वानरवीराः सागरं गम्भीरनिनादं, मेघसन्निभं महोरगसंकीर्णं च समीपमुपगच्छन्ति स्म। तत्र ते पुण्यतोयानि प्राप्स्यन्ति। ततः रक्तवर्णतोयेन भीमेन लोहिताख्येन सागरेण गच्छन्तः, ते महत् कूटशाल्मलिवृक्षं दृष्ट्वा विस्मयं ययुः। तत्रैव पर्वतशृङ्गेषु विविधरूपभयानकाः मन्देहानाम् राक्षसाः पर्वतसमानाः लम्बमानाः दृश्यन्ते स्म। प्रतिदिनं तेषां राक्षसानां सूर्यस्योदयकाले सूर्यतेजसा दग्धाः जलं पतन्ति, पुनः पुनः लम्बमानाः भवन्ति। ब्रह्मतेजसा प्रतिदिनं विनश्यन्ति ते, ततः क्षीरोदाख्यं सागरं शुक्लमेघसन्निभं पश्यन्ति स्म। तं प्राप्त्वा, वानराः तं भीषणं सागरं पश्यन्ति, यत्र लहर्यः मुक्ताफलमालावद् विराजन्ति। तस्य मध्ये ऋषभाख्यः महाश्वेतः पर्वतः तिष्ठति। सः पर्वतः दिव्यसुगन्धिपुष्पसमावृतपर्वतैः परिवृतः अस्ति, तत्र सुवर्णकेसरैः पद्मैः विराजमानं सरः अस्ति। सः सुधर्शनाख्यः सरः राजहंससमाकीर्णः, यत्र देवाः, गन्धर्वाः, यक्षाः, किन्नराः, अप्सरोगणाश्च सन्निपत्य रमन्ते। ते सर्वे, तस्य सरसः सौन्दर्यकामिनः, मुदिताः तत्र आगच्छन्ति। क्षीरोदसागरं तीर्त्वा, वानराः जालोदाख्यं वेगेन प्रवहन्तं भीषणं सागरं पश्यन्ति, यः सर्वभूतानां भयङ्करः। तत्र वह्निवदनरूपेण महत्तेजो जातम्। तस्य महाशक्तिः चराचरैः सह वदनं प्रविश्य निगृह्यते। तत्र सागरवासिनां अन्येषां च प्राणिनां क्रन्दनं श्रूयते, यदा ते वडवामुखं निरीक्षन्ते। तस्य मधुरसागरस्य उत्तरतीरे, त्रयोदशयोजनदूरे, जातरूपशिलाख्यो महापर्वतः सुवर्णसमप्रभः तिष्ठति। तत्र वानराः चन्द्रसन्निभं, पद्मपत्रविशालाक्षं, सर्पाधिपतिं पर्वते विश्रान्तं पश्यन्ति। तस्य शिखरे, समस्तदैवतैः पूजितः, दिव्यः अनन्तः सहस्रशिराः नीलाम्बरधारी विराजते। तस्य महात्मनः पर्वतस्य शिखरे, त्रिशिखरं सुवर्णध्वजं मञ्चस्थं दीप्तमस्ति। तस्य पूर्वदिशि, देवेश्वरैः निर्मितः, सुवर्णमयः उदयपर्वतः विराजते। तस्य शिखरं शतयोजनव्याप्तं दिवं स्पृशति, दिव्यं सुवर्णमयं तेजस्वि मञ्चं तत्र शोभते। सः सालतालतमालकर्णिकारैः पुष्पितैः दिव्यसुवर्णनिर्मितैः वृक्षैः शोभितः, सूर्यसमानप्रभः अस्ति। तत्र सौमनसाख्यः शिखरः, दशयोजनमायामः, एकयोजनविस्तीर्णः, नितान्तं सुवर्णमयः अस्ति। तत्रैव प्राचीनकाले विष्णुः त्रिविक्रमरूपेण प्रथमं पादं न्यस्य, द्वितीयं मेरुशिखरे स्थापयामास। जम्बूद्वीपस्य उत्तरतो भ्रमन्, सूर्यः तस्य महतीं शिखरं विशेषेण प्रकाशयति। तत्र वैखानसाः वालखिल्याः ऋषयः, सूर्यसंकाशप्रभाः, तपस्विनः दीप्तिमन्तः दृश्यन्ते। एवं सुदर्शनद्वीपः भवतः पुरतः विराजते, तत्र सर्वभूतानां तेजः, चक्षुश्च दृश्यते। तस्य पर्वतस्य शिखरकन्दरवनादिषु, सर्वत्रैव रावणं सीतया सह सम्यक् विचिन्वीत। तत्र पूर्वस्यां संध्यायां, सुवर्णपर्वतसूर्यप्रभया रक्तवर्णा प्रभा दृश्यते। एषा एव पृथिव्याः लोकस्य च पूर्वदिक् द्वारम्, सूर्यस्य चोदयनस्थानम्, पूर्वदिक् इति ख्यातम्। पुनः तस्य पर्वतस्य शिखरप्रपातगुहासु, रावणं वैदेह्या सह सम्यक् विचिन्वीत। तस्य पार्श्वे दुर्गमं देशं, देवैः परिवृतां पूर्वदिकं, यत्र न चन्द्रः न सूर्यः, तमसा संवृतां, अगोचरां च, प्राप्तुम् अशक्यां, वानराः पश्यन्ति। सर्वेषु पर्वतेषु, गुहासु, नद्यः च, ये च मया न कीर्तिताः देशाः, तत्रापि जानकीं विचिन्वीत। एतावत् एव गन्तुं शक्यते, ततोऽधिकं सूर्यरहितं अनन्तं च देशं न वेद्मः। वैदेहीं रावणनिलयं च दृष्ट्वा, मासपर्यन्तं उदयपर्वतम् आगत्य प्रतिनिवर्तध्वम्। मासात् अधिकं न स्थेयम्; यदि स्थास्यथ, मम रोषं प्राप्स्यथ। कार्यसिद्धिं कृत्वा मैथिलीं दृष्ट्वा प्रतिनिवर्तध्वम्। महेन्द्रपर्वतवनसमलङ्कृतं देशं विचिन्वन्तः, सीतां रघुनन्दनप्रियाम् अदृष्ट्वा, वानराः प्रमुदिताः प्रतिनिवर्तन्ते। एवं वाल्मीकि-रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, एकचत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। ततः सुग्रीवः तं महावानरसेनां दक्षिणदिशं प्रति प्रेषयामास। सः अग्निपुत्रं नीलं, वानरं हनूमन्तं, महाबलिनं जातवेदसः पुत्रं जाम्बवन्तं च प्रेषयत्। सुहोत्रः, शररिः, शरगुल्मः, गजः, गवाक्षः, गवयः, सुसेनः, वृषभः, तथेव मैन्दः, द्विविदः, सुसेनः, गन्धमादनः, उल्कामुखः, अनङ्गः, हुताशनपुत्रौ च, एते सर्वे प्रेषिताः। सः वानराधिपः, भेदविज्ञः, पराक्रान्तान् वानरांश्च, वेगेन तेजसा युक्तान्, अङ्गदप्रमुखान् सम्यक् उपदिश्य, महाबलिनं अङ्गदं तेषां प्रमुखं कृत्वा, दक्षिणदिशं प्रति प्रेषयामास।