ततः सूर्यस्य उदयसमये इव दीप्तिमती रम्भा, दशसहस्राणि सहस्रं शतं च वानरैः परिवृता आगच्छत्। ततः वीर्यवान् वानरश्रेष्ठः दुर्मुखः अपि दृष्टः, यः द्विकोटि वानरैः सह बलवान् उपस्थितः। तत्र हनुमान् अपि दृश्यते, यः शतसहस्रकोटि महाबलैः वानरैः परिवृतः, कैलासशिखराभैः वानरैः सह स्थितः। नलः अपि महाबलः आगच्छत्, यः तरुषु निवसद्भिः वानरैः—शतलक्षं सह शतसहस्रं—सहितः आगतः। तदनन्तरं दधिमुखः, यः महात्मना सुग्रीवेण पुरतः दशकोटि वानरैः परिवृतः गर्जन् आगच्छत्। शरभः, कुमुदः, वह्निः, त्वरितः वानरः रम्हः च, तथा अन्ये बहवः रूपान्तरकुशलाः वानराः अपि तत्र उपस्थिताः। सर्वे वानराः भूमौ आगत्य, कूर्दन्तः, उत्पतन्तः, गर्जन्तः, सुग्रीवं सूर्यं इव मेघैः परिवृतं समन्तात् समावृत्य स्थिताः। तदा ते महाबाहवः वानरनायकाः, महाशब्दं कृत्वा, वानरराजं सुग्रीवं प्रणम्य शिरांसि नमयन्ति। अन्ये अग्र्यवानराः, यथायोग्यं समागताः, सुग्रीवस्य पुरतः अञ्जलिं कृत्वा स्थिताः। ततः सुग्रीवः शीघ्रगतिः, सर्वान् अग्र्यवानरान् रामाय निवेद्य, धर्मज्ञः अञ्जलिं कृत्वा रामं प्रति वाक्यम् उवाच। सः वानरसैन्यं पर्वतानदीषु तथा वनानां सर्वेषु सुखानुकूलं स्थापयित्वा, बलविवेचकः वानरराजः सेनायाः निरीक्षणं इच्छति। एवं किष्किन्धाकाण्डे महर्षेः वाल्मीकिनः श्रीरामायणे चत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। ततः समृद्धः, सिद्धः, वानरराजः सुग्रीवः, पुरुषसिंहं, शत्रुसैन्यनाशनं रामं प्रति वाक्यम् उवाच। बलवन्तः, रूपान्तरकुशलाः, इन्द्रसदृशप्रभाः वानरनायकाः, मम राज्ये निवसन्तः, आगत्य स्थानानि स्वीकृतवन्तः। एते भीमाः वानराः, राक्षसदानवसमानाः, वीर्यशालिनः, विक्रान्ताः, भयानकप्रभावाः आगच्छन्ति। कर्मणा प्रसिद्धाः, बलिनः, अयत्नपराः, यशस्विनः, धृतिश्रेष्ठाः, पराक्रमविख्याताः वानराः। हे राम, भूमौ, जलमध्ये, आकाशे, पर्वतप्रदेशेषु वासिनः, अनेके वानरसैन्याः, अनन्तसंख्याः, तव सेवकाः इह आगच्छन्ति। सर्वे आदेशपालकाः, नायकस्य इच्छायाः अनुग्रहाः, हे रिपुसूदन, यत् इच्छसि तत् कर्तुं समर्थाः। एते भीमाः वानराः, राक्षसदानवसमानाः, सह सहस्रविभागैः, भयानकबलाः आगच्छन्ति। अतः, पुरुषसिंह, यत् उचितं मन्यसे तत् वद; तव सेना सर्वथा सज्जा, तव आदेशे स्थितव्या; त्वं आदेशं दातुम् अर्हसि। अहं तु तेषां कर्तव्यं यथावत् जानामि; तथापि त्वं यथायोग्यं आदेशं दातुम् अर्हसि। एवं उक्तः रामः, दशरथस्य पुत्रः, सुग्रीवं उभाभ्यां भुजाभ्यां आलिङ्ग्य, इदं वाक्यम् उवाच। "मृदु, जीवति वा न जीवति वा वैदेही, तथा रावणस्य वासभूमिः, हे बुद्धिमन्, ज्ञातव्यम्। यदा सीता च रावणनिवासः च ज्ञायते, तदा उचितकाले अहं त्वया सह कर्तुं इच्छामि। अस्मिन कार्ये, वानरराज, न अहं न लक्ष्मणः स्वामी; त्वं कार्यस्य कारणं, अधिपः, वानराणां प्रभुः। त्वमेव, महाबल, कार्यनिराकरणं आदेशितुम् अर्हसि; त्वं हि कार्यस्य हेतुम् अवगच्छसि—नात्र संशयः। त्वं मित्रम्, अप्रतिमपराक्रमः, बुद्धिमान्, यथाकालज्ञः; त्वं हिते युक्तः, विश्वसनीयः, लक्ष्यार्थवेदिषु श्रेष्ठः।" एवं उक्त्वा, सुग्रीवः, रामस्य तथा लक्ष्मणस्य सन्निधौ, वानरश्रेष्ठं विनतं प्रति वाक्यम् उवाच। "हे वानरश्रेष्ठ, विनतं महाबलम् आह्वय; यस्य गर्जनं मेघनादसदृशं, पर्वतसदृशं, शशिसूर्यसमानप्रभैः वानरैः सह। सः कालदेशकार्यविवेचकः, कार्यनिर्णये दक्षः; सः शतसहस्रं शीघ्रवानरैः सह गन्तुं अर्हति।" "त्वं पूर्वदिशं गच्छ, पर्वतवनकाननैः युक्तां; तत्र वैदेहीं सीतां तथा रावणस्य वासं अन्वेषय। पर्वतगुहासु, वनेषु, नदीनदीषु च अन्वेषणं कुरु; रम्यां भागीरथीं, सरयूं, कौशिकीं च। शोभनां कालिन्दीं, यमुनां, यमुनापर्वतं, सरस्वतीं, सिन्धुं, शोणं रत्नमणिद्युतिं जलं च।" "कलिङ्गदेशं, पर्वतवनमण्डितं भूमिं, ब्रह्ममालं, विदेहं, मालवं, काशीं, कोशलं च। महत् ग्रामाणि मगधस्य, पुन्द्रान्, अङ्गान् च; तन्तुवायिनां भूमिं, रजतखनिजसमृद्धां भूमिं च। सर्वं तद् यथासंभवम् अन्वेषणीयं, रामस्य प्रियां सीतां, दशरथस्य स्नुषां अन्वेषणाय।" "समुद्रं प्रति अवतारिणः पर्वताः, नगराणि, मन्दरशिखरेषु स्थितानि वासस्थानानि अपि अन्वेषणीयानि। कर्णावृताः, कर्णोष्ठाः, लोहमुखाः भीषाः, शीघ्रपदाः, एकपदाः जनाः च। अक्षयबलाः, महाबलाः, नरभक्षाः अपि; किरताः तीक्ष्णचूडाः, सुवर्णवर्णाः, रम्यदर्शनीयाः।" "किरताः कच्चमच्छभक्षाः, द्वीपवासिनः, जलनिवासिनः, भीषा मानवसिंहाः अपि अन्वेषणीयाः।" एवं सुग्रीवेन रामस्य कार्यार्थं वानराणां महान् सैन्यः सम्यक् व्यवस्थितः, विविधदिशान्वेषणाय आदेशः कृतः।