तत्र तु भयावहः सर्पराजः वासुकिः तस्यां नगरीं निवसति। तस्यां भोगवत्यां नगरीं सम्यक् अन्वेष्टव्या, ततः बहिः निर्गम्य। तत्रैव समीपदेशेषु ये केचन सत्त्वसमूहाः सन्निहिताः, तेषां पारमतिक्रम्य महदृषभस्य वासः दृश्यते। तत्र हि रत्नमयानां पर्वतानां मध्ये श्रीमानृषभो नाम पर्वतः तिष्ठति, यः सर्वरत्नमयः, यत्र गोशीर्षकाः पद्मकाः हरिश्यामाः चन्दनद्रुमाश्च विराजन्ते। तत्रैव रोहितास् नाम गन्धर्वाः तं भीषणं वनं रक्षन्ति। तस्मिन्नेव स्थले पञ्च गन्धर्वश्रेष्ठाः सूर्यसमानतेजसः निवसन्ति। शैलूषः, ग्रामणी, शिक्षः, शुकः, बभ्रुश्च, एते तत्र सूर्यचन्द्राग्निसदृशरूपधारिणः पुण्यकर्माणो वसन्ति। पृथिव्याः अन्ते ते दुर्जयाः स्वर्गातीताः स्थिताः; तेषां पारं न गन्तव्यं, यतो हि पितृलोकः अतीव भीषणः। एषा यमस्य नगरी, घोरतमसावृताः; अत्र यावत् एव, वीरवनरश्रेष्ठाः, अन्वेषणं शक्यं, ततोऽधिकं गतुं न शक्यते गतिमद्भिः। एवं सर्वं दृष्ट्वा यच्चान्यद् दृश्यते, वैदेह्याः निवासस्थानं ज्ञात्वा, पुनः प्रत्यागन्तव्यम्। यः कश्चित् मासेऽन्तरं प्रत्यागम्य "दृष्टा सीता" इति निवेदयति, स मम तुल्यं भोगं धनं च प्राप्य सुखेन वत्स्यति। स मम प्राणेभ्यः अपि प्रियतरः; स यदि बहून्यपि अपराधान् कृतवान्, मम बान्धवः भविष्यति। यूयं सर्वे अपारवीर्यबलसम्पन्नाः, कुलीनाः, महागुणैः युक्ताः; सर्वैः उपायैः नरपतिदुहितरं अन्वेष्टुम् उत्साहं कुरुत। शृणुत, अधुना इदानीं द्विचत्वारिंशत्तमोऽध्यायः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धाकाण्डे प्रवर्तते। ततो हनुमन्तादीन् प्रेष्य सुग्रीवः मेघसन्निभं वानरं सुषेणं दक्षिणदिशि नियोजयामास। तदनन्तरं स तारा-पितरं राजानं, स्वबलवान् श्वशुरं, अञ्जलिं कृत्वा सन्मानपूर्वकं अभ्यभाषत। महर्षिसुतं मारिचं वानरं, इन्द्रसदृशप्रभं, पराक्रान्तवानरयूथपतिसंवृतं च, सोऽपि सम्बोधयामास। गर्वुडसदृशतेजसः बुद्धिसम्पन्नबलवन्तः मारिचपुत्राः—मारिचाः, अर्चिर्माल्याः, महाबलिनश्च—तान् सर्वान् पश्यन् सुषेणस्य नेतृत्वे पश्चिमदिशि प्रेषयामास। द्विशतसहस्राणि श्रेष्ठवानराणां सुषेणस्य अधीने पश्चिमदिक् अन्वेष्टुं प्रस्थितानि। सुषेणस्य नेतृत्वे सौरेष्ट्रे, बाह्लीके, चन्द्रचित्रे च, वैदेह्याः अन्वेषणं कर्तव्यम्। समृद्धानि रम्याणि देशान्, पुराणि च महान्ति, पुंनागवना, कुक्शिदेशं, बकुल-उद्दालकवनानि च अन्वेष्टव्यानि। एवमेव, screw-pine वृक्षाणां गुह्यानि च, प्रतिलोमगामिन्यः शीतलसलिलाः पुण्यनद्यः च, तपस्विवनानि, गिरिसंकटानि च, तत्र मृगतृणानि, शुष्कभूमिषु उन्नतानि शीतलशिलाखण्डानि च दृश्यन्ते। पश्चिमदिक् गहनपर्वतसंकुलां दृष्ट्वा, ततो पश्चिमसागरं द्रष्टव्यम्। तत्र गत्वा, मत्स्यनक्रसमाकुलानि जलानि द्रक्ष्यथ; screw-pine वनेषु, तमालवनान्तरेषु च, वानराः सञ्चरिष्यन्ति, नारिकेलवनानि च, तत्र सीतायाः तथा रावणनिवासस्य अन्वेषणं कार्यम्। समुद्रतीरेषु गिरिप्रस्थेषु, मुरविपत्तनं, जातपुरं रम्यं च अन्वेष्टव्यम्। अवन्तिं, अङ्गलेपं, अनिर्दिष्टवनं, महान्ति राज्यपुराणि च सर्वत्र अन्वेषणीयानि। सिन्धुसागरसंयोगे सोमगिरिः महापर्वतः स्थितः, शतशृंगः, महावृक्षयुक्तः। तस्य रम्येषु शिखरेषु पक्षिव्याघ्राः वसन्ति, ते मत्स्य-मकर-गजैः स्वपर्णकूटानि निर्मिमीत। तेषां पक्षिव्याघ्राणां कूटानि, पर्वतशिखरेषु स्थितानि, गर्वितगजैः आसीनानि, येषां गर्जनं मेघनिनादसदृशम्। ते सर्वत्र जलसमृद्धेऽस्मिन् प्रदेशे सञ्चरन्ति; तस्य शिखरं स्वर्णमयं, व्यपगतविविधवृक्षैः शोभितम्, आकाशमिव स्पृशति। तत्सर्वं वानरैः कामरूपिभिः शीघ्रं अन्वेष्टव्यम्; तत्र समुद्रस्य सुवर्णमयी शृंगिका शतयोजनविस्तीर्णा अस्ति। ततो दुरदृश्यं परियात्रसीमांतं प्राप्य, तत्र चत्वारिंशद् द्विकोट्यः शीघ्रगन्धर्वाः दृष्टव्याः। तत्र ते भीमाः कामरूपिणः अग्निसदृशतेजसः, सर्वत्र सञ्चरन्तः ज्वालासमाः, निवसन्ति। तान् वानरैः, अपि भीमबलवत्सु, न समीपगन्तव्यम्; न च तस्मात् किञ्चित् फलमादायम्। ते वीर्यवन्तः, सत्त्वसम्पन्नाः, महान् बलसम्पन्नाः, तत्र फलमूलानां रक्षां कुर्वन्ति। तत्र यत्नः कर्तव्यः, सीता अन्वेष्या; वानराचार्यैः तेषां भयम् नास्ति। तत्र वज्राख्यः महापर्वतः तिष्ठति, यः वैदूर्यसदृशः, वज्रसंकाशः, विविधवृक्षलतायुतश्च। तत्र शतयोजनविस्तीर्णः प्रदेशः शोभते; तत्र गुहानि वानरैः सम्यक् सूक्ष्मतया अन्वेषणीयानि। समुद्रस्य चतुर्थांशे चक्रवान् नाम पर्वतः स्थितः, यत्र विश्वकर्मणा सहस्रारं चक्रं निर्मितम्। तत्र, पञ्चजन-राक्षसं हयग्रीवं च निहत्य, परमपुरुषः तदचक्रं शंखं च जग्राह। एवं सुग्रीवस्य निर्देशेन वानराः सर्वेषु देशेषु, गिरिवननगरेषु, सागरतटे, गहनगुहासु, श्रमपूर्वकम् अन्वेषणं कृत्वा, सीतायाः निवासस्थानं विज्ञाय, पुनः प्रत्यागन्तव्यम्।