मार्गः येन वाली हतः, तस्माद् न निरुद्धः; प्रतिज्ञाम् रक्षस्व, सुग्रीव, न वालिनो मार्गम् अनुगच्छ। नूनं त्वं न पश्यसि धनुः तानि च शराणि इक्ष्वाकुवंशस्य, वज्रसदृशानि; अतः सुखम् उपभुङ्क्षे, रामस्य कार्यम् च मनसि न चिन्तयसि। श्रोतव्यः पञ्चत्रिंशः सर्गः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे। यदा सौमित्रिः एवं उक्तवान्, अग्निसदृशदीप्तिमान्, तदा तारा, चन्द्रमुखी, लक्ष्मणम् संबोधितवती। "लक्ष्मण, त्वया न एवं वक्तव्यम्; सः न अर्हति तव कठोरवचनानि, विशेषतः कपिराजस्य श्रोतुम्। सुग्रीवः न कृतघ्नः, न च कपटः, न च क्रूरः; कपिराजः न अनृतं भाषते, न च वक्रः, वीर। वीर्यवान् सुग्रीवः न विस्मृतवान् यद् रामेण कृतं, यद् अन्यैः न शक्यम्; कपिः तद् स्मरति। रामस्य प्रसादेन सुग्रीवः स्थिरकीर्तिम्, कपिराज्यं, रुमां, माम्, त्वां च प्राप्तवान्, शत्रुजित्। पूर्वं दुःखितः सः, अधुनाऽत्यन्तसुखम् उपभुङ्क्ते; यथा विश्वामित्रः ऋषिः, तदा न कालम् वेद। दशवर्षाणि, लक्ष्मण, धर्मात्मा विश्वामित्रः घृताचीया सह तुष्टः, कालस्य गतिं न वेदितवान्। विश्वामित्रः अपि, कालज्ञेषु श्रेष्ठः, न कालागमनम् अवगच्छत्; तर्हि साधारणजनः कथम्? रामः तत्र क्षमेत, तस्य शरीरम् श्रान्तम्, लक्ष्मण, तस्य कामाः न तृप्ताः। लक्ष्मण, न क्रोधेन आक्रान्तः भव, साधारणजनवत्, यावत् निश्चित्य न अवगच्छसि। धर्मयुक्ताः नराः, यथा त्वम्, उत्तमपुरुष, न क्रोधम् शीघ्रं गृह्णन्ति, न विचार्य। त्वां याचामि, धर्मज्ञ, एकचित्तः, सुग्रीवस्यार्थे; महाक्रोधः उत्पन्नः त्यज्यताम्, दोषरहित। रामस्यार्थे, सुग्रीवः रुमां, माम्, अङ्गदम्, राज्यं, धनम्, धान्यम्, पशून् च त्यजेत्; एषा मम प्रतिज्ञा। सुग्रीवः रामं सीतया सह संयोजयिष्यति, यथा चन्द्रः रोहिण्या सह, तं दुष्टं राक्षसम् हत्वा। लङ्कायाम् शतकोटयः राक्षसाः कथ्यन्ते, षट्त्रिंशत्सहस्रशतसहस्राणि च। तान् विकटान् रूपान्तरान् राक्षसान् न हत्वा, रावणः न हन्यते, येन मैथिली हृताः। ते युद्धे न हन्यन्ति विनाऽन्यसाहाय्यं, लक्ष्मण, विशेषतः सुग्रीवेन, न च क्रूरः रावणः। एवं वाली, कपिराजः, यथावत् उक्तवान्; परम्परा न स्पष्टा, केवलं श्रुतं वदामि। नूनं कपिश्रेष्ठाः तव सहाय्याय प्रेषिताः, युद्धाय बहुवीर्यवान् कपीन् आनयितुम्। तान् बलिनः वीर्यवान् कपीन् प्रतीक्ष्य, कपिराजः न निर्गच्छति, राघवस्य कार्यसिद्ध्यर्थम्। सौमित्रे, यथा पूर्वं सुग्रीवेण निश्चितम्, अद्य सर्वे बलिनः कपयः आगन्तव्याः। अद्य शतसहस्राणि ऋक्षकपीनां, शतशः पुच्छिनः आगमिष्यन्ति, शत्रुनिग्रहे; अनन्तकोटयः दीप्तिमन्तः कपयः, ककुत्स्थवंशज। तव रक्तनेत्रं क्रुद्धं च मुखं दृष्ट्वा, कपिन्यः शान्तिं न प्राप्नुवन्ति; सर्वाः भीता, प्रथमं भयचिह्नम् सन्दिग्धाः। श्रोतव्यः षट्त्रिंशः सर्गः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे। तारा द्वारा साधु धर्मयुक्तवाक्यैः उक्तः सौमित्रिः, सौम्यस्वभावः, तस्य वचनम् अङ्गीकृतवान्। तद्वचनम् अङ्गीकृत्य, कपिसैन्येश्वरः, महाभयेन आक्रान्तः, वस्त्रं अपस्रजत्, यथा सिक्तम्। ततः सुग्रीवः, कपिसमूहस्य नाथः, गर्वरहितः, बहुसूत्रं विविधवर्णं महामालां कण्ठात् छित्त्वा। सुग्रीवः, सर्वकपिषु श्रेष्ठः, महाबाहुं लक्ष्मणम् विनयेन अभाषत, तं हर्षयन्। "तेजः, कीर्तिः, स्थिरं कपिराज्यं मम नष्टम्, सौमित्रे; रामस्य प्रसादेन सर्वम् पुनः प्राप्तम्। कः तं दिव्यं, स्वकृत्यप्रसिद्धं, किञ्चित् अपि प्रतिपूर्तुं शक्नोति, राजन्? धर्मात्मा राघवः सीतां पुनः प्राप्त्वा, रावणं हन्ति, केवलं मम सहाय्येन स्वबलात्। किम् सहाय्यस्य आवश्यकता, येन एकेन शरेण सप्त महाद्रुमाः, पर्वतम्, भूमिं च विदारितम्? यदा धनुः उपनह्यति, लक्ष्मण, भूमिः पर्वतैः सह कम्पते, शब्दात्; तस्य सहाय्याः किम्? नरश्रेष्ठ, अहम् राजा सह गच्छामि, रावणं शत्रुं हन्तुं, स्वसैन्येन सह। यदि विश्वासात् वा स्नेहात् वा मम दूतः किञ्चित् अतिक्रान्तः, तद् क्षम्यताम्; कः न दोषं करोति? एवं महात्मना सुग्रीवेन उक्तं श्रुत्वा, लक्ष्मणः स्नेहसन्तुष्टः, इदं वचनम् अब्रवीत्। "नूनं मम भ्राता अधुनैव रक्षकः, कपिराज, विशेषतः त्वया, सुग्रीव, धर्मज्ञेन संरक्षितः।" इति किष्किन्धाकाण्डे सुग्रीवस्य प्रतिज्ञारक्षणे, तारा-लक्ष्मण-संवादे, सुग्रीवस्य कृतज्ञतायाम्, कपिसैन्यस्य आगमप्रतीक्षायाम्, रामस्य कार्यसिद्ध्यर्थे सर्वे समागच्छन्।