हनुमतः वायुपुत्रस्य वचः श्रुत्वा, स सुग्रीवः वानराधिपः, मेघपर्वतसन्निभान्, भीमदर्शनान्, आकाशमिव व्याप्नुवत् श्रेष्ठवानरान् स्वाज्ञया प्रेषयामास। ये वानराः पथज्ञाः, पृथिव्यां सर्वत्र गताः, तान् शीघ्रं ममाज्ञया सर्ववानरान् आनयन्तु इति सः आज्ञापयत्। तस्य वचः श्रुत्वा, स वायुपुत्रः बलिनः वानरान् सर्वदिशः प्रेषयामास। ये वानराः राज्ञा प्रेषिताः, विहङ्गगति-संपन्नाः, तेजसा प्रकाशवत्, विष्णोः त्रिविक्रमगतिसदृशगमना, ते तत्क्षणमेव प्रस्थितवन्तः। रामस्य कृते, ते वानराः सागरपर्वतवनह्रदवासिनः सर्ववानरान् द्रुतं प्रेरयामासुः। सुग्रीवस्य यमसदृश्यां आज्ञां श्रुत्वा, भीताः वानराः तस्य रोषं स्मरन्तः समागतवन्तः। ततः तस्मात् पर्वतात् त्रीणि कोट्यः बलिनां कृष्णाः कज्जलसन्निभानां वानराणां राघवस्य समीपं प्रस्थिताः। यत्र सूर्यः अस्तं गच्छति, तस्मात् श्रेष्ठपर्वतात् दश कोट्यः तप्तहेमसन्निभाः वानराः निर्गताः। कैलासशिखरात् सिंहव्याघ्रसन्निभाः प्रभामयाः कोट्यः सहस्रशः वानराः समागताः। हिमवत्समाश्रिताः फलमूलभक्षिणः कोटिशतसहस्रेषु सहस्रं वानराः तत्र समवेताः। विन्ध्यगिरितः भूमौ अङ्गारकसमानाः भीषणकर्माणः सहस्रकोटयः वानराः शीघ्रं अवतीर्णाः। क्षीरसागरतीरे तमालवने नारिकेलभक्षिणः ये वानराः, तेषां संख्या न ज्ञायते। वनगुहानद्यः तः बलिनः वानरसेना, सूर्यं पिबन्तीव, समागताः। ये तु वानरवीराः अन्यवानरान् शीघ्रं प्रेरयितुं गतवन्तः, ते हिमवतः महतीं वृक्षं ददृशुः। तस्मिन् पुण्ये शैले पूर्वं शिवस्य महायज्ञः अभवत्, यः सर्वदेवतामनःप्रह्लादकारी रम्यः च आसीत्। तत्र वानराः हविःप्रवाहात् उत्पन्नानि दिव्यानि अमृतसदृशानि फलमूलानि ददृशुः, ये देवभोजनाय योग्याः। तानि दिव्यानि फलमूलानि, यः कश्चन एकवारं भुङ्क्ते, स मासपर्यन्तं तृप्तः भवति। ते फलमुख्यवानराः तानि दिव्यानि मूलफलानि, तथा दिव्यौषधयः अपि जगृहुः। तस्मात् यज्ञस्थलात् सुगन्धीनि पुष्पाणि, सुग्रीवस्य प्रियाय, तत्र गत्वा आनयन्ति स्म। ततः सर्वे श्रेष्ठवानराः, पृथिव्यां सर्ववानरान् प्रेरयित्वा, शीघ्रं सेनाग्रतः प्रस्थितवन्तः। ते शीघ्रगामिनः वानराः तस्मिन्नेव क्षणे, यत्र सुग्रीवः वानरः आसीत्, तत्र किष्किन्धां शीघ्रं प्राप्ताः। वानराः, सर्वौषधिफलमूलानि सङ्गृह्य, तान् सुग्रीवाय समर्प्य, इदं वचनम् ऊचुः— "समस्ते भूमौ पर्वतनद्यवनानि अन्वेषितानि; सर्वे वानराः भवतः आज्ञया आगच्छन्ति।" एवं कथां शृणु, अष्टत्रिंशसर्गस्य आरम्भः अस्ति। सुग्रीवः, सर्वाणि उपहाररूपेण आनितानि प्राप्त्वा, सर्ववानरान् सान्त्व्य, तान् समस्तान् विससर्ज। तान् सहस्रशः कार्यसिद्धान् वानरान् विसर्ज्य, स्वं च, बलिनं राघवं च, कृतार्थं मन्यमानः। तदा लक्ष्मणः, सर्ववानराणां श्रेष्ठं बलिनं च सुग्रीवं संतोषयन्, सानुरागं वचनमुवाच— "यदि ते रोचते, सौम्य, तर्हि किष्किन्धात् प्रस्थानं कुर्मः।" इत्येवं लक्ष्मणस्य सुसंस्कृतं वचनं श्रुत्वा, सुग्रीवः अतिप्रीतः प्रत्युवाच— "एवं अस्तु! गच्छामः। अहं भवतः आज्ञायाम् स्थितः।" एवं लक्ष्मणं शुभलक्षणं संबोध्य, सुग्रीवः तारां च अन्याश्च स्त्रियः विससर्ज। सुग्रीवः "आगच्छत" इति उच्चैः श्रेष्ठवानरान् आह्वयत्। तस्य वचः श्रुत्वा, वानराः शीघ्रं समागतवन्तः। तत्र समागतान्, हस्ताञ्जलिपुटान्, स्त्रीदृश्यान्, तेजसा आदित्यसमानः राजा, तान् इदं वचनम् उक्तवान्— "वानराः, शीघ्रं मम पालकीम् आनयत।" तस्य वचः श्रुत्वा, वानराः शीघ्रकर्मणः, शोभनां पालकीम् आनयन्ति स्म। तां पालकीं दृष्ट्वा, वानरराजः सौमित्रये— "लक्ष्मण, शीघ्रं आरोह" इति उक्त्वा, स्वर्णमयान् वाहनं, बहुवानरयुक्तं, लक्ष्मणेन सह आरुरोह। तस्य शिरसि शुक्लच्छत्रं धार्यते स्म; सर्वतः शुक्लचामरीभिः व्यजनं क्रियते स्म; शङ्खदुन्दुभिनादैः, सूतमागधैः च प्रशंस्यमानः आसीत्। परमराज्यश्रीं प्राप्तः सः सुग्रीवः, शस्त्रपाणिभिः भीमवानरशतैः परिवृतः, प्रस्थितवान्। एवं परिवृतः, यत्र रामः प्रतीक्षते स्म, तत्र गतः। तत्र सम्प्राप्तः, रामेण पूजितः, महाबलः सुग्रीवः लक्ष्मणेन सह पालक्यात् अवतीर्य, रामं समीपं गत्वा अञ्जलिं कृत्वा स्थितवान्।