सुग्रीवेण एवमुक्ते सति, धर्मसंरक्षणेषु श्रेष्ठः रामः तं सुग्रीवं सस्नेहमङ्के निषण्णः उभाभ्यां बाहुभ्यां समालिङ्ग्य, कृताञ्जलिः प्रत्युवाच। रामः उवाच—"यथा इन्द्रः वर्षं पातयेत्, अथवा सहस्रांशुः सूर्यः नभसः तमः अपाकरोति, तत्र किञ्चिदाश्चर्यं नास्ति। तथा, सौम्य, यथा शशाङ्कः रात्रिं स्वप्रभया शुद्धाम् उज्ज्वलां च करोति, तथा सखा यथा त्वं आत्मनः मित्राणि प्रमोदितानि करोति, हे रिपुंसूदन। अतः, सौम्य, तव एषा साधुता न विस्मयकारिणी; अहं हि त्वां सुग्रीवं सदा प्रियवादिनम् एव वेद्मि। त्वं मे मित्रमेकं, सहायकः च; त्वया सह संगतम् अस्ति, त्वं मम युद्धे सर्वान् शत्रून् जेष्यसि। त्वमेव मम सखा, त्वं च सहायः, त्वं चोपकारे समर्थः। स तु दुष्टः राक्षसः सीताम् आत्मविनाशाय हरति स्म, यथा अनुल्लादः शचीं पौलोमीं मायया चकर्ष। शीघ्रमेव तं रावणं तीक्ष्णैः बाणैः हनिष्यामि, यथा शत्रुघ्नः इन्द्रः गर्वितं पौलोमीपितरं अवधीत्। एवं तयोः संवादे प्रवृत्ते, सहसा महती रजःपुञ्जः उत्पन्नः, यस्य प्रचण्डेन सौर्यतेजसा सहस्रांशोः सूर्यस्य प्रभा आच्छादिता। ततः सर्वा पृथिवी वानरैः आवृता, ये शैलशृङ्गसमाः तीक्ष्णदंष्ट्राः महाबलिनश्च। क्षणेनैव तेषां वानरसेनापतीनां शतशः कोटयः परिवृत्य, तत्रैव समागताः। तत्र मेघनिनादसदृशस्वनाः, पर्वतसमुद्रसमुत्पन्नाः, महाबलिनः, काननवासिनश्च वानराः आसन्। केचन उदयार्कवर्णाः, केचन शशिसदृशाः, केचन कुमुदसारसदृशाः, केचन सुवर्णप्रभा श्वेताः च आसन्। तस्मिन्नेव काले शतबलिः नाम प्रसिद्धः वीर्यवान् वानरः दशसहस्रकोटिवानरसंघेन परिवृतः समुपस्थितः। ततो तारापिताः महाबलः सुवर्णशैलसदृशः, सहस्रशः लक्षशश्च वानरैः सह, समुपस्थितः। तथैव रुमापिताः महाबलः सुग्रीवश्वशुरः कोटिवानरैः परिवृतः आगतः। कुमुदसारससदृशवर्णः, उदयार्कमुखः, बुद्धिमान् वानरश्रेष्ठः सेनापतिः अपि तत्र आगतः। प्रसिद्धः केसरी, हनूमतः पिता, सहस्रशः सहस्रशः वानरैः परिवृतः तत्र दृष्टः। दीर्घपुच्छः महाबलः गवाक्षः, भीमविक्रमः, कोटिवानरैः परिवृतः उपस्थितः। धूम्रः शत्रुसूदनः, वेगसम्पन्नः, ऋक्षसेनापतिः, द्विसहस्रकोटि भीमऋक्षैः सह आगतः। बलवान् पानसः पर्वतसदृशः, त्रिमिलियनवानरैः परिवृतः आगतः। नीलः नाम सेनापतिः, अञ्जनचूर्णसदृशवर्णः, महाकायः, दशमिलियनवानरैः सह दृश्यते। ततः गवयः महाबलः सुवर्णशैलसदृशः, पञ्चमिलियनवानरैः परिवृतः आगतः। दारिमुखः नाम बलवान् सेनापतिः कोटिवानरैः सह तदा सुग्रीवस्य समीपे स्थितः। अश्विनीकुमारयोः पुत्रौ, मैन्दः द्विविदश्च, शतशः कोटिशः वानरैः परिवृतौ आगतौ। महाबलः गजः त्रिमिलियनवानरैः सह सुग्रीवम् उपससार। ऋक्षराजः जाम्बवान् नाम, दशमिलियनऋक्षैः परिवृतः, सुग्रीवस्य आज्ञां प्रतिपालयन् स्थितः। रमणः नाम तेजस्वी महाबलः, शतकोटिवीर्यवानरैः परिवृतः शीघ्रं आगतः। गन्धमादनः, पृष्ठतः शतसहस्रगुणितसहस्रशः शतगुणितसहस्रशः वानरैः अनुगतः, तत्र आगतः। ततः अंगदः कुमारः, पितुस्सदृशवीर्यः, सह सहस्रपद्मैः शतशूलैश्च, आगतः। अनन्तरं तारः तारकसदृशः, दूरतः पञ्चकोटिवानरैः घोरबलैः परिवृतः दृश्यते। इन्द्रजानुः बुद्धिमान् वीर्यवान् सेनापतिः, एकादशकोटिवानरैः सह आगतः। तदा रम्भः उदयार्कसदृशः, दशसहस्रशः सहस्रशः शतवानरैः परिवृतः आगतः। ततः दुर्मुखः नाम वीर्यवान् वानरपतिः द्विकोटिवानरैः परिवृतः दृश्यते। हनुमान् अपि, शतसहस्रकोटिवानरैः, कैलासशिखरसमैः महाबलिभिः परिवृतः दृश्यते। नलः महाबलः, तरुवासिभिः वानरैः—शतकोटिशः शतगुणितसहस्रैश्च—सहितः आगतः। दधिमुखः नाम प्रसिद्धः, दशकोटिवानरैः परिवृतः, महात्मनः सुग्रीवस्य पुरतः गर्जन् आगतः। शरभः, कुमुदः, वह्निः, शीघ्रगामी रम्हः, अन्ये च बहवः रूपान्तरकुशलाः वानराः अपि तत्र सन्निहिताः। सर्वे वानराः भूमौ आगत्य, लीलया प्लवमानाः, विक्रान्ताः, गर्जन्तः, सुग्रीवस्य चतुर्दिशं मेघाः इव सूर्यस्य चतुर्दिशम् अभिव्याप्ताः। ते सर्वे महाबाहवः वानरसेनापतयः, महतीं निनादं कुर्वन्तः, वानरराजं सुग्रीवं प्रणम्य तस्थुः। अन्ये च वानरश्रेष्ठाः यथायोग्यं समागताः, कृताञ्जलयः सुग्रीवस्य पुरतः स्थिताः।