ततः तस्मात् यज्ञस्थलात् कपयः सुगन्धितानि पुष्पाणि आदाय सुग्रीवस्य सुखार्थम् तत्र गत्वा आनयन्। ततः सर्वे ते श्रेष्ठाः कपयः सर्वान् भूमौ स्थितान् कपीन् प्रेरयित्वा शीघ्रं सेनायाः अग्रे गतवन्तः। तेषां त्वरितगामिनां कपीनां तस्मिन्नेव क्षणे शीघ्रं किष्किन्धां प्राप्तिः अभवत्, यत्र सुग्रीवः कपिः स्थितः। ततः कपयः सर्वाणि ओषधीनि फलानि मूलानि च संगृह्य तस्य समीपे समर्प्य इदं वचनम् ऊचुः— "सर्वे पर्वताः नद्यः वनानि च भूमौ विचितानि; सर्वे कपयः तव आज्ञया त्वां प्रति आगच्छन्ति।" शृणु अष्टत्रिंशसर्गस्य कथा। सुग्रीवः सर्वाणि दत्तानि उपहाराणि प्राप्त्वा सर्वान् कपीन् सान्त्व्य तान् विससर्ज। तान् सहस्रशः कार्यं कृत्य कपीन् विसर्ज्य, आत्मनं च राघवं च महाबलिनं कृतकृत्यं मन्यते। तदा लक्ष्मणः सुग्रीवं सर्वेषां कपीनां श्रेष्ठं महाबलिनं हर्षयन् आदरपूर्वकं वाक्यम् अब्रवीत्— "यदि ते प्रियं, सौम्य, गच्छामः किष्किन्धातः।" लक्ष्मणस्य सुभाषितं वाक्यं श्रुत्वा सुग्रीवः अत्यन्तं हर्षितः प्रत्युवाच— "एवम्; गच्छामः। अहं तव आज्ञायाम् स्थास्यामि।" ततः सुभगचिह्नायुक्तं लक्ष्मणं प्रति उक्त्वा सुग्रीवः तारां अन्याश्च स्त्रियः विससर्ज। सुग्रीवः उच्चैः "आगच्छ" इति श्रेष्ठान् कपीन् आह्वयन्। तस्य वचनं श्रुत्वा कपयः शीघ्रं संगृहीताः। तदनन्तरं सर्वे उपस्थिताः, स्त्रीभिः दृश्यमानाः, अञ्जलिं कृत्वा, सूर्यसमप्रभः राजा तेषां आगमने वाक्यम् अब्रवीत्। "कपयः, शीघ्रं मम शिबिकां आनयत!" इत्युक्त्वा कपयः शीघ्रं मनोजवाः सुदर्शनीं शिबिकां आनयन्। शिबिकां दृष्ट्वा कपिराजः सौमित्रिं उवाच— "लक्ष्मण, शीघ्रं आरोह।" ततः सुग्रीवः सूर्यवत् प्रभायुक्तः सुवर्णमयीं शिबिकां आरोहति, लक्ष्मणेन सह, श्वेतच्छत्रं शिरसि धार्यमाणम्। सर्वतः श्वेतचामरैः वीज्यमानः, शङ्खध्वनिभिः, मृदङ्गैः, गायकैः स्तूयमानः, सुग्रीवः परमं राजश्रीं प्राप्त्वा निर्जगाम। शस्त्रधारिभिः शतशः उग्रैः कपिभिः परिवृतः। एवं परिवृतः स यत्र रामः प्रतीक्षते तत्र जगाम। तं देशं प्राप्त्वा रामेण पूजितः, बलवान् सुग्रीवः लक्ष्मणेन सह शिबिकायाः अवरोहितः। रामं समीपं गत्वा अञ्जलिं कृत्वा स्थितः। सुग्रीवस्य अञ्जलिं कृत्वा स्थितस्य कपयः अपि तथा स्थिताः। तं पद्मकोशसदृशं सरसि स्थितं दृष्ट्वा रामः सुग्रीवं कपिसेनां च दृष्ट्वा हृष्टः अभवत्। कपिपतिं पादयोः प्रणमन्तं उत्थाप्य, राघवः स्नेहादरेण आलिङ्ग्य, धर्मात्मा तं "उपविश" इति उक्त्वा आसनं ददौ। तं भूमौ उपविष्टं दृष्ट्वा रामः अब्रवीत्— "यो धर्मं अर्थं कामं च यथाकालं विभजति, स राजा कपिषु श्रेष्ठः। यः धर्मं अर्थं च त्यक्त्वा केवलं कामं अनुगच्छति, स वृक्षस्य शिरसि शयानः पतितः उत्थितः इव। शत्रुनाशे मित्ररक्षणे च प्रवृत्तः राजा त्रिवर्गफलानि उपभुञ्जानः धर्मे स्थितः। इदानीं यत्नस्य कालः, शत्रुसूदन। एषः विचार्यताम्, कपिश्रेष्ठ, कपिभिः मन्त्रिभिः सह।" इत्युक्ते सुग्रीवः रामं प्रत्युवाच— "मम भाग्यं कीर्तिः च शाश्वती कपिराज्यं च नष्टम्; तव अनुग्रहात् महाबाहो, सर्वं पुनः प्राप्तम्।" दैवतैः तव च विजयी भ्रात्रा अनुगृहीतः, कृतस्य प्रत्युपकारं न कुर्वन् पुरुषेषु निन्द्यः। शत्रुसूदन, एते शतशः श्रेष्ठाः कपयः, सर्वे बलिनः कपयः भूमेः समागताः। राघव, धीराः भल्लूकाः कपयः वानराः च, उग्रवर्णाः, वनगिरिदुर्गविज्ञाः च। राघव, देवगन्धर्वपुत्राः कपयः, रूपाणि इच्छया धारयन्तः, स्वसेनया सह, मार्गे गच्छन्ति। वीर, शतशः, शतसहस्रशः, कोट्यः, दशसहस्रैः, गणैः परिवृताः कपयः सन्ति, शत्रुसूदन। कपयः कपिश्रेष्ठाः अर्बुदशः, शतार्बुदशः, मध्यमाः, अन्तिमाः, समुद्रसङ्ख्याः, अनन्तगणाः च सन्ति। राजन्, ये महेन्द्रसमबलाः, मेघगिरिसदृशाः, मेरु-विन्ध्यवासिनः, ते त्वां प्रति आगमिष्यन्ति। ते राक्षसं युद्धे त्वां प्रति आगमिष्यन्ति; रावणं युद्धे हत्वा मैथिलीं नूनं आनयिष्यन्ति। ततः कपिसेनापतिः महाबलिसुग्रीवस्य आज्ञया युक्तं तं आयोजनं दृष्ट्वा भूमिपतेः पुत्रः प्रमुदितः, तस्य मुखं नीलोत्पलसदृशं विकसत्।