वानरराजः स सुग्रीवः, शक्तिबलविवेचकः, स्वसेनां पर्वतानां स्रोतःस्वग्रामेषु च यथासुखं सम्यग्व्यवस्थितां कृत्वा, तां सेनां निरीक्षितुमिच्छन् स्थितवान्। इदानीं कीष्किन्धाकाण्डे वाल्मीकीयरामायणस्य चत्वारिंशः सर्गः कथ्यते। ततः सम्प्राप्तसमृद्धिः सिद्धार्थः स वानराधिपः सुग्रीवः पुरुषर्षभं रामं रिपुसैन्यविनाशनं वाक्यमुवाच। तस्य राज्ये ये महाबलपराक्रान्ताः रूपान्तरज्ञाः वानरश्रेष्ठाः इन्द्रप्रभाः सन्ति, ते सर्वे आगत्य स्थिताः। केचन घोररूपिणः वानराः राक्षसानां दानवानां च समाः, वीर्यवन्तः भीमपराक्रमाः, आगताः। कर्मभिः कीर्तिमन्तः, बलिनः, अनिश्रान्ताः, यशस्विनश्च ते, धैर्ये च निपुणाः। राम, ये वानरगणाः पृथिव्याम्, जले, आकाशे च, नानापर्वतवासिनः, अनन्तसंख्यया तव दासत्वेन आगताः। सर्वे ते आज्ञाकारी, स्वामिवश्याः, त्वदीयमनोरथसिद्धये समर्थाः। भीमरूपाः वानराः, राक्षसदानवसमाः, सहस्रशः बलसमूहैः सह समागताः। अतः पुरुषसिंह, यत्काल्यं मन्यसे तत् ब्रूहि; तव सेना सज्जा, तव वशे स्थिता, त्वं आदेशं दातुमर्हसि। एतेषां कार्ये यथावदहं जानामि; तथापि त्वया यथोचितं आदेशः दातव्यः। एवं उक्ते दशरथात्मजः रामः सुग्रीवं बाहुभ्यां परिष्वज्य इदं वचनं प्रोवाच— सौम्य, जानातु वा नु वैदेही जीवति न वा, तथा च यत्र रावणो वसति, तत् च विज्ञायताम्। वैदेह्याः रावणनिवासस्य च ज्ञाते सति, त्वया सह यथाकालं अहं कार्यं करिष्यामि। एषु कार्येषु, वानरराज, न अहं न लक्ष्मणः कर्ता; त्वमेव हेतुः प्रभुश्च, वानरेश्वर। त्वमेव महाबाहो, मम कार्यसिद्धये आदेशं दातुमर्हसि; त्वं हि मम कार्यं जानासि, नात्र संशयः। त्वं मे सखा सत्यः, अप्रतिद्वन्द्ववीर्यः, बुद्धिमान्, यथाकालविज्ञः, हितैषी, विश्वस्तः, लक्ष्यज्ञानां श्रेष्ठः। एवं उक्ते सुग्रीवः रामस्य लक्ष्मणस्य च सन्निधौ वानराधिपं विनतं प्रत्युवाच— हे वानरश्रेष्ठ, मेघनिनादनिस्वनं गिरीन्द्रसदृशं, चन्द्रसूर्यप्रभान्वितं विनतं सह शतसहस्रं शीघ्रगामिभिः वानरैः आह्वय। स कालदेशयुक्तिकुशलः कार्यविनिश्चयविज्ञश्च; स शतसहस्रं शीघ्रवानरैः सहितः पूर्वदिग्भागं पर्वतवनकाननयुक्तं गच्छतु; तत्र स जानकीं सीतां रावणनिवासं च अन्विष्यतु। पर्वतगुहासु, वनगहनेषु, नदीषु, रम्यायां भागीरथ्यां, सरयूषु, कौशिक्यां च अन्वेषणीयम्। कलिन्दी, यमुनानदी, यमुनागिरिः, सरस्वती, सिन्धुः, शोननदी रत्नसमानजलेन सहिताः, एतेषु सर्वत्र विचेतव्यम्। कलिङ्गदेशः, पर्वतवनशोभितं देशं, ब्रह्ममाल, विदेह, मालव, काशि, कोसलदेशः; मगधस्य महाग्रामाः, पुंड्राङ्गदेशः, तन्तुवायिनां देशः, रजतसंपन्नदेशश्च। एतेषु सर्वत्र रामपत्नीं सीतां दशरथस्य वध्वं सर्वदिक् परीक्ष्य अन्वेषणीयम्। ये पर्वताः समुद्रं प्रति गच्छन्ति, नगराणि, मन्दरशिखरस्थितानि वासस्थानानि च, तत्र अपि अन्वेषणम्। कर्णपिधानकाः, कर्णोष्ठाः, लोहमुखाः, शीघ्रपादाः, एकपादाः, अक्षयशक्तिमन्तः, नरमांसभक्षका, किराताः तीक्ष्णचूडा, सुवर्णवर्णाः, मनोहररूपिणश्च। मात्स्यभक्ष्याः किराताः, द्वीपवासिनः, जलचरभीमाः नरव्याघ्राः, एतेषु सर्वत्र, ये च गिरिप्राप्ताः, प्लवनेन, नौकया वा गन्तुं शक्याः, ते सर्वे अन्वेषणीयाः। यावद्द्वीपं सप्तराजशोभितं सुवर्णरजतद्वीपं सुवर्णखनिसंयुतं यत्नेन अन्वेषणीयम्। तस्मात् परं यावद्द्वीपस्य शिशिराख्यं पर्वतं दिवं स्पृशन्तं, देवदानवसंश्रितं, प्राप्य, तत्र सर्वेषु गिरिदुर्गेषु, कन्दरासु, वनान्तरेषु, सर्वे मिलित्वा रामस्य पत्नीं सीतां अन्वेष्यन्तु। ततः शोननदीं रक्तवारिणीं शीघ्रगामिनीं प्राप्त्वा, सिद्धचारणसेवितस्य समुद्रस्य पारं गच्छेयुः। तस्य रम्येषु तीरेषु, अद्भुतवनान्तरेषु च, रावणः सीतया सह सर्वत्र अन्वेषणीयः। ये पर्वतसमुत्थिता नद्यः, भीषणकन्दरयुक्ताः, तत्र च गिरिगुहासु, वनगहनेषु च, अन्वेषणीयम्। ततः समुद्रस्य द्वीपान्, भीमांश्च, तरङ्गितान्, अतीव घोरान्, निनादिनः, वातवेगाकुलितान्, दृष्ट्वा अन्वेषणम्। तत्र स्थूलशरीराः असुराः, ब्रह्मणानुज्ञया छायाग्राहीणः, दीर्घकालं क्षुधिताः, नित्यं वसन्ति। तं नीलमेघसंकाशं महोरगसेवितं, घोरनिनादं, विस्तीर्णं समुद्रं उपसृत्य, पवित्रतीर्थानि प्राप्तव्यम्।