हिमालयेṣu शरणं प्राप्य फलमूलाशिनः कोटिशः सहस्रशश्च वानराः तत्रैकत्र समागताः। विंध्यगिरितः अपि वानरकोटयः सहस्रशः, मङ्गलसमाना घोरकर्माणः शीघ्रगामिनः, त्वरया अवतीर्णाः। क्षीरसागरतीरेषु, तमालवनान्तरेषु, नारिकेलभक्षिणः ये वानराः, तेषां संख्या न ज्ञायते। वनेभ्यः गुहाभ्यः नद्यः च, बलिनां वानरसेनानां आगमनं सूर्यस्यापि पानमिव बभूव। ये तु वीर्यवन्तो वानराः अन्यान् शीघ्रयितुं गतवन्तः, ते हिमालये महत् वृक्षं ददृशुः। तस्मिन्नेव पुण्ये गिरौ पूर्वं महद् शिवयज्ञं सम्पन्नम्, सर्वदेवतामनःप्रहर्षकरं रमणीयं चासीत्। तत्र वानराः हविःप्रवाहात् उत्पन्नानि मूलफलानि ददृशुः, ये देवानां प्रियाणि, अमृतसदृशरसं यासां स्वादुः। तानि दिव्यानि फलमूलानि, यः कश्चित् एकदा भुङ्क्ते, स मासपर्यन्तं तृप्तिम् अधिगच्छति। ततः फलभक्षिणः श्रेष्ठवानराः तानि दिव्यानि मूलफलानि, दिव्यौषधयश्च जगृहुः। तस्मात् यज्ञस्थलात् गन्धयुक्तानि पुष्पाणि अपि हृतवन्तः, सुग्रीवस्य प्रीत्यर्थम्। ते सर्वे वानरश्रेष्ठाः, पृथिव्यां सर्ववानरान् प्रेरयित्वा, शीघ्रं सेनाग्रतः जग्मुः। ततः क्षणेन एव शीघ्रगामिनः वानराः किष्किन्धां प्रति, यत्र सुग्रीवो वानरराजः स्थितः, समुपाजग्मुः। ते वानराः, सर्वौषधिफलमूलानि संगृह्य, तानि तस्मै निवेद्य, इदं वचनम् ऊचुः— "सर्वे पर्वतान्, नद्यः, वनानि च पृथिव्यां अन्वेषितानि; सर्वे वानराः तवाज्ञया आगच्छन्ति।" एवं सप्तत्रिंशत्तमं सर्गं शृणु। ततः सर्वाणि उपहृतानि द्रव्याणि प्राप्त्वा, सर्ववानरान् सान्त्वयित्वा, सुग्रीवः तान् सर्वान् विससर्ज। कार्यसिद्धान् सहस्रशो वानरान् विसर्ज्य, आत्मानं च, राघवं च, कृतकृत्यम् अमन्यत। तदा लक्ष्मणः, सर्ववानराणाम् श्रेष्ठं, बलिनं च सुग्रीवं, सन्तोषयन्, इदं मानपूर्वं वचनम् अब्रवीत्— "यदि ते रोचते, सौम्य, वयं किष्किन्धात् प्रस्थितुं यत्नामः।" लक्ष्मणस्य सुसंयुक्तं वाक्यं श्रुत्वा, सुग्रीवः हृष्टः प्रत्युवाच— "एवमस्तु! गच्छामः। अहम् अपि तवाज्ञायाम् स्थितः।" एवं लक्ष्मणं शुभलक्षणम् उक्त्वा, सुग्रीवः तारा अन्याश्च स्त्रियः विससर्ज। ततः स उच्चैः वानरश्रेष्ठान् आह्वयन् "आगच्छन्तु!" इति उक्त्वा, तेषां वचनं श्रुत्वा, वानराः शीघ्रं समेयुः। तदा राजा, सूर्यसन्निभः, समुपस्थितान् सर्वान् वानरान्, स्त्रीभिः दृश्यमानान्, अञ्जलिपुटान्, इदं वचनम् अब्रवीत्— "वानराः, शीघ्रं मम शिबिकां आनयत।" तस्य वचः श्रुत्वा, त्वरया वानराः शोभनां शिबिकां आनयन्। शिबिकां समुपस्थितां दृष्ट्वा, वानरराजः सौमित्रये "लक्ष्मण, शीघ्रं आरोह" इति उक्त्वा, स्वयं सूर्यसन्निभः सुवर्णशिबिकाम् आरुरोह। सा शिबिका बहुभिः वानरैः युक्ता आसीत्, श्वेतच्छत्रेण छायिता, चतुर्दिशं श्वेतचामरैः वीजनं कृतम्, शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैः, सूतैः स्तूयमानः च। स राजा सुग्रीवः, परमं राजलक्ष्म प्राप्तः, शस्त्रपाणिभिः शतशो भीमवानरैः परिवृतः, यत्र रामः प्रतीक्षते तत्र जगाम। तत्र गत्वा, रामेण सत्कृतः, बलवान् सुग्रीवः लक्ष्मणेन सह शिबिकात् अवतीर्य, रामस्य समीपं गत्वा अञ्जलिं बद्ध्वा स्थितः। तं दृष्ट्वा, वानराः अपि अञ्जलिं बद्ध्वा स्थिताः। रामः तं पद्मकोशोपमं सुग्रीवं दृष्ट्वा, वानरसेनां च महतीं दृष्ट्वा, हृष्टः बभूव। तदानीं वानरपतिं पादयोः पतितं उत्थाप्य, राघवः स्नेहपूर्वं ससन्मानं च आलिङ्ग्य, धर्मात्मा सः तं उपवेशयामास। तं भूमौ उपविष्टं दृष्ट्वा, रामः इदं वचनम् अब्रवीत्— "यो धर्मं, अर्थं, कामं च यथाकालं पश्यति, स नृपः वानरेषु श्रेष्ठः। यः तु धर्मार्थौ परित्यज्य केवलं कामं सेवते, स वृक्षाग्रशायी पतित्वा जागरित इव। शत्रुनाशे प्रवृत्तः, मित्ररक्षणे नियुक्तः राजा, त्रिवर्गफलभोगी धर्मे प्रतिष्ठितः। इदानीं यत्नस्य कालः, रिपुघ्न। एतत् त्वया, हरिपते, वानरैः मन्त्रिभिः च सह विचार्यम्।" एवं उक्ते, सुग्रीवः रामं प्रत्युवाच— "मम श्रीः, कीर्तिः, शाश्वती वानरराज्यं च नष्टम् आसीत्; तव प्रसादात्, महाबाहो, सर्वं पुनः प्राप्तम्।