तत्र तस्य नगरस्य विस्तीर्णा मार्गाः सर्वतः सुदृढरक्षा, तीक्ष्णदंष्ट्रैः विषधरैः भयानकैः सर्पैः संरक्ष्यन्ते। तस्मिन्नगरे भयङ्करः सर्पराजः वासुकिः निवसति; ततः निर्गत्य यूयं भोगवत्याः नगरीं अपि सम्यक् अन्विष्येत। तत्र चासन्नप्रदेशेषु यावन्तः भूतगणाः संनिहिताः, तेषां पार्श्वे महदृषभालयं विद्यमानम्। तत्रैव महागिरिः ऋषभः नाम प्रतिष्ठितः, सर्वरत्नमयः, गोशीर्षक, पद्मक, हरिश्याम, चन्दनवृक्षैः शोभितः। तत्र तस्मिन्नरण्ये रोहितास् नाम गन्धर्वाः तं भीमवनं रक्षन्ति; तत्रैव पञ्च गन्धर्वमुख्याः दिव्यतेजसः सूर्यसमप्रभाः वसन्ति। शैलूषः, ग्रामणी, शिक्षः, शुकः, बभ्रुश्च—एते तत्र सूर्यचन्द्राग्निसदृशरूपधारिणः पुण्यकर्माणः निवसन्ति। पृथिव्याः अन्ते ते दुर्जयाः स्वर्गातिक्रान्ताः प्रतिष्ठिताः; तेषां पारमगन्तव्यम् न, यतोऽतीव भीषणः पितृलोकः तत्रास्ति। एषा यमपुरी, घनतमसावृताः; इतः परं हे हरिप्रवीराः, न शक्यं गन्तुं न वा अन्वेष्टुम्—गतिमन्तः जनाः तत्र मार्गं न लभन्ते। एवं सर्वं दृष्ट्वा यद् यद् दृश्यते, वैदेह्याः निवृत्तिं ज्ञात्वा च, यूयं प्रत्यागच्छेयुः। यः कश्चित् मासमात्रेण प्रत्यागत्य वदेत्—‘सीता दृष्टा’—स मम समं सुखं सम्पदं च भोक्तुं अर्हति, सुखेन च वत्स्यति। स मे आत्मनः अपि प्रियतरो नास्ति; स दोषान् अपि बहून् कृत्वा बान्धवः एव भविष्यति। यूयं सर्वे अमेयबलपराक्रमाः, कुलीनाः, महागुणसम्पन्नाः; तस्मात् सर्वशक्त्या नरपतिदुहितुः अन्वेषणाय यतध्वम्। इदानीं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना किष्किन्धाकाण्डे द्विचत्वारिंशः सर्गः शृणुत। ततः सुग्रीवः प्रेषितवान् कपीन्, स च सुषेणं मेघसन्निभं कपिं दक्षिणदिशि प्रस्थितुं समादिशत्। स सुमुखः तारेपितरं राजानं, स्वपितरं च बलिनं, समुपेत्य प्रणम्य वाक्यं उवाच। स च मारीचं महर्षिसुतं महाबलिनं कपिं, इन्द्रसदृशप्रभं, वीरमुख्यैः परिवृतं, समभाषत। मारीचपुत्राः, ये मारीचास्, अर्चिर्माल्याः, महाबलिनश्च—ते बुद्धिसत्त्वसम्पन्नाः गरुडसदृशप्रभाः। तान् सर्वान् मारीचपुत्रान् सुषेणस्य नेतृत्वे पश्चिमदिशि प्रेषयामास। द्विशतसहस्राणि प्रमुख्यानां कपीनां तत्र प्रस्थितानि। सुषेणस्य नेतृत्वे यूयं सौरेष्ट्रे, बाह्लीकेषु, चन्द्रचित्रप्रदेशेषु, वैदेह्याः अन्वेषणं कुर्याथ। समृद्धेषु रम्येषु च देशेषु, पुरातनपुरेषु, घनद्रुमेषु पुण्णागवनेषु, कुक्श्यां, बकुलोद्दालकनिकरेषु च अन्वेषणीयम्। एवमेव स्कन्दवनेषु, प्रतिलोमगामिषु नदिषु शीतलजलासु पुण्यसु, पश्येयुः। तपोवनानि, गिरिप्रस्थांश्च, ये तत्र सन्ति, तेषु मरुस्थलप्रधानं क्षेत्रं, शीतलमणिशिलासु च विचेतव्यम्। पश्चिमदिशं पर्वतमालाभिः आवृतां दुरासदां च अन्वेष्य, पश्चात् पश्चिमसमुद्रं द्रष्टव्यम्। तत्र गत्वा, हे कपयः, तिमिङ्गिलगजमत्स्यसंवृतं जलं द्रक्ष्यथ; ततः स्कन्दवनेषु, तमालनिकरेषु च विचरिष्यथ। तत्र नारिकेलवनानि च, सीतायाः रावणनिवेशनस्य च अन्वेषणं कुर्यात। तटीस्थितेषु पर्वतेषु, वनेषु, मुरविपत्तनपुर्याः, रम्यजटापुर्याश्च अन्वेषणीयम्। अवन्तिं, अङ्गलेपं, अनिर्दिष्टवनं, महाजनपदान् नगरीश्च विचेतव्यम्। सिन्धुसमुद्रसंगमे सोमगिरिः महान् पर्वतः अस्ति, शतशृङ्गसमन्वितः, महद्रुमैः शोभितः। तत्र रम्येषु शिलातलेषु पक्षिसिंहाः निवसन्ति, ये तिमिङ्गिलमत्स्यगजैः स्वपर्णानि निर्मिमीत। तेषां पक्षिसिंहानां नीडानि, शिखरस्थगजानां गर्जितं च मेघनिनादोपमं। ते सिंहाः जलपूर्णे विशालदेशे सर्वत्र विचरन्ति; तस्य शिखरं स्वर्णमयं, विविधवृक्षैः भूषितं, आकाशं स्पृशति। एतत्सर्वं वेगिनः कामरूपिणः कपयः शीघ्रं विचिन्वन्तु; तत्रैव समुद्रस्य कनकशृङ्गं शतयोजनदीर्घं दृश्यते। परियात्रसीम्नः दुरदृश्ये प्रदेशे प्राप्ते, तत्र चतुर्विंशतिः कोट्यः शीघ्रगन्धर्वाणां दृष्टव्याः। ते भीमाः, रूपपरिवर्तिनः, ज्वलनसङ्काशाः, सर्वत्र संकीर्णाः अग्निशिखासदृशाः। तेषां समीपं न कपिभिः गन्तव्यम्, न च तत्र फलं ग्राह्यम्। ते वीर्यवन्तः, दुर्धर्षाः, बलसम्पन्नाः फलमूलरक्षणाय स्थिताः। तत्र प्रयत्नः कर्तव्यः, सीता अन्वेष्या; कपिधर्मपालिनां तेषां भयमपि नास्ति। तत्र वज्रनाम पर्वतः अस्ति, वैदूर्यसदृशः, वज्राकृतिः, विविधद्रुमलतासमावृतः। तत्र रम्यः प्रदेशः शतयोजनपरिमितः, तत्र गुहाः सम्यक् विचेतव्याः। समुद्रस्य चतुर्थभागे चक्रवान् नाम पर्वतः स्थितः, यत्र विश्वकर्मणा सहस्रारं चक्रं निर्मितम्। एवं सुग्रीवेण कपीन्द्रेण स्वबलं पश्चिमदिशि प्रेषितम्, यत्र वैदेह्याः अन्वेषणाय सर्वे कपयः प्रयत्नं कुर्वन्ति।