सुग्रीवः बलवान् लक्ष्मणेन सह पालकीतः अवतरति स्म। स रामं समीपं गत्वा अञ्जलिं कृत्वा तस्थौ। तस्मिन्नेव सुग्रीवे अञ्जलिं कृत्वा स्थिते, सर्वे वानराः अपि तथा अञ्जलिं कृत्वा तस्थुः। तं सरसि पद्मकोषमिव सुग्रीवं दृष्ट्वा रामः तस्य महद्वानरसेनां दृष्ट्वा तुष्टः अभवत्। तदा रामः सुग्रीवं, यः तस्य चरणयोः प्रणम्य स्थितः, उत्थाप्य स्नेहसम्मानाभ्याम् आलिङ्ग्य, धर्मात्मा तं आलिङ्ग्य 'उपविश' इति उवाच। सुग्रीवः भूमौ उपविष्टम् दृष्ट्वा रामः तं सम्बोधितवान् — 'यो धर्मार्थकामान् यथाकालं सेवते, तान् सदा विभजति, स राजा वानरेषु श्रेष्ठः। यः धर्मं च अर्थं च त्यक्त्वा केवलं कामं अनुगच्छति, स वृक्षाग्रशयः पतित्वा जाग्रति इव। शत्रुविनाशे मित्ररक्षणे च प्रवृत्तः राजा त्रिवर्गफलानि उपभुञ्जानः धर्मे स्थितः भवति। अद्य प्रयत्नस्य कालः अस्ति, हे हरिप्रवर। एतत् त्वया वानरैः मन्त्रिभिः सह विचार्यम्।' एवं रामेण उक्तः सुग्रीवः प्रत्युवाच — 'मम भाग्यं, कीर्तिः, चिरस्थायि वानरराज्यम् नष्टम् आसीत्; तव अनुग्रहेण, महाबाहो, सर्वं पुनः प्राप्तवान्। देवतानां तव विजयी भ्रातुः च कृपया, यः कृतं न प्रत्युपकारं करोति, स पुरुषेषु निन्द्यः। हे शत्रुनाशन, एते शतशः वानराः, पृथिव्यां सर्वे बलवन्तः वानराः संगृहीताः। राघव, शूराः भल्लूकाः वानराः लङ्गूराः च, विक्रान्तदर्शना वनगिरिदुर्गविदः च अत्र सन्ति। राघव, देवगन्धर्वपुत्राः वानराः, यथेष्टवेषधारिणः, स्वस्वसेनाभिः सह मार्गे गच्छन्ति। शूर, शतशः, शतसहस्राणि, कोट्यः, दशसहस्राणि, गणैः परिवृताः, शत्रुनाशन, सन्ति। वानराः वानरश्रेष्ठाः अरबुदशतारबुदमध्यारबुदान्तारबुदसागरानन्तगणाः सन्ति। राजन्, ये महेन्द्रबलसम्पन्नाः, मेघगिरिसदृशाः, मेरुविन्ध्यवासिनः, ते तव समीपं आगमिष्यन्ति। ते युद्धे राक्षसं संग्रामाय आगमिष्यन्ति; रावणं हत्वा मैथिलीं नूनं आनयिष्यन्ति। ततः, सुग्रीवस्य महाबलस्य नेतृत्वे सर्वे व्यवस्थानि दृष्ट्वा, भूमिपतेः पुत्रः हृष्टः अभवत्, तस्य मुखं विकसितनीलपद्मसदृशं बभूव। इदानीं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना किष्किन्धाकाण्डे एकोनचत्वारिंशः सर्गः कथ्यते। सुग्रीवस्य वचनानन्तरं, धर्मसंस्थः रामः तं बाहुभ्यां आलिङ्ग्य, अञ्जलिं कृत्वा प्रत्युवाच। 'इन्द्रः वर्षं दद्यात् इति न विस्मयः, सूर्यः सहस्रांशुः तमः निवारयेत् इति न विस्मयः। हे सौम्य, यथा चन्द्रः रात्रिं प्रकाशयति, तथा मित्रः मित्रान् हर्षयति, शत्रुनिग्रहण, त्वं मित्रः। अतः, सौम्य, तव उत्तमकृत्यम् न विस्मयः; अहं त्वां सुग्रीवम् सदा प्रियवचनं जानामि। त्वया मित्रेण सह, मित्र, सर्वान् शत्रून् युद्धे जित्वा, त्वमेव मित्रः, सहायः, योग्यः। राक्षसः तावद् मैथिलीं हृतवान्, आत्मनाशाय, यथा अनुल्लादः शचीं पौलोमपत्नीं छलितवान्। शीघ्रं रावणं तीक्ष्णैः शरैः हन्तुम् इच्छामि, यथा शत्रुनाशनः इन्द्रः पौलोमिपितरं हत्वा। तस्मिन्नेव समये, धूलिकणः उत्पन्नः, सहस्रांशुना सूर्येण तस्य उष्णतेन आकाशः आवृतः। ततः सर्वा भूमिः वानरैः आच्छादिता, ये गिरिशिखरसदृशाः, तीक्ष्णदंष्ट्राः, अतिबलवन्तः। क्षणमात्रेण वानरगणनायकाः शतकोटिवानरैः परिवृताः तत्र समागताः। मेघनादरवः वानराः, गिरिसागरसम्भवाः, अतिबलवन्तः, वनवासिनः च तत्र सन्ति। केचित् उदयार्कवर्णाः, केचित् शशिसदृशाः, केचित् पद्मकेसरवर्णाः, केचित् सुवर्णसदृशश्वेताः। तस्मिन्काले शूरः शतबलिः दशसहस्रकोटिवानरैः परिवृतः आगच्छत्। ततः तारा-पितरः वीरः सुवर्णगिरिसदृशः अनन्तसहस्रकोटिवानरैः आगच्छत्। तथैव रुमापितरः महाबलः सुग्रीवस्य श्वशुरः सह सहस्रकोटिवानरैः आगच्छत्। स केसररवर्णः, उदयार्कमुखः, बुद्धिमान्, वानरवीरः श्रेष्ठः आगच्छत्। श्रीमान् केसरी, हनुमत्पिता, अनन्तसहस्रवानरैः परिवृतः तत्र दृश्यते स्म। दीर्घपुच्छवान् महाबलवान् गवाक्षः, भीषणवीर्यः, सह सहस्रकोटिवानरैः आगच्छत्। धूम्रः शत्रुनाशनः, वातसदृशवेगः, भल्लूकनायकः, द्विसहस्रकोटिभल्लूकैः संगतः आगच्छत्। बलवान् पनसः पर्वतसदृशः, त्रिसहस्रवानरैः परिवृतः आगच्छत्। एवं रामः सुग्रीवस्य भक्तिं, वानरसैन्यस्य महत्त्वं च दृष्ट्वा, हर्षेण, स्नेहेन च, तं आलिङ्ग्य, धर्मयुक्तं वचनं उवाच, वानरसेनानां आगमनं च दृष्ट्वा हर्षितः अभवत्।