हनुमतः वायुसूनोः वचः श्रुत्वा, सुग्रीवः वानरराजः शक्तिमन्तः वानरान् शतशः, सहस्रशः, कोटिशश्च स्वाज्ञया प्रेषयामास। तस्य आज्ञया मेघगिरिसदृशाः, भयङ्करदर्शनाः, गगनमिव व्याप्नुवन्तः वानरश्रेष्ठाः निर्गच्छन्तु इति स आदेशः दत्तः। ये मार्गविदः वानराः, ते भूमौ सर्वत्र गत्वा शीघ्रं सर्वान् वानरान् आनयन्तु इति च तेन उक्तम्। एवं वायुसूनोः वचनं श्रुत्वा, स वानरराजः सर्वदिशं बलिनः वानरान् प्रेषयामास। तेन प्रेषिताः वानराः पक्षिसमाः, तेजसः, विष्णोः त्रिविक्रमगतिसमाः, तत्क्षणमेव प्रस्थिताः। ते वानराः रामस्य कृते, समुद्रेषु, पर्वतेषु, वनेषु, सरःसु च वसन्तः सर्वान् वानरान् प्रेरयामासुः। सुग्रीवस्य आज्ञां मृत्युशासनसमानां श्रुत्वा, तस्य कोपात् बिभ्यन्तः वानराः शीघ्रं समागच्छन्। ततः तस्मात् पर्वतात् कोलास्यसमाः, तिलकस्यानिलसमा बलिनः वानराः त्रिकोट्यः, कालिम्ना अञ्जनसमानाः, राघवस्य समीपं प्रस्थिताः। यत्र सूर्यास्तं गच्छति तस्मात् उत्तमात् पर्वतात्, तप्तहेमाभाः दशकोटयः वानराः निर्गच्छन्। कैलासशिखरात् सिंहव्याघ्रसमानप्रभाः कोटिसहस्रशः वानराः समागच्छन्। हिमालये फलं मूलं चाश्रित्य वसन्तः कोटिसहस्रयुताः वानराः सहस्रं समेत्य तत्र संनिपेतुः। विंध्यपर्वतस्य शिखरात्, भौमसमाः, भयानककर्माणः, सहस्रशः वानरकोटयः शीघ्रं अवतीर्णाः। क्षीरसागरतीरे, तमालवनेषु, नारिकेलभक्षिणः ये वानराः, तेषां संख्या न ज्ञायते। वनात्, गुहाभ्यः, नद्यः च, बलिनः वानरसेना सूर्यं पिबन्तीव समागच्छत्। ये तु वीर्यवन्तः वानराः सर्वान् वानरान् शीघ्रं प्रेरयितुं गताः, ते हिमालये महत्तरं वृक्षं दृष्टवन्तः। तस्मिन् पुण्ये पर्वते, कदाचित् शिवार्थे महायज्ञः कृतः, यः सर्वदेवतामनःप्रह्लाददायकः आसीत्। तत्र वानराः हविःप्रवाहात् उत्पन्नं दिव्यं फलमूलं ददृशुः, यत् सुराणामपि प्रियं, अमृतोपमं स्वादु। तद् दिव्यं फलमूलं यः कश्चन एकदा भुङ्क्ते, स मासपर्यन्तं तृप्तः भवति। फलभक्षकाः ते वानरश्रेष्ठाः तानि दिव्यानि मूलफलानि, दिव्यौषधयश्च जगृहुः। तस्मात् यज्ञस्थानात्, सुगन्धीनि पुष्पाणि अपि आदाय, सुग्रीवस्य प्रियार्थं तत्र आगच्छन्। एवं सर्वे वानरश्रेष्ठाः, सर्वान् वानरान् भूमौ प्रेरयित्वा, शीघ्रं सैन्यानाम् अग्रे प्रस्थिताः। तस्मिन् क्षणे वेगेन ते वानराः किष्किन्धां यत्र सुग्रीवः स्थितः, आगच्छन्। ते वानराः सर्वाणि औषधानि, फलानि, मूलानि च संहृत्य तस्मै अर्पयित्वा, इदं वचनम् ऊचुः— "भूम्याः सर्वे पर्वताः, नद्यः, वनानि च अन्विष्टानि; सर्वे वानराः तव आज्ञया आगच्छन्ति।" इति अष्टत्रिंशत्तमे सर्गे श्रूयताम्। सुग्रीवः, सर्वाणि उपनयनानि स्वीकृत्य, सर्वान् वानरान् सान्त्वयित्वा, तान् सर्वान् विससर्ज। तेषां सहस्राणि कार्यं समाप्य, विसृष्टानि, सः आत्मानं च, बलिनं राघवं च, सिद्धकृत्यम् मेने। तदा लक्ष्मणः, सर्ववानराणां श्रेष्ठं, बलसम्पन्नं सुग्रीवं प्रहृष्टः, इदं विनीतं वचनम् अब्रवीत्— "यदि ते रोचते, सौम्य, किष्किन्धात् गच्छामः।" लक्ष्मणस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा, सुग्रीवः प्रहृष्टचित्तः प्रत्युवाच— "एवं अस्तु! गच्छामः। अहम् अपि तव आज्ञायाम् स्थितः।" एवं लक्ष्मणं शुभलक्षणं प्रति उक्त्वा, सुग्रीवः तारां च अन्याः स्त्रियश्च विससर्ज। ततः सुग्रीवः उच्चैः "आगच्छन्तु!" इति वानरश्रेष्ठान् आह्वयत्। तस्य वचः श्रुत्वा, वानराः शीघ्रं समवेताः। तेषां समागमने, स्त्रीदृश्येषु, करान् प्रणम्य, राजा सवितृप्रभः, सर्वान् वानरान् सम्बोधितवान्— "वानराः, शीघ्रं मम शिबिकां आनयन्तु!" तस्य आदेशं श्रुत्वा, वानराः शीघ्रकर्मणः, रम्यां शिबिकां आनयन्। शिबिकां दृष्ट्वा, वानरराजः सौमित्रये— "लक्ष्मण, शीघ्रं आरोह," इति उक्त्वा, स्वयं च सवितृप्रभः सुवर्णशिबिकाम् आरुरोह। सा शिबिका बहुवानरयुक्ता आसीत्, तत्र लक्ष्मणः च सुग्रीवः चारूढौ, श्वेतच्छत्रेण शीर्ष्णि धृते। सर्वतः श्वेतचामरैः व्यजनैः व्यजन्यमानः, शङ्खदुन्दुभिस्वनैः, सूतमागधैः स्तूयमानः, सुग्रीवः परमं राज्यमहिमानं प्राप्य, प्रस्थितः। सः शस्त्रपाणिभिः शतशः विक्रान्तवानरैः परिवृतः, यत्र रामः प्रतीक्षते तत्र जगाम। तं देशं प्राप्तः, रामेण पूजितः, सुग्रीवः तत्र स्थितः।