तदा धर्मात्मा लक्ष्मणः तारा-वचनेन सान्त्वितः, विनयपूर्वकं श्रुत्वा, मनसा तस्याः वाक्यमङ्गीकृतवान्। तस्याः वचनस्य गृहीते सति, कपिसैन्याधिपतिः सुग्रीवः महता भयेन संविग्नः स्वं वस्त्रं सिक्तमिव विसृज्य, ग्रीवायाम् अधिगतं महद् बहुसूत्रं रुचिरं हारं छित्त्वा, अहङ्कारं विहाय, बलवता लक्ष्मणेन सुसम्मान्यं मधुरं वचनं उवाच। स उवाच—“सौमित्रे, श्रीः कीर्तिः स्थिरं च कपिराज्यं मम नष्टं, किन्तु रामस्य प्रसादेन तत्सर्वं पुनः प्राप्तम्। सः दिव्यः स्वकर्मणा कीर्तिमान् रामः कः अंशेन अपि प्रतिपूर्तुं शक्यः? धर्मात्मा राघवः केवलं मम साहाय्येन स्वशक्त्या च सीतां प्राप्स्यति, रावणं च हन्ता। स एकेन बाणेन सप्त महावृक्षान् गिरिं भूमिं च विदारयन्, तस्मै किं सहायैः? स धनुषि सञ्ज्ञायमानायां पृथिवी सगिरिद्रुमां कम्पते—तस्मिन् किं सहायैः? अहम् अपि तं नृपं रावणवधाय अनुयास्यामि। यदि मम दूतः विश्वासात् स्नेहात् वा किञ्चिदधिकं कृतवान्, तदपि क्षन्तव्यं, को हि न प्रमाद्यति?” एवं महात्मनः सुग्रीवस्य वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः प्रेम्णा तुष्टः प्रत्युवाच—“एष एव मम भ्राता रक्ष्यः प्राप्तः, विशेषतः त्वं धर्मज्ञः सुग्रीवः तस्य रक्षकः। तव बलं शीलं च दृष्ट्वा, त्वं नूनं कपिराज्यस्य परमं सौभाग्यं भोक्तुमर्हसि। त्वं च मित्रं भूत्वा, रामः शत्रून् रणाङ्गणे निहन्ति, असंशयं। तवेदं वचनं धर्मज्ञस्य कृतज्ञस्य न च युद्धे पराङ्मुखस्य योग्यं, यदुक्तं। भ्राता वा मम रामः, त्वं वा कपिश्रेष्ठः, दोषं जानन् शक्तिमान् च, एवं वक्तुमर्हसि। त्वं रामस्य वीर्येण बलेन च तुल्यः, कपिश्रेष्ठ, चिरकालं देवैः सख्याय समर्पितः। अधुना, वीर, शीघ्रं मया सह बहिर्गम्य, दुःखितं मित्रं सीताहरणशोकात् सन्तप्तं सान्त्वय। यदि च रामवचनं श्रुत्वा शोकवशात् अहं तव प्रति कटुवचनं उक्तवान्, तत् क्षन्तव्यम्, मित्र।” एवं तयोः मधुरं संवादं श्रुत्वा, तत्र तारा लक्ष्मणं पुनः सान्त्वयन्ती उवाच—“दश वर्षाणि, लक्ष्मण, धर्मात्मा विश्वामित्रः घृताचीसहितः आसक्तः, कालस्य गमनं न अवेदयत। सः कालविताम् अग्रण्यः अपि विश्वामित्रः कालस्य आगमनं न अवेदयत्, तर्हि सामान्यजनाः कथं जानन्ति? रामः अत्र तं क्षन्तुमर्हति, लक्ष्मण, तस्य शरीरं श्रान्तं, च कामेषु तृप्तिः न प्राप्ता। लक्ष्मण, त्वं निश्चित्य कार्यं निःसंशयं, कोपेन नाभिभूय, सामान्यजनवत्। त्वादृशाः पुरुषाः, पुरुषश्रेष्ठ, न कुप्यन्ति, न चिन्तनं विना। धर्मवित् त्वं, एकचित्तेन, सुग्रीवस्य कृते त्वां याचामि—उत्पन्नं महाक्रोधं त्यज, अनघ। रामस्य कृते, सुग्रीवः रुमां, आत्मानं, अङ्गदं, राज्यं, धनं, धान्यं, पशून् च त्यजेत्, एष मे निश्चयः। सुग्रीवः राघवं सीतया सह संयोजयिष्यति, राक्षसं तं दुष्टं हत्वा, यथा चन्द्रः रोहिण्या सह। लङ्कायां शतकोटयः राक्षसाः कथ्यन्ते, षट्त्रिंशत्सहस्रशतसहस्राणि च। तान् विक्रान्तान् रूपिणः राक्षसान् निहत्य एव रावणः हन्तुं शक्यः, येन मैथिली हृता। ते च सहायं विना संग्रामे न निहन्तुं शक्याः, लक्ष्मण, विशेषतः सुग्रीवेण, न च क्रूरः रावणः। एवं वालिना कपिश्रेष्ठेन उक्तं, परंपरा तु मम न सुस्पष्टा—यथाश्रुतं वदामि। नूनं कपिश्रेष्ठाः सहायार्थं प्रेषिताः, बहून् बलिनः कपीन् संग्रामाय आनयितुम्। तान् वीर्यवन्तः कपीन् प्रतीक्ष्य, एष कपिश्रेष्ठः न प्रस्थितः, राघवस्य कार्यसिद्धये। सौमित्रे, यथा पूर्वं सुग्रीवेण व्यवसितम्, अद्य सर्वे बलिनः कपयः आगन्तव्याः। अद्य शतसहस्राणि ऋक्षाणां, शतशः लाङ्गूलिनां च आगमिष्यन्ति, त्वं च रिपुसूदन, अनन्तकोटयः प्रभास्विनः कपयः, काकुत्स्थनन्दन। त्वद्वदनं रक्तलोचनं क्रुद्धं च दृष्ट्वा, कपिन्यः शान्तिं न लभन्ते, सर्वाः भीता, लघुकारणम् अपि आपद्भयम् इति मन्यन्ते।” एवं तत्र सर्वे सन्नद्धाः कपयः आगन्तुं प्रवृत्ताः। तदा सुग्रीवः हनूमन्तं समीपस्थितं इदं वचनं उवाच—“हनूमन्! सर्वान् बलिनः कपीन् शीघ्रं समाह्वय, रामस्य कार्यसिद्धये।” इति श्रीमद् वाल्मीकि-रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, पञ्चत्रिंशः, षट्त्रिंशः, सप्तत्रिंशश्च सर्गः समाप्तः।