श्रीरामः स्नेहेन परिपूर्णः स्वजीवितात् अपि अधिकं प्रियं तमेकं न पश्यति। यः बहूनपि अपराधान् अकरोत्, सः अपि अस्य बन्धुः एव भवति। ततः सः सर्वान् वानरान् उवाच—यूयं सर्वे अपारबलपराक्रमवन्तः, श्रेष्ठकुलेषु जाताः, महागुणसम्पन्नाः च। अतः सर्वशक्त्या नरपतिदुहितुः अन्वेषणे यतध्वम्। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे किष्किन्धाकाण्डे द्विचत्वारिंशः सर्गः प्रवक्ष्यते। तत्र सुग्रीवः वानरान् प्रेषयित्वा, मेघसन्निभं वानरं सुषेणं दक्षिणदिक्प्रतिपन्नं नियुक्तवान्। सः तदा कृताञ्जलिः तारापितरं राजानं, बलिनं श्वशुरं, समीपमागत्य सन्मानपूर्वकं सम्बोधयामास। महर्षिपुत्रं मारिचं, इन्द्रसदृशतेजसं, वीरवानरनायकैः परिवृतं तमपि सः सम्बोधितवान्। मारिचपुत्राः, ये ज्ञानविक्रमसम्पन्नाः, गरुडसमप्रभाः, मारिचाः, अर्चिर्माल्याः, बलिनश्च, तान् सर्वान् सः पश्यन् पश्चिमदिक्प्रतिपन्नान् नियुक्तवान्। तेषां नेतृत्वे सुषेणः द्विशतसहस्राणि श्रेष्ठवानराणां प्रेषयामास। सुषेणप्रमुखैः यूयं सौराष्ट्रे, बाह्लीके, चन्द्रचित्रे च वैदेहीं अन्वेष्टव्या। पुष्पिते रम्ये च देशे, पुरातनेषु नगरेषु, पुम्नागवनेषु, कुक्शौ, बकुल-उद्दालकद्रुमसमाकीर्णेषु काननेषु च, तथैव केतकीकुञ्जेषु, प्रतिलोमगमेषु पुण्यशीतलतोयेषु नद्यः, मुनिवनेषु, पर्वतराजिषु, मरुस्थलविपुलप्रदेशेषु, शीतशिलासु च सर्वत्र अन्वेषणं कार्यम्। पश्चिमदिक्पर्यटनानन्तरं, दुर्गमपर्वतसमाकीर्णां तां दिशं शोधयित्वा, पश्चात् पश्चिमसागरं द्रष्टव्यः। तत्र गत्वा यूयं मत्स्य-तिमिङ्गिल-ग्रहाकीर्णं जलं पश्यथ। केतकीकुञ्जेषु, तमालद्रुमगहनेषु, नारिकेलवनेषु च सीतायाः अन्वेषणं कुर्यात्, रावणस्य च निवासं शोधयन्तः विचरन्तु। तत्र समुद्रतीरेषु पर्वतेषु, वनेषु, मुरविपत्तनं, जातापुरं च रम्यं नगरीं निरीक्ष्यताम्। अवन्तिं, अङ्गलेपं, अनिर्दिष्टवनं, महतीः जनपदपुरीः च सर्वत्र अन्वेषणीयाः। सिन्धुसागरसंयोगे सोमगिरिः नाम महापर्वतः तिष्ठति, शतशिखरयुक्तः, महान् वृक्षैः समावृतः। तस्य रमणीयेषु शृङ्गेषु विहङ्गमाः सिंहाः निवसन्ति, ये मीन-मकर-गजैः स्वपर्णसंस्थानि कुर्वन्ति। तेषां सिंहानां गुहासु, पर्वतशिखरेषु च गर्विताः गजानां कूजनानि मेघगर्जनसदृशानि श्रूयन्ते। ते सर्वत्र जलसमृद्धेऽस्मिन् प्रदेशे विचरन्ति; तस्य शिखरं स्वर्णमयं, विविधद्रुमशोभितं, आकाशम् आलिङ्गति। एवं सर्वं शीघ्रं रूपाण्यनुसृज्य वानरैः अन्वेषणीयम्। तत्र समुद्रस्य स्वर्णमयी शृङ्गी अस्ति, योजने शतानि शतम् विस्तृता। ततः परियत्प्रदेशस्य दुर्गमसीमां गत्वा, यूयं तत्र चतुर्विंशतिः कोटीनां शीघ्रगन्धर्वाणां समुदायं द्रक्ष्यथ। तत्र अग्निसदृशतेजसः, रूपान्तरकुशलाः, सर्वत्र समवेताः, ज्वलिताग्निसदृशाः तिष्ठन्ति। तान् वानरैः, अपि विक्रान्तैः, न समीपगन्तव्यम्; न च तस्मिन् देशे किञ्चिद् फलमपि ग्राह्यम्। ते वीर्यवन्तः दुर्धर्षाः, साहससम्पन्नाः, बलवन्तः, तत्र फलमूलरक्षणाय स्थिताः। तत्र यत्नः कर्तव्यः, सीता च अन्वेष्या; वानरधर्मानुष्ठातॄणां तैः कोऽपि भयम् नास्ति। तत्र वज्रनामकः महापर्वतः तिष्ठति, वैडूर्यसदृशः, वज्राकारः, विविधद्रुमलतावृतः। तत्र शतयोजनविस्तीर्णः शोभनः देशः अस्ति; तत्र गुहाः सावधानतया अन्वेषणीयाः। सागरस्य चतुर्थभागे चक्रवान् नाम पर्वतः अस्ति, यत्र विश्वकर्मणा सहस्रारं चक्रं निर्मितम्। तत्र पञ्चजनं दानवं, हयग्रीवं च निहत्य, परमात्मा चक्रं शङ्खं च जग्राह। तस्य रम्येषु कन्दरासु, गुहासु च, रावणः सीतया सहितः सर्वतः अन्वेषणीयः। ततः चतुःषष्टियोजनदूरे वराहः नाम महापर्वतः तिष्ठति, स्वर्णशृङ्गयुक्तः, महान्, वरुणाधिपत्ये स्थितः। तत्र प्राज्योतिषं नाम पुरी, यत्र सम्पूर्णस्वर्णमयी, यत्र दैत्यः नरकः पापात्मा वसति। तस्य रम्येषु शिखरेषु, विशालासु गुहासु च, रावणः सीतया सहितः सर्वतः अन्वेषणीयः। ततः परं स्वर्णगर्भः महापर्वतः दृश्यते, सर्वः स्वर्णमयः, अनन्तनदीधारायुतः। तत्र गजवराहसिंहव्याघ्राः सर्वतः गर्जन्ति, स्वनरम्यतया नित्यं प्रमोदन्ते। तस्मिन् पर्वते, इन्द्रः देवतानां राजा, वृत्रहन्ता, देवैः अभिषिक्तः। सः पर्वतः मेघनामकः। ततः परं महेन्द्ररक्षितः सः पर्वतः, ततः षष्टिसहस्राणि स्वर्णमयानां पर्वतानां दृश्यन्ते। ते सर्वतः उदयादित्याभाः, पूर्णपुष्पितस्वर्णद्रुमैः शोभिताः। एवं सुग्रीवः सुषेणं च वानरगणं च, सीतान्वेषणाय पश्चिमदिक्प्रतिपन्नान्, विविधेषु दुर्गमेभ्यः रम्येषु च स्थलेषु अन्वेषणाय समादिशत्।