ततः स महाबलः सेनापतिः गवयः, सुवर्णशैलसमप्रभः, पञ्चलक्षकोटिभिः वानरैः परिवृतः, सुसम्प्राप्तः। तस्मिन्नेव काले दृढबलः दरीमुखोऽपि सह सहस्रशः कोट्यः वानरैः परिवृतः, सुग्रीवस्य समीपं समुपस्थितः। अश्विन्योरपत्यौ बलिनौ मैनद्विविदौ च, शतशः सहस्रशः कोटिभिः वानरैः परिवृतौ दृश्येते। महाबलः वीर्यवान् गजः त्रिमिल्यः वानरैः परिवृतः, महाबलपराक्रमः सुग्रीवमभ्युपेत्य तस्थौ। तत्र प्रख्यातः ऋक्षराजः जाम्बवान् नाम, दशकोटिभिः ऋक्षैः परिवृतः, सुग्रीवस्य आज्ञां शिरसा वहन् स्थितः। तेजस्वी बलवान् रुमणः, शतकोटिसंख्यकपराक्रमी वानरवीरैः सह शीघ्रं समुपेत्य तस्थौ। अनन्तरं गन्धमादनः, लक्षशः सहस्रशः च शतशः सहस्रशः वानरैः अनुगतः, आगतः। ततः राजपुत्रः अङ्गदः, पितुस्समपराक्रमः, सह सहस्रपद्मैः शतशूलैः च, समुपस्थितः। ततो दूरतः तारा, तारेव प्रभया शोभमानः, पञ्चकोटिसंख्यकदुःसहबलवानरैः परिवृतः, दृश्यते। विद्वान् वीर्यवान् इन्द्रजानुश्च, एकादशकोटिवानरैः अधिष्ठितः, तत्र समुपस्थितः। ततः रम्भा, सूर्यसमप्रभः, दशसहस्रशः सहस्रशः शतशः वानरैः समन्वितः, समुपेत्य तस्थौ। ततो दुर्मुखः नाम वानरयूथपः, द्विकोटिवानरैः सह, महाबलः, तत्र दृष्टः। हनुमानपि, कैलासशिखरसमप्रभैः बलाढ्यैः शतसहस्रकोटिवानरैः परिवृतः, दृश्यते। नलः महाबलः, वृक्षवासिभिः वानरैः शतकोटिसंख्यकशतसहस्रैः च, समुपागतः। दधिमुखः विश्रुतः, दशकोटिवानरैः परिवृतः, महात्मनः सुग्रीवस्य पुरतः नर्दन् आगतः। शरभः, कुमुदः, वह्निः, शीघ्रगामी रम्हः, अन्ये च रूपिणः बहवो वानराः तत्र उपस्थिताः। एवं सर्वे वानराः, पृथिव्यां समागत्य, प्रलम्ब्य उत्पत्य नर्दन्तः, सूर्यं यथा मेघाः, सुग्रीवस्य समन्तात् समुपविविशुः। ते महाबलाः वानरयूथपाः, उच्चैः शब्दं कुर्वन्तः, सुग्रीवाय वानरराजाय शिरांसि नतवन्तः। अन्ये च श्रेष्ठवानराः, यथायोग्यं समागत्य, सुग्रीवस्य पुरतः कृताञ्जलयः स्थिताः। ततः शीघ्रगामी सुग्रीवः, सर्वान् तान् श्रेष्ठवानरान् रामाय निवेद्य, धर्मज्ञः कृताञ्जलिः तत्र स्थित्वा वाक्यमब्रवीत्। सुग्रीवः, सेनां पर्वतकन्दरवनादिषु सुखोपस्थिताम्, यथायोग्यं व्यवस्थित्य, स्वबलं निरीक्षितुमिच्छन्, बलपरिक्षये निपुणः सन्, सेनायाः निरीक्षणे चकार। एवं तु किष्किन्धाकाण्डस्य चत्वारिंशः सर्गः श्रीमद्रामायणे वाच्यः। ततः सुग्रीवः वानराधिपः, समृद्धः सिद्धार्थश्च, रामं पुरुषव्याघ्रं रिपुनिग्रहम् इदं वचनमुवाच। मम राज्ये निवसन्तः महाबलाः रूपिणः वानरयूथपाः, इन्द्रसमप्रभाः, आगत्य स्वस्थानानि उपविष्टाः। एते भीमवानराः, राक्षसदानवसमानाः, प्राक्रान्तपराक्रमाः, बलवन्तः, दुर्धर्षबलसम्पन्नाः आगताः। प्रख्यातकर्मणः, बलवन्तः, अक्षयशौर्यपराक्रमाः, यशस्विनः, धृतिमन्तः च। एते वानरगणाः, भूमौ जले च नभसि च, नानापर्वतवासिनः, अनन्तसंख्यया त्वदर्थं उपस्थिताः। सर्वे ते आज्ञाकारीणः, स्वामिनः प्रियहिते रताः, त्वयि च काममर्थं सम्पादयितुं समर्थाः। एते भीमवानराः, राक्षसदानवसमानाः, सह सहस्रशः सेनाभिः, दुर्धर्षबलसम्पन्नाः, आगताः। अतः पुरुषव्याघ्र, यदवस्थितं साधु मन्यसे, तदाज्ञापय—तेषां सेना आज्ञाप्रतीक्षिणी, त्वं तेषां आदेशं दातुमर्हसि। अहं तु यथावत् कार्यं जानामि, तथापि त्वया यथार्हं कार्यमाज्ञातव्यम्। एवमुक्ते रामः दशरथात्मजः, सुग्रीवं बाहुभ्यां परिष्वज्य, इदं वचनमुवाच— "शृणु सौम्य, जानीयात् यदि जीवति वा वैदेही, तथा च यत्र रावणो वसति, तदपि विज्ञातव्यम्। उपलभ्य सीतां च रावणस्य च वासस्थानं, समये त्वया सह अहं विहितं कार्यं करिष्यामि। अस्मिन्कर्मणि, न अहं न लक्ष्मणश्च स्वामी, त्वमेव हेतुः कार्यस्य, त्वं हि वानराधिपते स्वामी। त्वमेव महाबल, मम कार्यसिद्ध्यर्थं आदेशं दातुमर्हसि; त्वं हि मे कार्यं जानासि, नात्र संशयः। त्वं सखा, तव शौर्ये न कोऽप्यस्ति समः, त्वं प्राज्ञः, कालज्ञः, हिते रतः, विश्वास्यः, अर्थतत्त्ववित्।" एवं रामेण उक्तः, सुग्रीवः विनतं वानरश्रेष्ठं रामस्य च लक्ष्मणस्य च साक्षात् समक्षं वाक्यमुवाच— "वानरश्रेष्ठ, विनतं महाबलम्, मेघनिनादनिःस्वनं, पर्वतोपमं, चन्द्रसूर्यसमप्रभान् वानरान् सहितम्, शीघ्रं आह्वयस्व। स कालदेशोपायविचक्षणः, कार्यविनिश्चये च निपुणः, शतसहस्रशः शीघ्रवानरैः सह आगच्छतु।" एवं तत्र सर्वे वानरयूथपाः, स्वस्वसैन्यैः सह, सुग्रीवस्य आज्ञया, रामस्य कार्यसिद्ध्यर्थं, तत्पुरतः समुपस्थिताः।