सर्वे वानरश्रेष्ठाः यथायोग्यं समागम्य, सुग्रीवस्य पुरतः अञ्जलिं कृत्वा स्थितवन्तः। ततः सुग्रीवः शीघ्रगतिर्भूत्वा तान् सर्वान् वानरश्रेष्ठान् रामाय निवेद्य धर्मज्ञः सञ्जातहस्तः रामस्य समीपं गतः। स वानरराजः, बलविवेकिनः, सेना यथासुखं पर्वतानां नदीनां च वनानां च मध्ये सम्यक् व्यवस्थित्य, तां सेनाम् अवलोकितुम् इच्छति स्म। शृणु भवान् वाल्मीकिरामायणस्य कीष्किन्धाकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः। तत्र सुग्रीवः, समृद्धः सिद्धः च वानरराजः, नरसिंहं शत्रुसैन्यविनाशनं रामं सम्बोध्य इदं वचनं उवाच। मम राज्ये निवसन्तः बलवन्तः रूपपरिवर्तकाः वानरवराः इन्द्रसमानतेजसः आगत्य समासीनाः। ये वानराः भीमकर्माणः असुरराक्षससमानबलाः, शूराः विक्रान्ताः भयानकपराक्रमाः च, ते आगतम्। ते कर्मणा कीर्तिमन्तः, बलवन्तः, श्रान्तिहीनाः, प्रसिद्धवीर्याः, धृतिश्रेष्ठाः च। हे राम, पृथिव्याम् अपि, जलमध्ये अपि, आकाशे अपि, पर्वतवासिभिः सह, अनन्तसंख्यया वानरसेना तव दासत्वं प्राप्ताः। सर्वे ते आज्ञापरः, स्वामीश्वरोक्तिपरायणाः, हे रिपुसूदन, तव इच्छितं कार्यं सम्पादयितुं समर्थाः। ये भीमकर्माणः वानराः असुरराक्षससमानाः, सह सहस्रशः सेनाभिः, भयानकबलाः आगताः। अतः, हे नरसिंह, यद् समयोचितं मन्यसे, तत् विज्ञापय; तव सेना सज्जा तव आज्ञायाः अधीनम्, आदेशं दातव्यः। अहं तेषां कार्यं सम्यक् जानामि; तथापि, यथायोग्यं तव आदेशः दातव्यः। एवं उक्तः रामः, दशरथस्य पुत्रः, सुग्रीवं बाहुभ्यां आलिङ्ग्य, इदं वचनं उवाच—"हे सौम्य, विज्ञातव्यं, वैदेही जीवति वा न वा, तथा रावणस्य वासभूमिः अपि, हे बुद्धिमन्। यदा सीता च रावणस्य निवासः च विज्ञायते, तदा उचिते काले त्वया सह अहं कार्यं करिष्यामि। अस्मिन कार्ये, हे वानरराज, न अहं न लक्ष्मणः स्वामी; त्वमेव कारणं, त्वमेव कार्येश्वरः, हे वानरश्रेष्ठ। त्वमेव, हे महाबल, मम कार्यस्य निर्णयं आदेशय; त्वं हि मम अभिप्रायं जानासि, नात्र संशयः। त्वं सखा, अतुलवीर्यः, बुद्धिमान्, समयज्ञः, अस्माकं हिते निष्ठितः, विश्वास्यः, लक्ष्यज्ञानां श्रेष्ठः च।" एवं उक्त्वा, सुग्रीवः रामस्य लक्ष्मणस्य च सन्निधौ विनतं वानरश्रेष्ठं सम्बोध्य वचनं उवाच—"हे वानरश्रेष्ठ, विनतं महाबलम् आह्वय, यस्य गर्जनं मेघनिनादसदृशम्, पर्वतसदृशः, चन्द्रसूर्यसदृशप्रभाभिः वानरैः सह। स कालदेशकार्यविवेकिनः, कार्यनिर्णये कुशलः, शतसहस्रं शीघ्रवानरैः सह गन्तव्यः।" "पूर्वदिशं गच्छ, पर्वतान् वनानि च उपवनानि च यत्र सन्ति; तत्र वैदेहीं सीतां रावणस्य वासं च अन्वेषय। पर्वतगुहासु, वनान्तरेषु, नदीनां तीरेषु च अन्वेषणीयम्—भगीरथी, सरयू, कौशिकी च। शोभनं कालिन्दी, यमुनां, यमुनापर्वतं, सरस्वतीं, सिन्धुं, शोणं च रत्नसदृशजलम्।" "कलिङ्गदेशः, पर्वतवनशोभितं भूमिः, ब्रह्ममाल, विदेह, मालव, काशी, कोसलः च। महाग्रामाः मगधस्य, पुण्ड्राः अङ्गाः च, तन्तुवायिनः, रजतखानिप्रदेशः च। सर्वं तत् सम्यक् अन्वेषणीयं, यत्र यत्र सीता रामस्य प्रिया दशरथस्य पुत्रवधूः स्यात्।" "पर्वतानां समुद्रपातीनां नगराणि, मन्दरशिखरेषु स्थितानि निवासस्थानानि च। कर्णावरणाः, कर्णोष्ठाः, लोहमुखाः, शीघ्रपादाः, एकपादाः च। अक्षयबलाः, नरभक्षाः, किराताः तीक्ष्णचूडा, सुवर्णवर्णाः, रम्यदर्शना च।" "किराताः कच्चपभक्ष्याः, द्वीपवासिनः, जलचरभीषणा मानवसिंहाः च। सर्वे वनवासिनः, पर्वतैः, तैर्यात्रया, नौकया च प्राप्तव्याः, अन्वेषणीयाः।" "यवद्वीपं यावत्, सप्तराजशोभितं, सुवर्णरजतद्वीपं, सुवर्णखानिभिः भूषितं, यत्नेन अन्वेषय। तस्मात् परं शिशिरनाम पर्वतः, यस्य शिखरं नभः स्पृशति, देवदानवसंवृतम्।" "सर्वेषु पर्वतदुर्गेषु, शिलासु, वनान्तरेषु, सर्वे रामस्य कीर्तिमतीं पत्नीं अन्वेषय। ततः शोणनदीं रक्तवारिणीं, शीघ्रवाहिनीं, सिद्धचारणसेवितस्य समुद्रस्य पारं गत्वा।" "तस्य शोभनं तीरं, अद्भुतानि वनानि, सर्वत्र रावणः वैदेह्या सह अन्वेषणीयः। पर्वतानां नद्यो यत्र, भीमभिन्नपर्वताः, गुहाः, वनानि च अन्वेषणीयानि। ततः समुद्रद्वीपाः, भीषणाः, तरङ्गिताः, अतिभीषाः, गर्जन्तः, वातप्रचोदिताः च अन्वेषणीयाः।" एवं सुग्रीवः रामस्य कार्यार्थं वानरसेनां सम्यक् व्यवस्थित्य, सर्वेषु दिशासु सीतायाः अन्वेषणाय आदेशं दत्तवान्।