सत्यवती नाम सा परमधार्मिकः पतिसंयुक्ता स्वशरीरेण स्वर्गं जगाम, महती च नदी कौशिकी अभवत्। दिव्या सा कौशिकी, शुद्धसलिला, रम्या, हिमालयशिखरे स्थित्वा, लोकरक्षार्थं नदीरूपेण प्रतिष्ठिता मम भगिनी अभवत्। अतः अहं हिमालयपार्श्वे कौशिकीभगिन्या सह स्नेहसंयुक्तः सुखेन वसामि, हे रघुनन्दन। सा पुण्यशीला सत्यवती सत्यधर्मनिष्ठा पतिसंयुक्ता महाभागा कौशिकी उत्तम नदी अभवत्। राम, तपस्यया तां विहाय अहं इह आगतः; सिद्धाश्रमं प्राप्तवान्, तव तेजसा सिद्धः अभवम्। हे राम, एषा मम जन्मकथा, वंशकथा, भूमिकथा यथा त्वया पृष्टा, हे महाबाहो। हे काकुत्स्थनन्दन, निशीथः अतीतः, कथा श्रुत्वा त्वं विश्रान्तिं कुरु, शुभं भवतु, यत्र यात्रा बाधा न भवेत्। सर्वे वृक्षाः निश्चलाः, वन्यजीवाः पक्षिणः च तुष्टाः, दिशः अपि हे रघुनन्दन, रात्र्याः तमसा आच्छादिताः। सन्ध्या शनैः शनैः नष्टा, आकाशः इव नेत्रैः आच्छन्नः, तारा नक्षत्रप्रभया दीप्तः। शीतांशुः चन्द्रः उदितः, जगत् तमः नुदन्, स्वप्रभया जीवजनानां मनः प्रमोदितवान्। रात्रिचराः प्राणीः यत्र तत्र विचरन्ति, यक्षगणाः राक्षसाः भीमाः मांसभक्ष्य भूताः च सञ्चरन्ति। एवं उक्त्वा महातेजाः महर्षिः मौनं उपागच्छत्; सर्वे ऋषयः तं सम्मान्य 'साधु साधु' इति प्रशंसन्। कौशिकवंशः महत्तमः, धर्मनिष्ठः; कुशपुत्राः उत्तमात्मानः, ब्रह्मसदृशाः, नरश्रेष्ठाः। विशेषतः त्वं विश्वामित्रः, प्रसिद्धः; कौशिकी नदी वंशस्य यशः वर्धयति। प्रमुदितैः ऋषिसत्तमैः प्रशस्तः, कौशिकपुत्रः महात्मा सूर्यास्तमयवत् शयनं प्रविष्टः। रामः सौमित्रिणा सह, किञ्चित् विस्मितः, ऋषिसत्तमं प्रशस्य, तदनन्तरं शयनं गतः। शोणतीरे शेषरात्रिं महर्षिभिः सह यापयित्वा, रात्रिः अत्युत्कृष्टा जाता, विश्वामित्रः उवाच। रात्रिः दीप्तः, हे राम; प्रभातः आरम्भः। उत्तिष्ठ उत्तिष्ठ, शुभं भवतु, यात्रा सज्जीभव। तस्य वचनं श्रुत्वा, प्रातःकर्म कृत्वा, रामः यात्रायै उत्सुकः, इदं वचनं उवाच। एषा शोणा नदी रम्या, शुद्धसलिला, गम्भीरा, शैलशिखरैः शोभिता। केन मार्गे, हे ऋषे, वयं तीर्तुं शक्नुमः? एवं पृष्टः रामेण, विश्वामित्रः प्रत्युवाच—'एषः मार्गः मया दर्शितः, येन महर्षयः यान्ति।' एवं उक्तः विश्वामित्रेण, महर्षयः विविधवनानि निरीक्ष्य प्रस्थिताः। दीर्घं मार्गं गत्वा, दिनस्यार्धे, ते जाह्नवीं नदीं दृष्टवन्तः, या महर्षिभिः सेविता। तां पुण्यनदीं, हंसक्रौञ्चनिवासां दृष्ट्वा, सर्वे ऋषयः रामः च प्रमुदिताः अभवन्। तस्य तीरे सर्वे वासस्थानं कृतवन्तः; स्नानं कृत्वा, पितृदेवताभ्यः तर्पणं दत्तवन्तः। अग्निहोत्रं कृत्वा, अमृतसदृशं हविः भुक्त्वा, शुभतीरे जाह्नवीं प्रविष्टाः, हर्षपूर्णचित्ताः अभवन्। महात्मा विश्वामित्रः सर्वतः ऋषिभिः परिवृतः, रामः च सौमित्रिणा सह, सम्यक् उपविष्टः, हर्षितचित्तः विश्वामित्रं उवाच। भगवन्, त्रिपथगा गङ्गायाः उत्पत्तिकथा श्रोतुम् इच्छामि; सा कथं त्रैलोक्यविजयिनी नदीपतिः अभवत्? रामवाक्यप्रेरितः महर्षिः गङ्गायाः उत्पत्तिं जन्मकथां कथयितुम् आरभत। हे राम, हिमवत् पर्वतराजः, महान् रत्नाधारः, पृथिव्यां द्वे कन्ये अप्रतिमसौन्दर्ये असन्। तयोः माता मेना, मेरुपुत्री, रम्या, हिमवत्प्रियपत्नी। तस्याः, हे रघुनन्दन, गङ्गा ज्येष्ठा कन्या अभवत्; द्वितीया उमा नाम्ना। ततः, देवकार्यसिद्ध्यर्थं, सर्वे देवाः ज्येष्ठां गङ्गां त्रिपथगाम् पर्वतराजं याचितवन्तः। हिमवत् धर्मेण गङ्गां, लोकपावनीं, स्वेच्छया प्रवहन्तीं, त्रैलोक्यहिताय दत्तवान्। गङ्गां प्राप्य, लोकहितैषिणः देवाः, प्रयोजनसिद्ध्याः प्रस्थिताः। हे रघुनन्दन, पर्वतस्य अन्यया कन्या, कठोरव्रतानुष्ठानपरायणा, तीव्रं तपः आचरितवती। पर्वतराजः उमान्, लोकपूज्यां, अप्रतिमसौन्दर्यां, रुद्राय दत्तवान्, यतः सा घोरतपसा युक्ता। हे राम, एते पर्वतराजस्य द्वे कन्ये, लोकसम्मानिते—गङ्गा नदीश्रेष्ठा, उमा देवी च। हे विप्रश्रेष्ठ, सर्वं तव उक्तम्—गङ्गा त्रिपथगा कथं प्रथमं दिवं गता इति। इति कथा समाप्ता।