तदा हरियूथपानां नायकः सुग्रीवः सर्वान् वानरान् समीपमाहूय तेषां पूर्वदिशं प्रति मार्गं निर्दिशन् इदं कथयामास—"सर्वे भवन्तः त्वरिताः भयङ्करं जलोदाख्यं सागरं द्रक्ष्यन्ति, यत्र सर्वभूतानि भीषयन्ति। तत्रैव हयमुखरूपेण महत्तेजो निर्मितम् अस्ति, यस्य विकटजिह्वा सर्वाणि चराचराणि बलात् आकर्षति। तत्र सागरवासिनां प्राणिनां च विवशानां भीमस्वनः श्रोतव्यः, यदा ते वडवामुखं पश्यन्ति। तस्य मधुरस्यान्यस्य सागरस्य उत्तरतीरे त्रयोदश योजनानि विहाय जाटरूपशिलाख्यो महागिरिः विराजते, यः सुवर्णप्रभया दीप्तिमान्। तत्रैव भवन्तः चन्द्रसदृशं, पद्मपत्रविशालाक्षं, नागराजं शयमानं द्रक्ष्यन्ति। तस्यैव शिखरे, यत्र सर्वदेवाः पूजयन्ति, दिव्यः सहस्रशिराः अनन्तो नीलाम्बरधारी विराजते। तस्यात्मनः पर्वतः शिखरे त्रिमुखध्वजः सुवर्णमयः स्थण्डिले संस्थापितः दीप्तिमान् दृश्यते। पूर्वतः देवेश्वरैः निर्मितं दिव्यं स्थाप्यते, ततः परं सुवर्णमयो दीप्तमान् उदयगिरिः शोभते। तस्य शिखरं शतयोजनमायतम् आकाशं स्पृशति, दिव्यं सुवर्णमयं दीप्तिशालि स्थण्डिलं तत्र विराजते। तद्वनं सल्लतालतालकर्णिकारैः पुष्पितैः दिव्यसुवर्णनिर्मितैः आदित्यसदृशैः शोभते। तत्र सौमनसाख्यः शिखरः दशयोजनमायतः योजनविस्तीर्णः शुद्धसुवर्णमयः दृश्यते। त्रिविक्रमस्य विष्णोः प्रथमः पादः तत्रैव न्यस्तः, द्वितीयः च मेरौ स्थापितः। तत्रैव जम्बूद्वीपं परितः परिभ्रमन् सूर्यः विशेषतः तस्मिन्महाशिखरे दृश्यते। तत्र वैखानसाः वालखिल्याः ऋषयः सूर्यसंनिभवर्णाः तपस्विनः शोभन्ते। एषा सुदर्शनाख्या द्वीपः भवतः पुरतः प्रकाशते, यत्र सर्वभूतानां तेजः दृष्टिश्च विद्यते। तस्य पर्वतः शृङ्गेषु गुहासु वनान्तरेषु च रावणं सीतया सह सर्वत्र विचिन्वन्तु। पूर्वासंध्या तत्र सुवर्णगिरिदीप्त्या महातेजसा च रक्ताभा दृश्यते। एषा भूमेः लोकस्य च पूर्वदिक्, अत्रैव सूर्यस्योदयस्थानम्, पूर्वदिक् इति च कथ्यते। तस्य पर्वतः शृङ्गेषु प्रपातेषु गुहासु च रावणं वैदेह्या सह सर्वत्र विचिन्वन्तु। ततः परं दुर्गमं देशं देवैः परिवृतां पूर्वदिकं, यत्र न चन्द्रः न सूर्यः, तमसा संवृतम्, अगम्यं च, तत्र अस्ति। सर्वेषु पर्वतेषु गुहासु नद्यः च, ये चोक्ताः न सन्ति, तत्रापि जानकीं विचिन्वन्तु। एतावता गन्तुं शक्यम्, ततः परं सूर्यरहितं अनन्तं क्षेत्रं, यत् न विद्मः, अस्ति। यदा वैदेहीं रावणनिलयमपि प्राप्य, एकमासपर्यन्तं सूर्यौदयनगिरिं प्राप्त्वा निवर्तध्वम्। मासात् अधिकं न तिष्ठेयुः; यदि स्थास्यथ, मम कोपं लप्स्येथ। कार्यसिद्धिं कृत्वा मैथिलीं प्राप्त्वा शीघ्रं प्रतिनिवर्तध्वम्। महेन्द्रगिरिसमेतं देशं वनानि च विचिन्वन्तः, रघुवंशस्य प्रियतमा सीता प्राप्ता स्यात्, तदा सुखेन प्रतिनिवर्तध्वम्। एतस्मिन्नेव समये वाल्मीकिना विरचिते पावने रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, एकचत्वारिंशः सर्ग आरभ्यते। ततः सुग्रीवः महद् वानरसैन्यं दक्षिणदिशं प्रति प्रेषयामास। स आग्नेयः नीलः, वानरः हनुमान्, पितामहपुत्रः जाम्बवान् च प्रेषिताः। सुहोत्रः शररी शरगुल्मः गजः गवाक्षः गवयः सुषेणः वृशभः च, तद्वत् मैन्दः द्विविदः सुषेणः गन्धमादनः उल्कामुखः अनङ्गः हुताशनसुतौ च प्रेषिताः। तान् सर्वान् बलशालिनः वानरान् अंगदप्रधानान् कृतवान्, अंगदं च श्रेष्ठं नियुक्त्य दक्षिणदिक् प्रति प्रेषयामास। सुग्रीवः दक्षिणदिशि यानि दुर्गमस्थानानि तानि सर्वाणि वानरवरान् प्रति नामानि निर्दिश्य उक्तवान्—"सहस्रशृङ्गः विंध्यः, नानावृक्षलतायुतः, रम्या नर्मदा महापन्नगसेविता, ततः रम्या गोदावरी, महती कृष्णवेणी, कीर्तिमती वरदा, महापन्नगसेविता च, मेखला उत्कला दशार्णा नगराणि, अप्रान्ति अवन्ति, विदर्भाः ऋष्टिकाः रम्या महिषकाः, वङ्गाः कलिङ्गाः कौशिकाः सर्वतः, दण्डकवनं पर्वतानदीगुहायुतं च, गोदावरीं च सर्वां निरीक्ष्य, आन्ध्राः पुण्ड्राः चोलाः पाण्ड्याः केरलाः च, अयःमुखं पर्वतं रत्नैः भूषितं नानाशिखरवनयुक्तं पुष्पितं च, तत्र सुगन्धिचन्दनवनयुक्तं महापर्वतं विचिन्वन्तु। ततः दिव्यं शुद्धसलिलं नदीं निरीक्ष्य, तत्र कावेरीं पश्यन्तु, यत्र अप्सरसां गणाः क्रीडन्ति, मलयगिरिप्राग्भारे महातेजसि। एवं सुग्रीवेन स्वबलं प्रेष्य, सर्वे वानराः तदनु निर्दिष्टानि स्थानानि विचिन्वन्तः, सीतां रावणनिलयं च अन्विष्य, धर्मकार्यसिद्धये प्रयाणं कृतवन्तः।