इन्द्रजानुः, बुद्धिमान् वीरश्च, एकादश-कोटि-वानरैः सहितः प्रकटितः। ततः रम्भा, उदयन्तमिव सूर्यं दीप्तिमती, दशसहस्राणि सह एकसहस्रं शतं च वानराणां परिवृत्य आगच्छत्। अनन्तरं दुर्मुखः नाम वीर्यवान् वानराधिपः दृष्टः, द्विकोटि-वानरैः सह महाबलवान्। हनुमान् अपि दृष्टः, शतसहस्र-कोटि-वानरैः परिवृतः, येषां बलं महत्, कैलासशिखराणि इव दीप्तिमन्तः। नलः महाबलश्च आगतः, वृक्षेषु निवसन्तः वानराः तेन सह, शत-लक्षं सह शतं सह सहस्रं वानराणां। दधिमुखः, प्रख्यातः, दशकोटि-वानरैः सहितः, महात्मनः सुग्रीवस्य पुरतः गर्जन् आगच्छत्। शरभः, कुमुदः, वह्निः, शीघ्रवान् वानरः रम्हः च, अन्ये च बहवः रूपान्तरकुशलाः वानराः अपि तत्र उपस्थिताः। सर्वे वानराः, भूमौ आगत्य, लङ्घन्तः, प्लवतः, गर्जन्तः च, सुग्रीवस्य समीपे मेघाः सूर्यं यथा समवेताः। ते महाबाहवः वानरनायकाः, महान् शब्दम् कृत्वा, सुग्रीवाय वानरराजाय शिरांसि नमितवन्तः। अन्ये प्रमुखाः वानराः, यथोचितम् समागत्य, सुग्रीवस्य पुरतः अञ्जलिं कृत्वा स्थिताः। ततः शीघ्रः सुग्रीवः, सर्वान् प्रमुखान् वानरान् रामाय निवेद्य, धर्मज्ञः, अञ्जलिं कृत्वा उवाच। तदा, पर्वतानां प्रवाहेषु तथा वनानि यत्र सुखं स्यात्, सेनायाः यथायोग्यं स्थानं निधाय, बलविवेकसम्पन्नः सुग्रीवः सेनां निरीक्षितुम् इच्छति। शृणु कीष्किन्धाकाण्डस्य वाल्मीकि-रामायणस्य चत्वारिंशः सर्गः। ततः सुग्रीवः, वानरराजः, समृद्धः, कृतकार्यः, रामं पुरुषसिंहं शत्रुसैन्यविनाशनं प्रति उवाच। बलवन्तः रूपान्तरकुशलाः वानरनायकाः, इन्द्रवत् दीप्तिमन्तः, मम क्षेत्रे वसन्तः, आगत्य स्थानं गृहीतवन्तः। राक्षस-दानव-समानाः, वीर्यवन्तः, भयानकप्रभावाः वानराः आगताः। कर्मणा कीर्तिमन्तः, बलवन्तः, श्रान्तिहीनाः, यशसि दृढाः, साहसशालिनः च। हे राम, एते वानरसैन्याः, भूमौ, जलेषु, आकाशे च, पर्वतवासिभिः सह, अनन्तसमूहेषु तव सेवकत्वेन आगताः। सर्वे आदेशे स्थिता, नायकस्य इच्छायाः अनुग्रहः, हे शत्रुसूदन, यद् इच्छसि तत् कर्तुं समर्थाः। राक्षस-दानव-समानाः, सह सहस्रसंख्यक-सेनाभिः, भयानकबलाः वानराः आगताः। अतः, हे पुरुषसिंह, यद् उचितं तद् उद्घाटय; तव सेना सज्जा, आदेशे स्थिता, त्वं आदेशं दातुम् अर्हसि। यद्यपि अहं तेषां कार्यं जानामि, तथापि त्वया यथायोग्यं आदेशः दातव्यः। एवं उक्ते, रामः दशरथनन्दनः, सुग्रीवं बाहुभ्यां आलिङ्ग्य, इदं वचनं उवाच। "हे सौम्य, जानियताम्—वैदेही जीवति वा न वा, तथा रावणस्य स्थलं, हे बुद्धिमन्। सीता च रावणनिवासः च ज्ञात्वा, उचितकाले त्वया सह अहं कार्यं करिष्यामि। अस्मिन् कार्ये, हे वानरराज, न अहं न लक्ष्मणः स्वामी; त्वमेव हेतुः कार्यस्य, वानराधिपते। त्वमेव, महाबल, मम कार्यस्य निश्चयम् आदेशितुम् अर्हसि; त्वं मम उद्देश्यं जानासि, न संशयः। त्वं मित्रः, अतुलसाहसः, बुद्धिमान्, कालज्ञः, अस्माकं हिते समर्पितः, विश्वस्तः, लक्ष्यविदां श्रेष्ठः।" एवं उक्ते, सुग्रीवः रामस्य तथा लक्ष्मणस्य पुरतः विनतं वानरश्रेष्ठं प्रति उवाच। "हे वानरश्रेष्ठ, महाबलविनतं आह्वय, यस्य गर्जनं मेघगर्जनमिव, पर्वतसदृशः, शशिसूर्यसमानवानरैः सहितः। स कालदेशकार्यविवेकी, कार्यनिश्चयकुशलः, शतसहस्र-शीघ्रवानरैः सह गच्छतु।" "पूर्वदिगं गच्छ, यत्र पर्वताः, वनानि, उपवनानि सन्ति; तत्र वैदेहीं सीतां रावणनिवासं च अन्वेष। पर्वतगुहासु, वनान्तरे, नदीषु च अन्वेष; रमणीया भागीरथी, सरयू, कौशिकी च। शोभना कालिन्दी, यमुना, यमुनापर्वतः, सरस्वती, सिन्धु, शोणः रत्नमिव जलयुक्तः।" "कलिङ्गदेशः, पर्वतवनशोभितदेशः, ब्रह्ममालः, विदेहः, मालवः, काशी, कोसलः। महाग्रामाः मगधस्य, पुन्द्राः, अङ्गाः च; तन्तुवायिनां देशः, रजतमयानां देशः।" "सर्वं तत् यथायोग्यं अन्वेष्टव्यं, सर्वदिशः अन्वेषणेन, रामस्य प्रियाया सीतायाः दशरथस्य स्नुषायाः।" "समुद्रं प्रति पतन्ति पर्वताः, नगराणि, मन्दरशिखरस्थ गृहेषु च अन्वेष।" "कर्णावरणाः, कर्णोष्ठाः, लोहमुखाः भयानकाः, शीघ्रपदाः, एकपदाः जनाः च।" "अक्षयबलाः, महाबलाः, नरभक्षकाः, किराताः शिखरयुक्ताः, सुवर्णवर्णाः, रम्यदर्शनीयाः च।" इति सुग्रीवस्य आदेशेन वानराः, समस्तदिग्व्याप्तं अन्वेषणं आरब्धवन्तः, रामस्य कार्यसिद्धये।