सर्वे वानराः मेघनिनादसदृशस्वराः, पर्वतसागरसंभवाः, महाबलिनः, अन्ये च वननिवासिनः, तत्र समागताः। केचन वानराः उदितार्काभाः, अन्ये शशिपाण्डुराः, केचित् पद्मकेशरवर्णाः, अपरे कनकसमवर्णशुभ्राः दृष्टाः। तस्मिन्नेव काले शतबलिनाम्ना कीर्तिमान् वीर्यवान् वानरः दशसहस्रकोटिवानरैः परिवृतः समुपस्थितः। ततः तारापितामहः स्वर्णपर्वतसन्निभः, अनन्तसहस्रकोटिवानरैः सह समुपागमत्। तथैव सुमहान् रुमापिता, सुग्रीवस्य श्वशुरः, कोटिसहस्रवानरैः परिवृतः समुपस्थितः। पद्मकेशरसदृशवर्णः, उदितार्कसदृशमुखः, बुद्धिमान्, वानरयूथेषु श्रेष्ठः वानरः तत्र दृष्टः। तत्रैव कीर्तिमान् केसरी, हनूमतः पिता, अनन्तसहस्रवानरैः परिवृतः दृष्टः। दीर्घपुच्छः महाबलवान् वानरराजः गवाक्षः, भीषणपराक्रमः, कोटिसहस्रवानरैः परिवृतः समुपस्थितः। धूम्रः शत्रुनाशकः, वेगसमन्वितः, ऋक्षयूथपति, द्विसहस्रकोटिभीमऋक्षैः परिवृतः अग्रे प्रस्थितः। पनसः महाबलवान् पर्वतसन्निभः, त्रिसहस्रवानरैः परिवृतः आगतः। नीलः नाम यूथपति, अञ्जनचयसन्निभः, महाकायः, दशकोटिवानरैः परिवृतः दृष्टः। ततः महाबलवान् गवयः, कनकपर्वतसन्निभः, पञ्चकोटिवानरैः परिवृतः समुपस्थितः। दारिमुखः अपि बलवान्, कोटिसहस्रवानरैः परिवृतः, सुग्रीवसमीपे स्थितः। अश्विनीकुमारयोः पुत्रौ, महाबलिनौ मैन्दद्विविदौ, लक्षकोटिवानरैः परिवृतौ दृष्टौ। गजः महाबलवान्, त्रिसहस्रवानरैः परिवृतः, उत्साहसमन्वितः सुग्रीवमुपेत्य स्थितः। कीर्तिमान् ऋक्षराजः जाम्बवान्, दशकोटिभिः ऋक्षैः परिवृतः, सुग्रीवस्य आज्ञां प्रतिक्षमाणः स्थितः। रुमणः तेजस्वी महाबलवान्, शतकोटिवीरैः सह शीघ्रं समुपस्थितः। ततः गन्धमादनः, लक्षसहस्रशतलक्षसंख्यकवानरैः पृष्ठतः अनुगतः, समुपस्थितः। ततः अंगदः, पितुस्समपराक्रमः, सहस्रपद्मशतमुष्टिभिः परिवृतः आगतः। अनन्तरं तारा, तारेव दीप्तिमान्, पञ्चक्रोशबलिन्वानरैः परिवृतः दूरतः दृष्टः। इन्द्रजानुः प्राज्ञः वीर्यवान् यूथपति, एकादशक्रोशवानरैः सह समुपस्थितः। ततः राम्भः, उदितार्कसन्निभः, दशसहस्रसहस्रशतवानरैः परिवृतः आगतः। ततः दुर्मुखनामा वीर्यवान् वानरयूथपति, द्विक्रोशवानरैः सह दृष्टः। हनुमान् अपि, शतसहस्रकोटिवानरैः, कैलासशिखरसन्निभैः, परिवृतः दृष्टः। नलः महाबलवान्, वृक्षवासिभिः वानरैः, शतकोटिसहस्रशतैः सह आगतः। ततः दधिमुखः, कीर्तिमान्, दशक्रोशवानरैः परिवृतः, महात्मनः सुग्रीवस्य पुरतः निनादन् आगतः। शरभः, कुमुदः, वह्निः, शीघ्रवान् रम्हः, अन्ये च रूपान्यन्यतानि धारयितुं समर्थाः वानराः अपि तत्र उपस्थिताः। एवं सर्वे वानराः, भूमौ समागत्य, प्लवन्तः, उत्पतन्तः, निनदन्तः, सूर्यं यथा मेघाः परिवृत्य, सुग्रीवस्य समन्ततः स्थिताः। ते सर्वे महाबाहवो वानरयूथपतयः, महानिनादं कृत्वा, सुग्रीवाय वानरराजाय शिरसावन्दनं कृतवन्तः। अन्ये च वानरश्रेष्ठाः, यथायोग्यं समागत्य, सुग्रीवस्य पुरतः कृताञ्जलयः स्थिताः। ततः सुग्रीवः शीघ्रं सर्वान् वानरश्रेष्ठान् रामाय निवेद्य, धर्मज्ञः कृताञ्जलिः स्थित्वा वाक्यमुवाच। सुग्रीवः स्वबलं पर्वतनदीषु, वनानि च, सुखोपयुक्तं विधाय, बलविभागविद् वानरराजः, सैन्यं निरीक्षितुमिच्छन् स्थितः। एवमुक्ते, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना किष्किन्धाकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः आरभ्यते। ततः सुग्रीवः, वानरराजः, समृद्धसंपन्नः, रामं पुरुषर्षभं रिपुसूदनं इदं वचनमुवाच— "मम राज्ये ये महाबलिनः रूपान्तरज्ञाः वानरयूथपतयः इन्द्रसन्निभप्रभाः, ते सर्वे आगत्य स्थानं स्वीकृतवन्तः। एते भीमपराक्रमाः वानराः, दानवदैत्यसमाः, वीर्यवन्तः, महाबलिनः, भीष्मप्रभावाः, आगताः। कीर्तियुक्ताः, कर्मणां प्रसिद्धाः, श्रमवंतः, पराक्रमे प्रसिद्धाः, धृतिशालिनश्च। हे राम, एते वानरसैन्याः—स्थले, जले, आकाशे, बहुपर्वतवासिनः—असंख्येयसमूहैः तव दासभावेन आगताः। सर्वे ते आज्ञाकारी, नेतृत्वे निष्ठावन्तः, त्वद्वशे स्थिताः, हे रिपुसूदन, यत्किंचिद् इच्छसि तत् कर्तुं समर्थाः। एते भीमपराक्रमाः वानराः, दानवदैत्यसमाः, अनेकेषु सहस्रेषु विभागेषु आगताः, सर्वे भीष्मबलिनः।" एवं वानरसैन्यसमावेशः, तेषां विविधरूपवर्णबलसम्पत्तिः, सुग्रीवस्य नेतृत्वे रामाय निवेदिता।