शत्रुसूदन राम! एते शतशः प्रमुखाः कपयः पृथिव्यां सर्वतः समागताः, सर्वे बलसम्पन्नान् कपीन् समानीय, समवेताः सन्ति। राघव! अत्र वीर्यवन्तः भल्लूकाः, कपयः, वानराः च दृश्यन्ते, ये भीमदर्शनाः, वनगिरिदुर्गविदः च। राघव! अत्र देवगन्धर्वसुताः कपयः सन्ति, ये कामरूपिणः स्वस्वसेनाभिः सहिताः मार्गे गच्छन्ति। वीर! शतशः, शतसहस्रशः, कोटिशः च कपयः, दशसहस्रैः, गणैः च परिवृताः, शत्रुतापन! अत्र सन्ति। अर्बुदशः, शतार्बुदशः, मध्यमा अन्तिमा गणाः, समुद्रसमूहाः, अनन्ताः च कपयः कपिसत्तमाः च सन्ति। राजन्! ये महेन्द्रसमानबलाः, मेघगिरिसदृशाः, मेरुविन्ध्यनिवासिनः ते त्वां प्रति आगमिष्यन्ति। ते राक्षसं समरे जेतुं त्वां प्रति आगमिष्यन्ति; रणाङ्गणे रावणं हत्वा, मैथिलीं निश्चितम् आनयिष्यन्ति। ततः महाबलिनः कपिसैन्याधिपतिना नियोज्यमानं सर्वं तदुपक्रमं दृष्ट्वा भूमिपतेः पुत्रः परमं हर्षं प्राप, तस्य मुखं विकसदिन्दीवरशोभमिव बभौ। श्रूयतां श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे किष्किन्धाकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः। एवं वदति सुग्रीवे, धर्मसंहितानां श्रेष्ठः रामः तं बाहुभ्यां परिष्वज्य, अञ्जलिं कृत्वा प्रत्युवाच। न विस्मयः यदि इन्द्रः वर्षं सृजेत्, न च सहस्रांशुः सूर्यः आकाशात् तमः अपाकरोति। सौम्य! यथा शशाङ्कः रात्रिं स्वप्रभया विशुद्धां करोति, तथा मित्रः त्वादृशः मित्राणां हर्षं करोति, शत्रुनिघ्न! एवं सौम्य! न विस्मयः यः त्वं धर्मयुक्तं आचरिष्यसि; अहं जानामि त्वां सुग्रीव, सदा प्रियवादिनम्। त्वं मित्रं सखा च, त्वया सह मम सर्वे शत्रवः संग्रामे जिताः स्युः; त्वमेव मे मित्रं सहायश्च। दुष्टः राक्षसः मैथिलीं हृतवान् स्वविनाशाय, यथा अनुल्लादः शचीं पौलोमीं मोहयामास। शीघ्रं तं रावणं तीक्ष्णैः बाणैः हनिष्यामि, यथा शत्रुनाशनः इन्द्रः पौलोमीपितरं अहनत्। एतेन समयेन, धूलिधूम्रः मेघः उत्पन्नः, सहस्रांशोः सूर्यस्य प्रभा तेन घर्मेण व्यपगता। ततः सम्पूर्णा पृथिवी कपिभिः आच्छादिता, ये पर्वतशिखरप्रख्याः, तीक्ष्णदंष्ट्राः, महाबलिनः च। क्षणेन एव कपिसैन्यपतयः शतकोटिसंख्यककपिभिः परिवृताः तत्र समागताः। अत्र कपयः गर्जितमेघस्वनाः, पर्वतसमुद्रसमुत्थिताः, महाबलिनः, अन्ये वनवासिनः च सन्ति। केचित् उदयार्कवर्णाः, केचित् शशिपाण्डवः, केचित् कुमुदकेसरसङ्काशाः, केचित् सुवर्णशुभ्राः। तस्मिन् काले शतबलिः नाम महाकपिः, दश सहस्रकोटिकपिसमवेतः, तत्र समुपस्थितः। ततः तारापितामहः सुमहान्, सुवर्णपर्वतसन्निभः, सह अनन्तसहस्रकोटिकपिभिः समुपस्थितः। तथा एव रुमा-पिता, सुग्रीवस्य श्वशुरः, महाबलशाली, सह सहस्रकोटिकपिभिः आगतः। कुमुदकेसरसङ्काशः, उदयार्कवदनः, बुद्धिमान्, कपिश्रेष्ठः, कपिसैन्यश्रेष्ठः च तत्र दृश्यते। श्रीमान् केसरी, हनूमतः पिता, सह अनन्तसहस्रकपिभिः तत्र दृश्यते। दीर्घपुच्छः महाबलिः कपिराजः गवाक्षः, भीमविक्रमः, सह सहस्रकोटिकपिभिः तत्र आगतः। धूम्रः, शत्रुसूदनः, वेगसमः, भल्लूकाधिपः, द्विसहस्रकोटिभल्लूकैः परिवृतः समुपस्थितः। महाबलवान् पनसः, पर्वतसन्निभः, त्रिसहस्रकपिभिः सहितः आगतः। नीलः नाम कपिसेनापतिः, अञ्जनचूर्णसमवर्णः, महाकायः, दशकोटिकपिभिः परिवृतः तत्र दृश्यते। ततः महाबलवान् गवयः, सुवर्णपर्वतसन्निभः, पञ्चसहस्रकपिभिः समागतः। दारिमुखः नाम महाबलवान् सेनापतिः, सह सहस्रकोटिकपिभिः, तदा सुग्रीवस्य समीपे स्थितः। मैन्दः द्विविदः च, अश्विनीकुमारयोः पुत्रौ, शतसहस्रकोटिकपिभिः परिवृतौ दृश्येते। महाबलवान्, वीर्यवान् गजः, त्रिसहस्रकपिभिः सहितः, उत्साहेन सुग्रीवमुपसंपद्यते। श्रीमान् जाम्बवान् नाम भल्लूकाधिपः, दशकोटिभल्लूकैः परिवृतः, सुग्रीवाय आज्ञापालकः तिष्ठति। रुमणः नाम तेजस्वी महाबलवान्, शूरकपिसमूहैः परिवृतः, शतकोटिवीरैः सह शीघ्रं आगतः। ततः गन्धमादनः, पृष्ठतः शतसहस्रसहस्रैः शतसहस्रकपिभिः सह, तत्र आगतः। ततः अङ्गदः कुमारः, पितुस्समानवीर्यः, सह सहस्रपद्मैः शतशूलैश्च, तत्र आगतः। अनन्तरं तारा, तारासंनिभः, दूरात् पञ्चकोटिकपिसमूहैः सहितः, भीमविक्रमः, दृश्यते। इन्द्रजानुः नाम प्राज्ञः, वीर्यवान् सेनापतिः, एकादशकोटिकपिभिः सहितः, तत्र आगतः। एवं सर्वे कपयः, भल्लूकाः, वानराः च, सुग्रीवस्य आज्ञया समागताः, रामस्य सहाय्याय, मैथिल्या उद्धारणाय, रावणवधाय च, उत्साहेन तस्थुः। रामः तु तद्रूपं महद्वानरसैन्यं दृष्ट्वा, परमं हर्षं प्राप, मुखं विकसदिन्दीवरसन्निभं बभौ।