विन्ध्यपर्वतप्रदेशात् सहस्रशः कोट्यः कपीनां, भौमसमाना भीमाः घोरकर्माणः शीघ्रं सञ्जग्मुः। क्षीरसागरतीरनिवासिनः, तमालवनवासिनश्च, नारिकेलभक्षकाः—तेषां संख्या न ज्ञातुं शक्या। वनात् गुहाभ्यः सरितश्च बलवन्तः कपिसैन्याः समागताः, सूर्यं पिबन्त इव दृश्यन्ते। ये तु कपिवीराः सर्वान् अन्यान् कपीन् शीघ्रं आनयितुं गताः, ते हिमालयपर्वते तं महावृक्षं दृष्टवन्तः। तस्मिन् पुण्ये परमश्रेयोमये पर्वते पुरा शिवस्य महायज्ञः समभूत्, सर्वदेवानां मनःप्रहर्षदायकः। तत्र कपयः हविःप्रवाहात् जातानि मूलफलानि ददृशुः, अमृतसदृशानि, देवोपयोग्यानि। यत् दिव्यं रमणीयं मूलफलं हविःसम्भूतम्, तद् यः कश्चित् एकवारं भुङ्क्ते स मासमेकं तृप्तिम् आप्नोति। तानि दिव्यानि मूलफलानि दिव्यौषधयश्च फलकामाः श्रेष्ठकपयः जगृहुः। यज्ञस्थलात् सौरभ्ययुक्तानि पुष्पाणि अपि कपयः हृत्वा, सुग्रीवस्य प्रीत्यर्थं समानीयुः। ते सर्वे कपिश्रेष्ठाः, पृथिव्यां सर्वान् कपीन् प्रेरयित्वा, शीघ्रं सैन्यानां अग्रे गताः। ततः ते शीघ्रगामिनः कपयः तेनैव मुहूर्ते क्षिप्रं किष्किन्धाम् आगच्छन्, यत्र सुग्रीवः कपिराजः स्थितः। कपयः सर्वाणि औषधानि फलानि मूलानि च संगृह्य, तानि तस्मै दत्त्वा, एवमूचुः— "पृथिव्यां सर्वे पर्वताः, नद्यः, वनानि च अन्वेष्टानि; सर्वे कपयः तवाज्ञया आगच्छन्ति।" एवं सर्गाष्टत्रिंशत्तमं शृणु। सर्वाणि उपहाराणि प्रतिगृह्य, सर्वान् कपीन् सान्त्वयित्वा, स तान् सर्वान् विससर्ज। कृतकार्यांश्च तान् सहस्रशः कपीन् विसर्ज्य, आत्मानं च राघवं च कृतार्थम् अमन्यत्। तदा लक्ष्मणः, सर्वेषां कपीनां श्रेष्ठतमं बलवन्तं सुग्रीवं प्रीयमाणः, इदं विनीतवचनम् अब्रवीत्— "यदि ते रोचते, सौम्य, वयं किष्किन्धां त्यजामः।" लक्ष्मणस्य सुसंस्कृतं वचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः प्रहृष्टः प्रत्युवाच— "एवमस्तु! गच्छामः। अहं तवाज्ञायाम् स्थास्ये।" एवं लक्ष्मणं शुभलक्षणं प्रति उक्त्वा, सुग्रीवः तारा अन्याश्च स्त्रीः विससर्ज। ततः सुग्रीवः उच्चैः "आगच्छन्तु!" इति कपिश्रेष्ठान् आह्वयत्। तस्य वचः श्रुत्वा, कपयः शीघ्रं समागताः। तदा सर्वे उपस्थिताः, अञ्जलिपुटाः, स्त्रीदृश्याश्च, तान् प्रति सूर्यसमप्रभः राजा आगतान् इदं वचनम् अब्रवीत्— "मम शिबिकां शीघ्रं आनयत।" तस्य वचनं श्रुत्वा, शीघ्रकर्मणः कपयः रमणीयां शिबिकां आनयन्। शिबिकां समुपस्थितां दृष्ट्वा, कपिराजः सौमित्रये "लक्ष्मण, शीघ्रं आरोह," इति अब्रवीत्। ततः सुग्रीवः, सूर्यसमप्रभः, सुवर्णशिबिकाम् आरोहन्, लक्ष्मणेन सह, बहुकपियुक्तया, शुक्लच्छत्रेण छत्रीकृतः। सर्वतः शुक्लचामरैः व्यजनः, शङ्खदुन्दुभिनिनादैः सत्कृतः, सूतमागधैः स्तुतश्च। राजलक्ष्मीं प्राप्तः सुग्रीवः, शस्त्रपाणिकपिशतैः परिवृतः, प्रस्थितः। एवं परिवृतः स यत्र रामः प्रतीक्षते तत्र जगाम। तं देशं प्राप्य, रामेण सत्कृतः, बलवान् सुग्रीवः लक्ष्मणेन सह शिबिकात् अवातर। रामस्य समीपं गत्वा, अञ्जलिपुटः तस्थौ। सुग्रीवे तथा स्थिते, सर्वे कपयः अपि अञ्जलिपुटाः। तं पद्मकोशमिव सरसि स्थितं दृष्ट्वा, रामः सुग्रीवेण सह कपिसैन्यं दृष्ट्वा प्रहृष्टः। प्रणतम् कपिपतिं उत्थाप्य, राघवः स्नेहसमन्वितः आलिङ्ग्य, सम्मानपूर्वकं तम् उपावेशयत्। तं भूमौ उपविष्टं दृष्ट्वा, रामः उवाच— "यो धर्मं च अर्थं च कामं च यथाकालं विभजति, स राजा कपिश्रेष्ठः। यः तु धर्मार्थौ परित्यज्य केवलं कामं अनुतिष्ठति, स वृक्षाग्रशायी पतित्वा जागर्ति इव। शत्रुनाशे मित्ररक्षणे च प्रवृत्तः राजा धर्मे स्थितः, त्रिवर्गफलभोगी भवति। इदानीं यत्नकालः, रिपुघातक। एतत् त्वया कपिभिः मन्त्रिभिश्च सह चिन्तनीयं।" इति उक्ते, सुग्रीवः रामं प्रत्युवाच— "मम श्रीः यशः च शाश्वतं कपिराज्यं च नष्टम्; तव प्रसादात्, महाबाहो, सर्वं पुनः प्राप्तम्। देवतानां तव च जयिनः भ्रातुः प्रसादेन, कृतस्य प्रतिकर्ता यो न भवति, स एव नृणां पापकृतमधिकः।