सुग्रीवः कपिसत्तमान् दिशानुसारं प्रेषयन् मार्गदर्शनं चकार। पूर्वदिशायां, जम्बूद्वीपस्य उत्तरतो गच्छन् सूर्यः तत्र महति शिखरे विशेषतः दृश्यते स्म। तत्र वैखानसाः वालखिल्याः ऋषयः सूर्यसङ्काशवर्णाः तपस्विनश्च दृश्यन्ते स्म, तेजसा विराजमानाः। सुदर्शनद्वीपः सः भवतः पुरतः प्रकाशते, यस्मिन् सर्वभूतानां तेजः प्रज्ञा च सन्ति। तस्य गिरेः शिखरेषु गुहासु वनान्तरेषु च युष्माभिः रावणं वैदेहीं च समन्तात् सम्यक् अन्वेष्टव्यम्। तत्र पूर्वसन्ध्या सूर्यमहाशैलप्रभया रक्तवर्णा दृश्यते। एषा भूमेः लोकस्य च पूर्वदिक् द्वारम्, सूर्यस्य चोदयस्थानम्, पूर्वदिक् इति प्रसिद्धा। पुनः तस्य गिरेः शिखरेषु निर्झरेषु गुहासु च रावणं वैदेहीं च यथावत् अन्वेष्टव्यम्। तस्मात् परं दुरधिगमं क्षेत्रं देवैः परिवृतं पूर्वदिक् अस्ति, यत्र न चन्द्रः न सूर्यः, तमसा आच्छन्नं अदृश्यम्। सर्वेषु तेषु पर्वतेषु गुहासु नद्यः च, ये च मया न कीर्तिताः, तत्र जानकी अन्वेष्टव्या। कपिसत्तमाः, एतावत् एव गन्तुं शक्यते; अतः परं सूर्यरहितं अनन्तं क्षेत्रं, यत्र नः किमपि न ज्ञायते। यदि वैदेहीं रावणनिलयं च प्राप्त्वा, मासपर्यन्तं सूर्यस्योदयगिरिं सम्प्राप्य, प्रतिनिवर्तध्वम्। मासात् अधिकं न स्थातव्यं; यदि स्थास्यथ, मम कोपं लप्स्यध्वम्। कार्यसिद्धिं कृत्वा मैथिलीं प्राप्त्वा प्रतिनिवर्तध्वम्। महेन्द्रगिरिसहितं वनमलं क्षेत्रं सम्यक् अन्वेष्य, रघुवंशप्रियां सीतां प्राप्त्वा सुखेन प्रतिनिवर्तध्वम्। एवं किष्किन्धाकाण्डे एकचत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। तत्र सुग्रीवः महाबलिनं कपिसैन्यं दक्षिणदिशायां प्रेषयामास। सः अग्नेः पुत्रं नीलं, कपिश्रेष्ठं हनूमन्तं, प्रपितामहस्य वीर्यवान् पुत्रं जाम्बवन्तं च प्रेषितवान्। सुहोत्रः शररी शरगुल्मः गजः गवाक्षः गवयः सुसेनः वृशभः च तत्र आसन्। तत्रैव मैन्दः द्विविदः सुसेनः गन्धमादनः उल्कमुखः अनङ्गः च हुताशनस्य द्वौ पुत्रौ च सन्ति। सः कपिसेनापतिः, विभागविद्, तेजस्विभिः अंगदप्रमुखैः वीरैः सह, तान् दक्षिणदिशायां प्रेषयामास। अंगदं महाबलिनं प्रमुखं कृत्वा, दक्षिणदिशायां सर्वाणि कठिनानि प्रदेशानि नामवत् कपिश्रेष्ठेभ्यः न्यगदत्। विन्ध्यः सहस्रशिखरः विविधद्रुमलता युक्तः, रम्या नर्मदा नदी महाभोगिभिः सेविता, ततः रम्या गोदावरी, महती कृष्णवेणी, विश्रुता वरदा, अपि च महाभोगिभिः सेविता, मेखला उत्कला दशार्णा नगरीः, आब्रवन्ति अवन्ति च सर्वाः द्रष्टव्याः। विदर्भाः ऋष्टिकाः रम्या महिषकाः च, वङ्गाः कलिङ्गाः कौशिकाः च सर्वतः अन्वेष्याः। दण्डकवनं पर्वतानि नद्यः गुहाः च अन्वेष्टव्यानि। गोदावरी नदी अपि सर्वथा निरीक्ष्यताम्। एवं आन्ध्राः पुण्ड्राः चोलाः पाण्ड्याः केरलाः च अपि निरीक्ष्याः। आयःमुखं पर्वतम् उपलशोभितं, नानाशिखरवनविभूषितं, पुष्पितवृक्षसमृद्धं च गन्तव्यम्। तत्र सुगन्धिकचन्दनवनयुक्तं महत्पर्वतम् अन्वेष्यताम्। ततः शुद्धसलिलां दिव्यां नदीं निरीक्ष्यताम्। तत्र कावेरीं द्रक्ष्यथ, यत्र अप्सरसां गणाः क्रीडन्ति, मालयपर्वतस्य अग्रे महाबलसमन्विते। तत्र सूर्यसमप्रभं महर्षिं अगस्त्यं द्रक्ष्यथ; तेन महात्मना अनुमताः, ताम्रपर्णीं महानदीं, ग्राहसेविताम्, द्वीपगुप्तां चन्दनवनालङ्कृतां च, अतिक्रान्त्य, यथा प्रियं नारी प्रियं पुरुषं आलिङ्गते, तथा सा समुद्रं प्रविशति। ततः दिव्यं सुवर्णद्वारं मुक्तामणिविभूषितं द्रक्ष्यथ। पाण्ड्यैः निर्मितं द्वारं प्राप्य, कपयः, समुद्रं सम्प्राप्य, कार्यसिद्धिं विचिन्त्यताम्। तत्र समुद्रमध्ये अगस्त्यस्थापितः महेन्द्रः पर्वतराजः नानाशिखरसमन्वितः विराजते। तत्रैव सुषमाभिरुपशोभितः सुवर्णमयी द्वीपः अस्ति, यः समुद्रस्य मध्ये स्थितः, नानापुष्पितपर्वतलताभिः शोभितः। तत्र देवानां महर्षीणां यक्षाणां अप्सरसां च समूहैः, सिद्धचारणगणैः च, सः द्वीपः परममनोहरः दृश्यते। इन्द्रः सहस्राक्षः तत्र सर्वेषु उत्सवेषु आगच्छति। तस्याः द्वीपस्य पार्श्वे शतयोजनविस्तीर्णः द्वीपः अस्ति। सः द्वीपः मानुषैः दुरापः, तेजसा दीप्तिमान्, तत्र सर्वथा अन्वेषणीयः; तत्रैव सीता अतियत्नेन अन्वेष्टव्या। तत्रैव रावणः, पापकर्मा राक्षसेन्द्रः, इन्द्रसमप्रभः, निवसति। दक्षिणसमुद्रमध्ये अङ्गारका नाम राक्षसी वसति, या छायां गृह्णाति, तां च खादति इति प्रसिद्धा। एवं सुग्रीवः कपिसैन्यं दिशानुसारं प्रेषयामास, कार्यसिद्धये मार्गदर्शनं च दत्तवान्।