः, रामस्य निष्कलङ्कां भार्यां विचिन्वन्तु। तं पर्वतराजं सुवर्णशृङ्गं अतिक्रम्य, सुदर्शनाख्यं पर्वतम् आगन्तव्यम्। ततः देवसखाख्यः पर्वतः, पक्षिणां निवासः, नानापक्षिसङ्कुलः, नानावृक्षशोभितः, सः अन्वेषणीयः। तस्य पर्वतस्य वनान्तरेषु, निर्झरेषु, गुहासु च, रावणः सीतया सहितः सर्वत्र विचिन्यः। ततः परं तत्र शतयोजनविस्तीर्णं व्योम दृश्यते, यत्र न पर्वताः, न नद्यः, न वृक्षाः, न च प्राणिनः। तत् भयानकं काननं शीघ्रं अतिक्रम्य, श्वेतं कैलासं पर्वतम् आगमिष्यथ, यत्र प्रमोदं लप्स्यथ। तत्र श्वेतमेघसदृशं, सुवर्णाभरणं, विश्वकर्मणा निर्मितं, कुबेरस्य रम्यं भवनं तिष्ठति। तत्र विशालं सरः, पद्मोत्पलसमाकीर्णं, हंसक्रौञ्चसमाकुलं, अप्सरसां गणैः सेव्यमानं दृश्यते। तत्र सर्वलोकपूजितः, धनाढ्यः, यक्षाधिपः, वैश्रवणो राजा, गुह्यकैः सह मोदते। तत्र श्वेतशैलगुहासु शिखरेषु च, रावणः सीतया सहितः सर्वत्र विचिन्यः। क्रौञ्चपर्वतम् आगत्य, तस्य गुहा—यत्र प्रवेशः दुष्करः—सावधानतया प्रवेष्टव्या, सा हि दुरासदा इति प्रसिद्धा। तत्र महर्षयः, आदित्यसमप्रभाः, देवस्वरूपाः, महर्षिसदृशाः, देवैः प्रार्थिताः, निवसन्ति। तस्य क्रौञ्चस्य अन्याः गुहाः, शिखराणि, शृङ्गाणि, कन्दराणि, उपत्यकाः च सर्वतः अन्वेषणीयाः। तत्र कामाख्यो निर्वृक्षः पर्वतः, मानसाख्यं पक्षिणां सरः च अस्ति; तत्र न देवाः, न पिशाचाः, न दानवाः गन्तुं शक्नुवन्ति। तं क्रौञ्चं पर्वतं, तस्य शिखरप्रस्तरगुहादीनि, सम्यक् अन्वेष्य, ततो मैनाकाख्यः पर्वतः सम्प्राप्तव्यः। तत्र मायस्य दानवस्य स्वनिर्मितं भवनं अस्ति; मैनाकस्य शिखरप्रस्तरगुहादीनि अपि अन्वेषणीयानि। तत्र विविधानि अश्वमुखीनां स्त्रीणां निवेशनानि दृश्यन्ते; तं देशं अतिक्रम्य, सिद्धाश्रमं सम्प्राप्स्यथ। तत्र सिद्धाः, वैखानसाः, वालखिल्याश्च मुनयः निवसन्ति; ते निष्पापाः, तपसा शुद्धाः, सस्नेहं प्रणम्याः। तान् विनीतान् मुनीन् सीतायाः स्थितिं पृच्छेयुः; तत्र वैखानसं सरः, सुवर्णपद्मैः आवृतं, अस्ति। तद् सरः शोभनैः हंसैः सेव्यमानं, उदितार्कसमप्रभं, कुबेरस्य राजस्नानस्थानं इति कथ्यते। तत्रैकः गजः, सदा स्त्रीगणेन सहितः, विचरति; तत् सरः अतिक्रम्य, तं देशं गमिष्यथ, यत्र न चन्द्रः, न सूर्यः, न नक्षत्राणि, न मेघाः, न च आदि अस्ति। सः देशः, स्वप्रकाशैः, देवोपमैः, तपसा सिद्धैः मुनिभिः, विश्रान्तैः, सूर्यकिरणैः इव दीप्यते। तस्मात् परं शैलोदा नाम नदी प्रवहति; तस्याः तटे कीचकबम्बूकानि तिष्ठन्ति। तानि बम्बूकानि सिद्धान् पारं नयन्ति पुनः च प्रतिनयन्ति; तत्र उत्तरकुरवः, पुण्यकर्मणां विश्रान्तिस्थानं, सन्ति। तत्र सहस्रशः नद्यः प्रवहन्ति, सुवर्णपद्मसम्भूतवारिण्यः, नीलवैडूर्यपत्रैः, पद्मवाप्यः च शोभिताः। तत्र जलाशयाः, रक्तपद्मवनैः, सुवर्णाभरणैः भूषिताः, उदितार्कतेजसामिव प्रकाशन्ते। सः देशः, रत्नपत्रैः, सुवर्णसूत्रैः, नीलपद्मवनैः च समन्तात् आवृतः। तत्र तटेषु अतुल्यैः मुक्ताफलैः, महारत्ननिधिभिः च, नद्यः सुवर्णेन वहन्ति। तत्र वृक्षाः नित्यपुष्पफलसमृद्धाः, शाखाः पत्रसमुच्छ्रिताः, दिव्यगन्धरसस्पर्शयुक्ताः, सर्वकामदाः च सन्ति। अन्ये उत्तमवृक्षाः विविधवस्त्रफलान्, मुक्तावैडूर्यभूषितानि आभरणानि च, स्त्रीपुरुषयोः योग्यं, वहन्ति। केचन अन्ये श्रेष्ठवृक्षाः सर्वकाले सुखानि फलानि ददाति; अन्ये रत्नभूषितफलानि वहन्ति। तत्र शय्याः उत्पद्यन्ते, विविधरञ्जनवस्त्रसमुपेता; अन्ये वृक्षाः मनोहरमाल्यफलानि ददाति। तत्र सुन्दरपानानि, नानाविधानि भोज्यानि, रूपयौवनसम्पन्ना गुणवतीश्च स्त्रियः सन्ति। गन्धर्वाः, किन्नराः, सिद्धाः, नागाः, विद्याधराः च, तेजसा दीप्तिमन्तः, स्त्रीभिः सह सदा रमन्ते। सर्वे पुण्यकर्मिणः, सर्वे रमणीयेषु संलग्नाः, सर्वे स्त्रीभिः सह, सर्वकामसमृद्धाः, तत्र निवसन्ति।