हरिः ॐ। वानराः तं महतीं ताम्रपर्णीं नदीं गजाहिवनसंकुलां, द्वीपगूढसलिलां, चन्दनवनशोभितां च, सम्यक् तरिष्यन्ति। सा नदी, इव सुन्दरी कन्या प्रियतमम् आलिङ्गन्ती, सागरं प्रविशन्ती दृष्टव्या; तत्र दिव्यं सुवर्णद्वारं मुक्तामणिविभूषितं दृश्यते। पाण्ड्यद्वारयुक्तं तद् द्वारं गमिष्यथ वानराः; ततः सागरं प्राप्त्वा, स्वकार्यं सम्यक् विचिन्तयितव्यं भवति। सागरमध्यभागे, अगस्त्येन प्रतिष्ठितः महेन्द्रः पर्वतराजः, विविधान् शिखरैः शोभमानः स्थितः। तत्रैव सागरान्तर्गते दिव्यं सुवर्णमयं द्वीपं दृश्यते, यः विविधपुष्पितपर्वतलताभिः भूषितः। तत्र देवानां, ऋषीणां, यक्षाणां, अप्सरसां च संनिधिना सः द्वीपः दीप्तिमान्; सिद्धचारणगणैः समाकीर्णः, परमसुखदः। तत्र सहस्राक्षः इन्द्रः प्रतिवर्षोत्सवे समायाति; तस्य पार्श्वे शतयोजनविस्तीर्णः द्वीपः अस्ति। सः द्वीपः मानवैः अगम्यः, तेजसा दीप्तिमान्; तत्र यत्नेन सर्वतः सीता अन्वेषणीयाः। स एव रावणस्य, राक्षसेन्द्रस्य, इन्द्रतुल्यतेजसः, निवासभूमिः। तत्रैव सागरमध्यभागे अङ्गारका नाम्ना राक्षसी वसति, या छायाग्राहिणी भक्षयति च। एवं सर्वसंशयान् निहत्य, निश्चित्य, नृपतेः भार्यां विचिन्वन्तु। अतः परं शतयोजनदूरे, सागरान्तर्गते, पुष्पितकः नाम पर्वतः स्थितः, यं सिद्धचारणाः सेवन्ते। सः पर्वतः चन्द्रसूर्यरश्मिसदृशः, सागरसलिलैः आलिङ्गितः, विशालशिखरैः आकाशं विदारयन् इव प्रकाशते। तस्य सुवर्णशिखरं सूर्येण पूज्यते, श्वेतरजतशिखरं सोमेन; तं कृतघ्नाः, क्रूराः, विश्वासघातिनः न पश्यन्ति। तस्मिन्पर्वते शिरसि प्रणम्य, वानराः, तत्र विचिन्वन्तु; ततः परं सौर्यवान् नाम भीमः पर्वतः अस्ति। स तु चतुर्दश योजनविस्तीर्णः दुष्क्रमपथः; ततः परं वैद्युतः पर्वतः आगच्छति। तत्र सर्वकामद्रुमाः सन्ति, यत्र सर्वदा रमणीयानि मूलफलानि लभ्यन्ते; तत्र उत्तमं मधु पीत्वा, वानराः, परं यान्तु। तत्र कुञ्जरः नाम मनोहरः पर्वतः स्थितः; तत्रैव विश्वकर्मणा निर्मितं अगस्त्यस्य आश्रमं दृश्यते, दशयोजनमायामं, एकयोजनविस्तीर्णं च। तत्र दिव्यं सुवर्णमयं रत्नमण्डितं निकेतनं अस्ति; तत्रैव भोगवती नाम नागपुरी, नागानां वासभूमिः, अस्ति। तस्याः पुरीः विशालमार्गाः सर्वतः सुदृढरक्षिता, तीक्ष्णदंष्ट्रविषधरैः भयानकैः नागैः संरक्ष्यन्ते। तत्रैव वासुकिः भीषणः नागराजः वसति; तां पुरीं परित्यज्य, तत्रापि अन्वेषणीयम्। तत्रैव समीपदेशे यानि यानि भूतानि संनिहितानि, तेषां पार्श्वे महदृषभालयं अस्ति। तत्र ऋषभः नाम सुवर्णरत्नमयः पर्वतः स्थितः, यत्र गोशीर्षक, पद्मक, हरिश्याम, चन्दनद्रुमाः च सन्ति। तत्र रोहितासः नाम गन्धर्वाः तं भीमवनं रक्षन्ति; तत्र पञ्च गन्धर्ववराः सूर्यसमतेजसः वसन्ति—शैलूषः, ग्रामणी, शिक्षः, शुकः, बभ्रुः च—सूर्यचन्द्राग्निसदृशरूपाः, पुण्यकर्मणः। पृथिव्याः अन्ते ते दुर्जया दिव्यलोकातीताः स्थिताः; तस्मात् परं न गन्तव्यम्, पितृलोकः तु अतीव भयङ्करः। तत्र यमस्य पुरी, अन्धकारेण आवृता, अस्ति; तावत् एव, वानरवीराः, अन्वेष्टुं शक्यम्; तस्मात् परं गतिः नास्ति गतिमन्तः। एतत् सर्वं यथादृष्टं, यत्र च वैदेही, ज्ञात्वा, प्रत्यागन्तव्यम्। यः कश्चन मासस्य अन्ते प्रत्यागत्य, "सीता दृष्टा" इति निवेदयति, सः मम तुल्यं सुखं धनं च भजते, सुखेन च वसति। सः मम प्राणेभ्यः अपि प्रियः; यद्यपि सः बहून् अपराधान् अकरोत्, सः मम बान्धवः भविष्यति। यूयं सर्वे अपि अमितवीर्यबलसम्पन्नाः, कुलीनाः, गुणसम्पन्नाः; अतः पुरुषश्रेष्ठस्य पुत्रीं सर्वशक्त्या अन्वेष्टव्यम्। इदानीं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे द्विचत्वारिंशः सर्गः श्रोतव्यः। ततः सुग्रीवः वानरान् प्रेष्य, मेघसङ्काशं वानरं सुषेणं दक्षिणदिक्प्रेषणाय समादिशत्। स सञ्जाताञ्जलिः तारापितरं राजानं, स्वससुरं, विनयपूर्वकं अभ्यभाषत्। स मारिचं महर्षिपुत्रं वानरं, इन्द्रसदृशप्रभं, वानरयूथपतिभिः परिवृतं, अवदत्। बुद्धिसत्त्वसम्पन्नाः, गरुडसदृशतेजसः, मारिचपुत्राः—मारिचाः, अर्चिर्माल्याः, महाबलाः—सर्वे अपि तेन पश्चिमदिक्प्रेषिताः। सुषेणस्य नेतृत्वे द्विसहस्रशः वानरश्रेष्ठाः प्रस्थिताः। सुषेणेन सह यूयं सौवीरदेशे, बह्लिके, चन्द्रचित्रे च, वैदेहीमपि अन्वेष्टव्या। पुष्पितवनशोभिषु रम्येषु देशेषु, पुरातनपुरविस्तीर्णेषु, पुंनागकाननेषु, कुक्श्यां, बकुलोद्डालकवनेषु च, विचिन्वन्तु। एवं श्रीरामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एषा कथा प्रवहति।