ततः नीलनाम्ना कपिसेनान्यः, कालाञ्जनसमप्रभः महाकायः, दशलक्षकपिसङ्घेन परिवृतः दृष्टः। तदनन्तरं महाबलः गवयः, कनकपर्वतसन्निभः, पञ्चलक्षकपिसमूहैः परिवृतः समागतः। तदा दारिमुखोऽपि बलवान् सेनापतिः, सहस्रकोटिकपिसमूहैः परिवृतः, सुग्रीवस्य समीपे स्थितः। अश्विन्योरपत्यौ महाबलौ मैन्दद्विविदौ, शतसहस्रकोटिकपिसङ्घैः परिवृतौ दृष्टौ। गजः नाम वीर्यवान् कपिसेनापतिः, त्रिलक्षकपिभिः परिवृतः, महाबलः सुग्रीवस्य समीपमुपजगाम। तत्र जाम्बवान् नाम प्रख्यातः ऋक्षराजः, दशलक्षऋक्षैः परिवृतः, सुग्रीवस्याज्ञां शिरसा वहन् स्थितः। ततः रुमणः तेजस्वी, वीर्यवान्, शतकोटिकपिसैन्येन सह शीघ्रं समुपेत्य, प्रज्वल्यमानः दृष्टः। गन्धमादनः, पृष्ठतो लक्षसहस्रशतशतसङ्ख्यैः कपिभिः अनुगतः, तत्र समुपस्थितः। ततः अंगदः कुमारः, पितृसमः पराक्रमे, सह सहस्रपद्मशतशूलैः परिवृतः समुपेत्य दृष्टः। तदनन्तरं तारा, तारासमप्रभः, दूरतः पञ्चक्रोशकपिसङ्घैः, भयानकपराक्रमैः परिवृतः, दृष्टः। इन्द्रजानुः नाम धीमान् वीर्यवान् सेनापतिः, एकादशकोटिकपिसमूहैः अनुयतः, तत्र समुपस्थितः। ततः रम्भः, उदयार्कसमप्रभः, दशसहस्रसहस्रशतकपिभिः परिवृतः, समुपेत्य दृष्टः। अनन्तरं दुर्मुखः नाम वीर्यवान् कपिसेनापतिः, द्विकोटिकपिसमूहैः सह दृष्टः। हनुमान् अपि, कैलासशिखरसमदृश्यबलः, शतसहस्रकोटिकपिसङ्घैः परिवृतः, तत्र दृष्टः। नलः महाबलः, तरुषु निवसद्भिः कपिभिः शतकोटिशतमितैः सह, समागतः। दधिमुखः नाम प्रख्यातः कपिसेनापतिः, दशकोटिकपिसमूहैः परिवृतः, महात्मनः सुग्रीवस्य पुरतः गर्जन् समुपस्थितः। शरभः, कुमुदः, वह्निः, शीघ्रगः राम्हः, अन्ये च बहवः कामरूपिणः कपयः अपि तत्र उपस्थिताः। एवं सर्वे कपयः, पृथिव्यामुपस्थित्य, प्लवमानाः, उत्पतमानाः, नदन्तः, सुग्रीवस्य समन्तात् मेघाः इव आदित्यं समन्ततः परिवृत्य, समवेताः। ते सर्वे महाबाहवः कपिसेनापतयः, महाशब्दं कृत्वा, सुग्रीवाय वानरराजाय शिरसा वन्दनं कृत्वा स्थिताः। अन्ये अपि श्रेष्ठकपयः, यथायोग्यं समागत्य, सुग्रीवस्य पुरतः अञ्जलिपुटैः स्थिताः। तदा सुग्रीवः शीघ्रगामित्वात्, समागतान् सर्वान् श्रेष्ठकपीन् रामाय निवेद्य, धर्मविद् अञ्जलिं कृत्वा तत्र स्थित्वा वाक्यमुवाच। स च कपिराजः, सेनां पर्वतानां निर्झरेषु वनानि च सुखोपयुक्तं सम्यक् व्यवस्थित्य, बलमुपलक्ष्य, सेनायाः निरीक्षणं कर्तुमिच्छन् स्थितः। शृणु पुण्ये वाल्मीकीये रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, चत्वारिंशः सर्गः। तदा समृद्धः सिद्धार्थः सुग्रीवः वानरराजः, रामं नरव्याघ्रं रिपुसूदनं वाक्यमुवाच। इमे महाबलाः कामरूपिणः वानरश्रेष्ठाः, इन्द्रसमप्रभाः, मम अधिनिवेशे वसन्तः, आगत्य स्थानानि गृहीत्वा स्थिताः। एते घोराः कपयः, दानवदैत्यसमाः, पराक्रान्ताः, बलवन्तः, भयानकविक्रमाः आगताः। कर्मणां कीर्तिमन्तः, बलिनः, अमर्षिणः, यशस्विनः, धृतिमन्तः च एते। हे राम, एते कपिसैन्याः, पृथिव्याम्, आप्सु, आकाशे च, नानापर्वतवासिनः, अनन्तसंख्यया तव दासभावेन समागताः। सर्वे ते आज्ञाकारी, स्वामिच्छानुवर्तिनः, हे रिपुसूदन, यथेष्टं कार्यं साधयितुं समर्थाः। एते घोराः कपयः, दानवदैत्यसमाः, सह सहस्रशः विभक्तिभिः, भीमबलाः, आगताः। तस्मात्, हे नरव्याघ्र, यद् युक्तं मन्यसे, तत् विज्ञापय; तव सेना सज्जा, तव वशे स्थिता; त्वं आज्ञापयितुमर्हसि। अहं तेषां कर्तव्यं यथावत् जानामि; तथापि, त्वं यथोचितं आज्ञापय। एवमुक्तः रामः दशरथात्मजः, सुग्रीवं बाहुभ्यां परिष्वज्य, इदं वाक्यमुवाच—“कान्तारमण्या वा देवी जीवति वा न वा, रावणस्य च वासभूमिः कियती, तत् मम विज्ञापय, हे बुद्धिमन्। सीता च रावणनिवासश्च विज्ञातौ, तदा त्वया सह यथाकालं करिष्यामि। अत्र कार्ये, हे वानरराज, न अहं न लक्ष्मणः कर्ता; त्वमेव हेतुः स्वामि च अस्य कार्यस्य, हे वानरेश्वर। त्वं एव महाबाहो मम कार्यस्य निर्णयं आज्ञापय; त्वं हि ममार्थं जानासि, नात्र संशयः। त्वं सखा, तुल्यवीर्यः, बुद्धिमान्, कालज्ञः, हितकाम्यः, विश्वस्तः, चेष्टितज्ञानां श्रेष्ठः।” एवमुक्तः सुग्रीवः, रामस्य च लक्ष्मणस्य च सन्निधौ, विनतं नाम कपिसेनापतिं सम्बोध्य वाक्यमुवाच—“हे वानरश्रेष्ठ, महाबलिनं विनतं आह्वय, यस्य गर्जनं मेघनिनादसमं, पर्वतसन्निभं, सोमसूर्यसमप्रभैः कपिभिः सह।” एवं स तत्र समागतानां कपिसैन्यानां महदायोजनं, तेषां च रामस्य कृते समर्पणं, सुग्रीवस्य रामलक्ष्मणयोः प्रति विश्वासं, तथा रामस्य सुग्रीवे मित्रभावं, सर्वे च कपयः स्वामिप्रणिधानपूर्वकं तत्र स्थिताः इति संकीर्त्यते।