रामः सुग्रीवमुवाच—"न विस्मयः, यदि इन्द्रः वर्षं सन्दधाति, न च यदि सहस्रकिरणः सूर्यः तमः नभसः अपानयेत्। हे सौम्य, यथा चन्द्रमा रात्रिं स्वप्रभया विशुद्धां कृतवान्, तथा त्वद्वत्सखा मित्राणि हर्षयन्ति, हे रिपुंसूदन। अतः, सौम्य, न विस्मयः यदि त्वं धर्म्यमाचरिष्यसि; अहं त्वां सुग्रीवम् सदा प्रियवादिनं वेद्मि। त्वं मम मित्रं, त्वया सह सर्वान् शत्रून् रणाङ्गणे जेष्यामि; त्वमेव मम बन्धुश्च सहायश्च योग्यः। स तु दुष्टः राक्षसः, स्वविनाशाय, मैथिलीं हृतवान्, यथा अनुल्लादः शचीं पौलोमीं छलयामास। शनैः अहं तं रावणं तीक्ष्णैः बाणैः हनिष्यामि, यथा इन्द्रः शत्रुसूदनः गर्वितं पौलोमिं पितरं हत्वा। एतेन कालान्तरेण, मेघराशिः इव रजः समुत्थितम्, ततः सहस्रकिरणस्य सूर्यस्य प्रभा अतितप्त्या आच्छादिता। तत् क्षणेनैव, सर्वमही कपिभिः आछादिता, ये पर्वतशिखरप्रख्याः, तीक्ष्णदंष्ट्राः, अतिबलिनः च। क्षणमात्रेण ते कपिसेनापतयः, शतकोटिभिः कपिभिः परिवृताः, तत्र समागताः। केचित् मेघनिनादसदृशस्वराः, पर्वतसागरसम्भूताः, महाबलिनः, केचिद् वननिवासिनः च। केचिद् उदयार्काभाः, केचिद् शशिप्रभाः, केचिद् कुमुदसदृशाः, केचिद् हेमवर्णाः शुक्लाः। तस्मिन्काले शतबलिः नाम महाकपिः, महाशौर्यसमन्वितः, दशसहस्रकोटिकपिसमूहैः परिवृतः, प्रकटितः। ततः तारायाः पिता महाबलवान्, कनकपर्वतसदृशः, कोटिशः सहस्रशः च कपिभिः युक्तः, समुपस्थितः। एवमेव, रुमायाः पिता, सुग्रीवस्य श्वशुरः, सहस्रकोटिकपिसमूहैः आगतः। कुमुदसदृशः, उदयार्काननः, प्राज्ञः, कपिश्रेष्ठः, वीर्येण श्रेष्ठः कपिः, तत्र सन्निहितः। श्रीमान् केसरी, हनूमतः पिता, सहस्रशः कपिभिः परिवृतः, दृष्टः। दीर्घलाङ्गूलः महाबलवान् कपिराजः गवाक्षः, भयानकपराक्रमः, सहस्रकोटिकपिभिः परिवृतः, आगतः। धूम्रः, शत्रुसूदनः, वातवेगसमः, भल्लूकाधिपः, द्विसहस्रकोटिभिः बलिनां भल्लूकैः सहितः, समुपस्थितः। महाबलवान् पनसः, पर्वतसदृशः, त्रिसहस्रकपिभिः परिवृतः, आगतः। नीलः, अञ्जनचयप्रख्यः, महाकायः, दशकोटिकपिभिः परिवृतः, दृष्टः। तदनन्तरं महाबलवान् गवयः, कनकपर्वतसन्निभः, पञ्चकोटिकपिभिः आगतः। दारिमुखः नाम कपिश्रेष्ठः, सहस्रकोटिकपिभिः परिवृतः, तदा सुग्रीवसमीपे स्थितः। अश्विनीकुमारयोः पुत्रौ, महाबलिनौ, मैनदद्विविदौ, शतसहस्रकोटिकपिभिः परिवृतौ, दृश्येते। महाबलवान् गजः, त्रिसहस्रकपिभिः परिवृतः, महावेगेन सुग्रीवमुपागतः। श्रीमान् जाम्बवान्, भल्लूकानां राजा, दशकोटिभिः भल्लूकैः परिवृतः, सुग्रीवस्य आज्ञां पालयन् स्थितः। रुमणः, तेजस्वी, महाबलवान्, शतकोटिकपिभिः वीरैः सहितः, शीघ्रं समुपस्थितः। गन्धमादनः, पृष्ठतः शतसहस्रसहस्रशतसहस्रकपिभिः अनुगतः, आगतः। ततः कुमारः अङ्गदः, पितुस्समानवीर्यः, सह सहस्रपद्मशतशूलैः, आगतः। ततो दूरतः तारा, तारा इव प्रभासम्पन्नः, पञ्चकोटिकपिश्रेष्ठैः परिवृतः, दृष्टः। इन्द्रजानुः, बुद्धिमान्, महाबलवान् सेनापतिः, एकादशकोटिकपिभिः सहितः, आगतः। तदनन्तरं राम्भा, उदयार्काभः, दशसहस्रशतसहस्रकपिभिः परिवृतः, आगतः। ततः दुर्मुखः नाम महाबलवान् कपिश्रेष्ठः, द्विकोटिकपिभिः सहितः, दृश्यते। हनुमान्, शतसहस्रकोटिकपिभिः महाबलिभिः कैलासशिखरसंनिभैः परिवृतः, दृष्टः। नलः, महाबलवान्, तरुषु वसन्तः कपिभिः, शतकोटिसहस्रशतसहस्रैः, आगतः। ततो दधिमुखः, तेजस्वी, दशकोटिकपिभिः परिवृतः, महात्मनः सुग्रीवस्य पुरतः गर्जन् आगतः। शरभः, कुमुदः, वह्निः, शीघ्रगामी राम्हः, अन्ये च बहवः रूपान्तरकुशलाः कपयः, तत्र सन्निहिताः। सर्वे कपयः, भूमौ आगत्य, प्लवन्तः, उत्पतन्तः, नादयन्तश्च, सूर्यं यथा मेघाः, तथा सुग्रीवं समन्तात् परिवव्रुः। ते महाबाहवः कपिसेनापतयः, महान् शब्दं कृत्वा, सुग्रीवाय कपिराजाय शीर्ष्णा नमस्कुर्वन्तः तस्थुः। अन्ये कपिश्रेष्ठाः, यथायोग्यं समागम्य, सुग्रीवस्य पुरतः कृताञ्जलयः स्थिताः। ततः सुग्रीवः शीघ्रगामी, सर्वान् तान् कपिश्रेष्ठान् रामाय निवेद्य, धर्मज्ञः, कृताञ्जलिः, समुपस्थितः।