ततः सर्वे वानरश्रेष्ठाः पृथिव्यां सर्वान् वानरान् प्रोत्साह्य शीघ्रं सैन्यस्य अग्रे गतवन्तः। ते च शीघ्रगामिनः वानराः तस्यैव क्षणे वेगेन कीष्किन्धां प्रत्यगच्छन्, यत्र वानरराजः सुग्रीवः स्थितः। वानराः सर्वाणि ओषधीनि फलानि मूलानि च संग्रह्य तं प्रति उपजग्मुः, तस्य समक्षं तानि समर्प्य इदं वचनं ऊचुः— “सर्वे पर्वताः, नद्यः, वनानि च पृथिव्यां अन्वेषितानि; सर्वे वानराः तव आज्ञया आगच्छन्ति।” इदानीं अष्टत्रिंशसर्गस्य श्रवणाय सज्जः भव। सुग्रीवः सर्वाणि उपहाराणि प्राप्त्वा, सर्वान् वानरान् सान्त्व्य, तान् विससर्ज। कार्यं सम्पन्नं दृष्ट्वा, सहस्रशः वानरान् विसर्ज्य, आत्मानं च राघवं च सिद्धार्थं मन्यते। तदा लक्ष्मणः, सुग्रीवं सर्ववानरश्रेष्ठं प्रहर्षयन्, विनयपूर्वकं वचनम् उक्तवान्— “यदि ते मनः तुष्टं भवति, सौम्य, तर्हि कीष्किन्धां त्यक्त्वा गच्छामः।” लक्ष्मणस्य सुभाषितं श्रुत्वा, सुग्रीवः हृष्टः प्रत्युवाच— “एवमस्तु! गच्छामः। अहम् तव आज्ञायाः अधीनः भविष्यामि।” ततः सुग्रीवः लक्ष्मणं शुभलक्षणं संबोधित्वा तारा अन्याश्च स्त्रियः विससर्ज। ततः सुग्रीवः उच्चैः वानरश्रेष्ठान् आह्वयन्— “आगच्छत!” इति। तस्य वचः श्रुत्वा, वानराः शीघ्रं समागच्छन्। तदानीं राजा सूर्यसदृशः, आगतान् वानरान् सन्निहितान्, स्त्रीभिः दृश्यमानान्, अञ्जलिपुटान्, संबोधितवान्। “वानराः, शीघ्रं मम शिबिकां आनयत!” इति। ततः वानराः त्वरितकर्मणः, शोभनां शिबिकां आनयन्। शिबिकां दृष्ट्वा, वानरराजः सौमित्रिं उवाच— “लक्ष्मण, शीघ्रं आरोह।” ततः सुग्रीवः सूर्यसमप्रभः, सुवर्णशिबिकायाम् आरोहन्, लक्ष्मणेन सह, बहुवानरयुक्तायाम्। शुक्लच्छत्रं तस्य शिरसि धृतम्। सर्वतः शुक्लचामरैः वीज्यमानः, शङ्खदुन्दुभिनादैः स्वागतः, सूतः मागधैः स्तुतः च। राज्यश्रीं प्राप्तः सुग्रीवः निर्जित्य शत्रून्, शस्त्रधरैः शतशः वानरैः परिवृतः, रामस्य समीपं जगाम। तत्र आगत्य, रामेण पूजितः, सुग्रीवः सौमित्रिणा सह शिबिकायाः अवरोहन्। रामं समीपं गत्वा, अञ्जलिं बध्नन् स्थितः। सुग्रीवः अञ्जलिपुटः स्थितः, तथैव वानराः अपि। तं पद्मकोषसदृशं दृष्ट्वा, रामः तुष्टः अभवत्, महान् वानरसैन्यं दृष्ट्वा। वानराधिपं पादयोः पतितं दृष्ट्वा, राघवः स्नेहसम्मानाभ्यां आलिङ्ग्य, धर्मात्मा उक्तवान्— “निषीद।” भूमौ निषण्णं दृष्ट्वा, रामः उवाच— “यः धर्मं, अर्थं, कामं च यथाकालं सेवते, स नित्यं तान् विभागयन्, स राजा वानरेषु श्रेष्ठः। यः धर्मं अर्थं च त्यक्त्वा केवलं कामं अनुवर्तते, स वृक्षाग्रे शयानः पतित्वा जाग्रति इव। शत्रुनाशे प्रवृत्तः, मित्ररक्षणे निष्ठः, त्रिवर्गफलभोगी राजा धर्मे स्थितः। इदानीं प्रयत्नस्य कालः, शत्रुसूदन। वानरैः मन्त्रिभिः सह विचार्यताम्।” रामस्य वचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः प्रत्युवाच— “मम भाग्यं, कीर्ति, नित्यं वानरराज्यं च नष्टम्; तव कृपया, महाबाहो, सर्वं पुनः प्राप्तम्। देवैः, तव विजयी भ्रात्रा च, कृते अनृणः न भवति, स नृणां मध्ये निन्द्यः। शत्रुसूदन, शतशः वानरश्रेष्ठाः समागताः, सर्वे बलवन्तः वानराः पृथिवीतः आनीतानि। राघव, वीर्यवान् भल्लूकाः, वानराः, लङ्गूलेषु च, विक्रान्ताः, वनगिरिदुर्गनिपुणाः च। राघव, देवगन्धर्वपुत्राः वानराः, यथेष्टवेषधारिणः, स्वस्वसेनाभिः सहिताः, मार्गे गच्छन्ति। शत्रुसूदन, शतशः, शतसहस्राणि, कोटयः च, दशसहस्रैः, गणैः च परिवृताः। वानराः वानरपतयः च, अर्बुदशः, शतार्बुदशः, मध्यमाः, अन्त्याः, समुद्रसमूहाः, अनन्तसंख्या च। राजन्, महेन्द्रबलसमाः, मेघगिरिसदृशाः, मेरु-विन्ध्यनिवासिनः, तव समीपं आगमिष्यन्ति। ते युद्धाय राक्षसस्य प्रति आगमिष्यन्ति; रावणं समरे हत्वा, मैथिलीं नूनं आनयिष्यन्ति।” ततः वानरराजस्य आज्ञायाः अधीनं, तस्य सैन्यस्य व्यवस्थानं दृष्ट्वा, भूमिपतेः पुत्रः हर्षितः, तस्य मुखं नीलोत्पलविकाससदृशं बभूव। इदानीं नवत्रिंशसर्गस्य श्रवणाय सज्जः भव, यशस्विनि वाल्मीकि-रामायणे, कीष्किन्धा-काण्डे।