लक्ष्मणः हरिप्रवरं सुग्रीवं सस्नेहम् उवाच—“मे भ्राता रामः, हे वानराधिप, अद्य तव संरक्षणेन सत्यतः रक्षितः। तव महात्मनः सुग्रीवस्य रक्षणं लब्ध्वा सः विशेषेण सुरक्षितः। त्वं तु बलसम्पन्नः शुद्धचारित्रश्च, अतः वानरराज्यस्य अनुत्तमं सौभाग्यं भोक्तुं यथार्हः। त्वं मित्रभूतः सन्, महाबलिन् सुग्रीव, रामस्य रिपून् रणाङ्गणे निःसंशयं विनाशयिष्यसि। तव वचनानि धर्मज्ञस्य, कृतज्ञस्य, युद्धे न पलायमानस्य युक्तानि च समुचितानि च। मम ज्येष्ठभ्राता अथवा त्वं वानरश्रेष्ठः, दोषान् जानन्, समर्थश्च, एवमुक्तुं योग्यः अन्यः कः? त्वं हि वीर्येण बलेन च रामसमः, वानरश्रेष्ठ, चिरकालं देवैः तस्य सखायं कृतः। अधुना तु महाबाहो, शीघ्रं मया सह निर्गम्य, तव प्रियं मित्रं रामं, भार्याहरणदुःखेन शोकाकुलं, सान्त्वय। यदि रामस्य वचः श्रुत्वा, शोकवशात् अहं तव प्रति कठोरं किञ्चिद् उक्तवान्, तदा मे सखे, तदपि क्षन्तुम् अर्हसि।” एवं लक्ष्मणेन उक्तः, महात्मना, तत्र स्थितं हनूमन्तं सुग्रीवः इदं वचनम् अब्रवीत्—“ये वानराः महेन्द्रपर्वते, हिमवति, विन्ध्ये, कैलासे, मन्दरे, पाण्डुशिखरे, पञ्चसु पर्वतेषु च वसन्ति; ये च उदयन्तसूर्यसङ्काशाः, पश्चिमसागरतीरे शैलशिखरस्थाः, ये च सूर्यनिकेतने, सायंमेघसन्निभे शैले, पद्माचलवने शरणं गताः महाबलिनः वानराः; ये च अञ्जनाचलवासिनः, कालमेघसङ्काशाः, गजपतिसमबलिनश्च; ये च सुवर्णवर्णाः, महागुहावासिनः, मेरुशिखरनिवासिनः, धूम्रगिरौ शरणं प्राप्ताः; ये च उदयन्तसूर्यसंकाशाः, महारक्तशैले वसन्ति, मधुमदुविलोलाः शीघ्रगाः वानराः; ये च रम्ये गन्धवत्यां महावने, मुनिनाम् आश्रमे, सर्वत्र काननेषु च वसन्ति—तान् सर्वान् पृथिवीतलात् उपायैः सामदानादिभिः, शीघ्रतरान् वानरान् सह, शीघ्रं आनय। ये च मया पूर्वं प्रेषिताः शीघ्रगामिनः वानराः, तेषां शीघ्राय अधिकान् वानरपतीन् प्रेषय। ये च कामासक्ताः, मन्दगतयः, तान् अपि वानरश्रेष्ठान् शीघ्रं आनय। ये च दुष्टाः, मम आज्ञां दशसु दिवसेषु न आगच्छेयुः, ते राज्याज्ञाभङ्गकारिणः हन्तव्या एव। शतशः, सहस्रशः, कोटिशश्च सिंहोपमाः मम आज्ञया प्रस्थिताः सन्तु। मेघगिरिसमाः, व्योमावृताः, भीमदर्शनाः वानरश्रेष्ठाः मम आज्ञया इतः प्रयान्तु। ये च मार्गविदः, सर्वेषु स्थलेषु गताः, मम आज्ञया सर्वान् वानरान् शीघ्रं आनयन्तु।” एवं वातात्मजस्य वचः श्रुत्वा, वानरराजः सर्वदिशः महाबलिनः वानरान् प्रेषयामास। ते वानराः, राज्ञा प्रेषिताः, पक्षिवल्लघवायुविष्णुपदगतिकाः, तत्क्षणमेव प्रस्थिताः। रामस्य कृते, ते वानराः, सागरेषु, पर्वतेषु, वनेषु, सरःसु, सर्वत्र वानरान् प्रेरयामासुः। सुग्रीवस्य मृत्युसदृशाम् आज्ञां श्रुत्वा, तस्य कोपभीताः वानराः शीघ्रं आगच्छन्। तदा तस्मात् पर्वतात् त्रिकोट्यः महाबलिनः कालाञ्जनसदृशाः वानराः राघवस्य समीपं प्रस्थिताः। यत्र अस्तं गच्छति सूर्यः, तस्मात् श्रेष्ठपर्वतात् दशकोटयः कनकप्रभाः वानराः निर्गताः। कैलासशिखरात् सिंहव्याघ्रसदृशतेजसः कोटिसहस्राणि वानराणाम् एकत्र समागच्छन्। फलमूलभक्षिणः, हिमवत्पर्वताश्रयिणः, तेषां कोटिसहस्रेषु सहस्रं वानराणाम् समायातम्। विन्ध्यशिखरात्, भौमसमानाः, भीषणकर्माणः, सहस्रशः कोटयः वानराः शीघ्रं अवतीर्णाः। क्षीरसागरतीरवासिनः, तामालवननिवासिनः, नारिकेलभक्षिणः वानराः, येषां संख्या न ज्ञायते। वनात्, गुहायाः, नद्याः च, महाबलिनः वानरसेना सूर्यं इव आपिबन्ती समागता। ये तु वीर्यवन्तः वानराः अन्यान् शीघ्रगमनाय प्रेषिताः, ते हिमवतः शिखरे महत्तरं तरुं दृष्टवन्तः। तस्मिन् पुण्ये शैले, कदाचित् शिवस्य महायज्ञः कृतः, सर्वदेवमानसप्रहर्षकः। तत्र वानराः हविप्रवाहसमुत्पन्नं दिव्यं फलमूलं दृष्टवन्तः, अमृतसदृशं, देवोपभोग्यं च। तद् दिव्यं सुरम्यं फलमूलं, हविःसमुत्पन्नं, येन कश्चित् एकवारं भुक्तं, स मासपर्यन्तं तृप्तः भवति। तानि दिव्यानि फलमूलानि, दिव्यौषधयः च, ते फलभक्षिणः वानरश्रेष्ठाः आदाय तत्र स्थिताः। एवं सुसम्पन्ना वानरसेना, सर्वदिशः समागता, रामस्य सहाय्यार्थं सुग्रीवस्य आज्ञया समवेताभवत्।